10-09-2024,Ω/22:20′
Ο Δίας ενώθηκε με την πανέμορφη Νύμφη Καλλιστώ, τη μονάκριβη κόρη του Λυκάονα, βασιλιά της Αρκαδίας με τους πενήντα γιους. Η Καλλιστώ γέννησε τον ήρωα Αρκάδα, γενάρχη των Αρκάδων. Η παράνομη αυτή σχέση προκάλεσε τη ζήλια και την οργή της Ήρας. Έτσι για να εκδικηθεί, μεταμόρφωσε την πεντάμορφη Καλλιστώ σε αρκούδα, το πιο άσχημο ζώου του ζωϊκού βασιλείου. Η Καλλιστώ, μεταμορφωμένη σε αρκούδα, περιπλανιόταν χρόνια μέσα στα πυκνά δάση της Αρκαδίας, ώσπου κάποτε συνάντησε, παλληκάρι πια, τον γιο της τον Αρκάδα, που κυνηγούσε άγρια ζώα στο δάσος. Η Καλλιστώ επηρεασμένη από τη μητρική της αγάπη, ξεχνώντας ότι ήταν αρκούδα , έτρεξε να τον αγκαλιάσει. Ο Αρκάδας, όμως, όπως ήταν επόμενο, δεν αναγνώρισε τη μάνα του. Βλέποντας μια αρκούδα να του επιτίθεται, σήκωσε το δόρυ του να τη σκοτώσει. Ο πανταχού παρών, όμως Δίας, για να προλάβει την μητροκτονία, μεταμόρφωσε και τον Αρκάδα σε Άρκτο. Μόνο τότε το μικρό αρκουδάκι αναγνώρισε τη μάνα του και έτρεξε χαρούμενο να κυλιστεί στα πόδια της.
Ο Δίας για να γλιτώσει και τους δυο από την οργή της Ήρας, τους έστειλε στον ουρανό και τους έκανε αστερισμούς, για να χαίρονται εκεί αιώνια τις νύχτες ο ένας κοντά στον άλλο. Η μητέρα έγινε ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου, η κορωνίδα του βόρειου ημισφαιρίου του ουρανού, και ο γιος της, ο Αρκάδας, ο αστερισμός της μικρής άρκτου.
Στη Βραυρώνα, το σημερινό Πόρτο Ράφτη, λατρευόταν η Άρτεμις. Την θεά υπηρετούσαν κορίτσια από 5-10 χρόνων. Στα επόμενα χρόνια, η λατρεία μεταφέρθηκε στην Αθήνα με τέμενος της θεάς πάνω στην Ακρόπολη. Κορίτσια, επίσης, 5-10 χρόνων, έμεναν για κάποιο διάστημα εκεί, υπηρετώντας την θεά. Ονομάζονταν άρκτοι, αρκούδες. Αυτό γινόταν γιατί πολλές έγκυες γυναίκες, έταζαν το παιδί τους στη θεά, προκειμένου να γεννηθεί υγιές. Πίστευαν, επίσης, πως αν είχαν υπηρετήσει τη θεά, θα είχαν την εύνοιά της στο συζυγικό τους βίο. Η σχέση της Αρτέμιδας με την αρκούδα έχει την προέλευσή της στην εποχή όπου οι θεοί δεν ήταν ανθρωπόμορφοι. Τότε, λοιπόν, η θεά αυτή είχε τη μορφή αρκούδας και αργότερα ταυτίστηκε με την Άρτεμη.
Συνδεδεμένη με τις αρχαίες θεές του κυνηγιού, την Άρτεμη και την Ντιάνα, γνώρισμα της Αταλάντης και της Ευφήμης, σύμβολο της κέλτικης σεληνιακής θεάς Μπέρνε, η αρκούδα συμβολίζει την ανάσταση και την επαναφορά στη ζωή – ξυπνώντας κάθε φορά από την χειμερία νάρκη. Για τους Ιάπωνες η αρκούδα συμβολίζει την αγαθοεργία, τη σοφία και την ισχύ. Στη σκανδιναβική μυθολογία συμβολίζει την ανδρική και γυναικεία αρχή (ο αρσενικός Άτλι και η θηλυκή Άτλα αντίστοιχα), και είναι αφιερωμένη στο Θωρ. Οι Σαμάνοι των Γιακούτ θεωρούν ότι έχουν για συμμάχους διάφορα ζώα και κυρίως τους αετούς και τις αρκούδες, που πιστεύουν πως είναι τα πνεύματα ανώτερων Σαμάνων. Θεωρούν την αρκούδα ιερό ζώο και σύμβολό τους, γιατί είναι από τα ζώα που θεραπεύουν τις πληγές τους. Στη Σιβηρία, η αρκούδα πιστεύεται ότι μεσολαβεί μεταξύ των ζωντανών και των νεκρών ως αγγελιοφόρος στον υπερφυσικό κόσμο και ως μεγάλη θεραπεύτρια. Για κάποιους σαμάνους, η αρκούδα, κατεβαίνει από τον ουρανό με μια μεγάλη κούνια, και όταν ο σαμάνος ταξιδέψει στη χώρα των νεκρών, η αρκούδα τον μεταφέρει.
Η Άρτιο – Artio, θεά της φύσης στην Κέλτικη μυθολογία, που λατρευόταν κυρίως από τους Ελβετούς, σημαίνει αρκούδα. Ένα από τα γνωστότερα χάλκινα γλυπτά που έχει βρεθεί με τη θεά είναι αυτό κοντά στη Βέρνη της Ελβετίας, το οποίο δείχνει μια γυναίκα που κάθεται σε μια καρέκλα και στα χέρια της κρατά φρούτα, ενώ πίσω της βρίσκεται ένα δέντρο και μια αρκούδα.
Σύμφωνα με τον Κορεατικό μύθο ο Χουάνουνγκ γιος του Χουάνινγκ του βασιλιά του ουρανού, ζήτησε από τον πατέρα του να μείνει στη γη. Εκείνος του έδωσε το βουνό Τέμπεκ, τρεις χιλιάδες ακολούθους και τρεις σφραγίδες εξουσίας. Μια μέρα ήρθαν στο βουνό για να προσευχηθούν και να μεταμορφωθούν σε ανθρώπους ένας τίγρης και μια αρκούδα. Ο θεός έθεσε σαν προϋπόθεση να παραμείνουν για εκατό ημέρες μέσα σε μια σπηλιά στο βουνό. Ο τίγρης, έφυγε, όμως η αρκούδα, μεταμορφώθηκε σε γυναίκα την Ούνγκιο, την οποία παντρεύτηκε ο θεός και δημιούργησαν τον Ντάνγκουν.
Η αρκούδα στην αλχημεία σχετίζεται με τα ένστικτα και όλα τα αρχικά στάδια. Έτσι έχει θεωρηθεί σύμβολο της επικίνδυνης όψης του ασυνείδητου και είναι χαρακτηριστικό του σκληρού και πρωτόγονου ανθρώπου.
Φίλες και φίλοι, η αρκούδα, στους περισσότερους μύθους και θρύλους, όπως και στα παραμύθια, είναι γυναίκα θεά. Η γούνινη αγκαλιά της είναι μεγάλη, ζεστή και τρυφερή. Μην ξεχνάμε πως η αρκούδα είναι προστατευτική μητέρα, φροντίζει και μεγαλώνει τα μικρά της τουλάχιστον για δυο χρόνια. Στη δυναμική της μορφή, που λάτρεψαν όλοι οι πρωτόγονοι λαοί και έγινε το τοτέμ τους, λατρεύτηκαν η επιβλητικότητα, το μεγαλείο και οι κυνηγετικές της ικανότητες. Πριν να καταλάβει ο άνθρωπος το φυσικό της χώρο, ήταν το κυρίαρχο ζώο του δάσους, ενώ τώρα συναντιέται περισσότερο στον Αρκτικό κύκλο και εξακολουθεί να κινδυνεύει από τον άνθρωπο, ο οποίος κυριεύει το ζωτικό της χώρο. Η εμφάνισή της ταυτίστηκε, σε όλη τη λαογραφία με τη φύση τη χαμένη γνώση και την αρχέγονη σοφία, καθώς αποκοπήκαμε από αυτή και όλα όσα αντιπροσωπεύει.
Είτε πρόκειται για το μεγάλο τριχωτό θηρίο στις πρωτόγονες σπηλαιογραφίες, είτε για το μικρό λούτρινο αρκουδάκι του Mr.Bean, το οποίο δεν αποχωρίζεται ποτέ, ίσως γιατί είναι κι αυτό το πιο μοναχικό ζώο, η αρκούδα πάντα θα μας εμπνέει και θα προκαλεί τον θαυμασμό μας.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: Στράτος Θεοδοσίου – Μάνος Δανέζης «Τα Άστρα και οι Μύθοι τους», Juan Eduardo Cirlot «Το Λεξικό των Συμβόλων», Theatinai.gr, Βικιπαίδεια.
