02-02-2026, Ω/08:30′
Καταγόταν από τον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας, (πόλη γνωστή για την ιατρική της σχολή και τον περίφημο γιατρό της Δημοκίδη), γιος του Πειρίθου, διάσημος γιατρός και φιλόσοφος. Άκμασε γύρω στο 525 π.χ . Ήταν μαθητής του Πυθαγόρα και σύγχρονος του Βροντίνου, του Λέοντα και του Βάθυλλου. Έγραψε το σπουδαίο βιβλίο «περί φύσεως» που ήταν και το παλαιότερο ελληνικό ιατρικό σύγγραμα. Υπήρξε µεγάλος γιατρός και φιλόσοφος και θεωρείται πατέρας της επιστηµονικής ιατρικής, αφού πρώτος ασχολήθηκε µε την πειραματική έρευνα και την χειρουργική στο ανθρώπινο σώµα. Το “Περι Φύσεως”, το κυριότερο από τα γραπτά του διασώζεται μόλις σε αποσπάσματα και εντυπωσιάζει. Τα όρια της ανθρώπινης γνώσης και της ζωής αναλύονται και οι κανόνες και προϋποθέσεις για την υγεία και ομαλή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού του, κατέχουν το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του ιατροφιλόσοφου.
Ο Αριστοτέλης στο έργο του «Μετά τα φυσικά» παραδίδει έναν πίνακα αντιθέτων δυνάμεων που, όπως αναφέρει, ανήκε στον ιατροφιλόσοφο Αλκμαίωνα. Πιθανόν ο πυθαγόρειος αυτός πίνακας, να ανήκε στον Φιλόλαο, σημαντικότατο επίσης μαθητή του Πυθαγόρα. Ο Αλκμαίων ισχυρίζεται πως η υγεία είναι η ισονομία των δυνάμεων, ίσα δηλαδή μέσα στο σώμα το υγρό, το ξηρό, το ψυχρό, το θερμό, το πικρό, το γλυκό. Πίστευε πως η μοναρχία ανάμεσά τους, η μεμονωμένη δηλαδή κυριαρχία ενός από αυτά, δημιουργεί την αρρώστεια. Η υγεία όμως είναι η συμμετρική ανάμιξη των ποιοτήτων. . Η αρρώστια προέρχεται άµεσα από την υπερβολική ζέστη ή το υπερβολικό κρύο, έµµεσα από τον υπερσιτισµό ή τον υποσιτισμό και η εστία της είναι το αίμα ή το µεδούλι ή ο εγκέφαλος. Μερικές φορές γεννιέται σε αυτές τις εστίες από εξωτερικές αιτίες, από κάποιας µορφή υγρασίας ή από το περιβάλλον ή από την εξάντληση ή από τις κακουχίες ή από παραπλήσιες αιτίες. Η υγεία, από την άλλη µεριά, είναι η σύμμετρη ανάμειξη των διαφόρων Η ασθένεια προκαλείται από την επικράτηση μίας εκ των δύο δυνάμεων (μοναρχία), γι’ αυτό και η θεραπεία έγκειται στην εξισορρόπηση των δυνάμεων αυτών. Η θεωρία αυτή επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τους Ιπποκρατικούς γιατρούς που διατύπωσαν την δική τους διδασκαλία για τις “κράσεις” που και αυτή προϋποθέτει, ίση ανάμειξη των συστατικών του σώματος.
Λέει, δηλαδή, ότι τα περισσότερα ανθρώπινα φαινόµενα σχηματίζουν ζευγάρια, χωρίς πάντως να εννοεί τυχαίες αντιθέσεις. .Άλλα µέλη της ίδιας σχολής (Πυθαγόρειας) λένε ότι υπάρχουν δέκα βασικές αρχές, που την διατάσουν σε µία συστοιχία: πέρας και άπειρον περιττόν και άρτιον έν και πλήθος δεξιόν και αριστερόν άρρεν και θήλυ ηρεµούν και κινούµενον ευθύ και καμπύλον φως και σκότος αγαθόν και κακόν τετράγωνον και ετερόµηκες.
Ο Αλκµαίων, ως φυσιολόγος – ερευνητής κατάλαβε την τεράστια σηµασία του εγκεφάλου ως “ηγεµονικό” κεντρικό όργανο και ύστερα από ανατοµικές µελέτες ανακάλυψε τα αισθητήρια νεύρα του που τα ονόµασε “πόρους” (αγγεία). Συγκεκριµένα, ο Αλκµαίων, παραδίδει πως µε τους “πόρους” ο εγκέφαλος αντιλαµβάνεται τις πληροφορίες που δίνουν οι αισθήσεις και έτσι δηµιουργείται η νόηση, που στηρίζεται, στη µάθηση, στη φαντασία, στη μνήμη και στην κρίση.”άπασας δε τα αισθήσεις συντηρείσθε πως προς τον εγκέφαλον.”
Η πρωτοποριακή ανακάλυψη για τα περί εγκεφάλου του Αλκμαίωνος απερρίφθη από τον Αριστοτέλη (που έβαλε την συνείδηση στην καρδιά) και τους στωικούς. Αλλά έγινε αποδεκτή από τον Πλάτωνα (“Τίμαιος”) και τους ιατρούς της Ιπποκρατικής Σχολής.
«Αίσθηση έχουν και τα ζώα. Αλλά δεν καταλαβαίνουν, δεν κατανοούν, γι΄αυτό δεν λειτουργούν σαν τον άνθρωπο. Και αυτή είναι η διαφορά».
Ο Αλκµαίων σύµφωνος µε την Πυθαγόρεια παράδοση δέχεται την αθανασία της ψυχής, όχι όµως και την µετεµψύχωση της. (Αριστοτέλης, Περί Ψυχής Α12). Η ψυχή βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και αυτή ακριβώς είναι η αιτία που την καθιστά αθάνατη και θεϊκή όπως και όλα τα θεία ουράνια σώµατα. (ήλιος, σελήνη, κλπ). Το τελικό συμπέρασμα του Αλκµαίων, ύστερα από όλες τις µελέτες του είναι πως ο άνθρωπος οδηγείται στον βιολογικό θάνατο γιατί δεν µπορεί να ενώσει το γήρας µε την βρεφική του αφετηρία. Ο βίος του ανθρώπου δεν είναι κύκλος αλλά ευθεία γραμμή.
Η αθανασία της ψυχής, η κυκλική ροή ως πηγή αιωνιότητας της ζωής είναι για τον Αλκμαίων η αληθινή γνώση των πραγμάτων. Η αληθινή γνώση δεν µπορεί να είναι ανθρώπινη αλλά θεϊκή γιατί η πρώτη είναι σχετική και περιορισμένη και καταλήγει µόνο σε υποθέσεις και προσεγγίσεις. Παντογνώστες και αλάνθαστοι είναι μόνο οι θεοί.
Φίλες και φίλοι, ο Αλκμαίων ο Κροτωνιάτης, δεν πιστεύει στη μετεμψύχωση, δέχεται όμως την αθανασία της ψυχής. Πιστεύει πως Η ψυχή βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και αυτή ακριβώς είναι η αιτία που την καθιστά αθάνατη και θεϊκή, όπως και όλα τα θεία ουράνια σώματα (ήλιος, σελήνη, κλπ). Ο άνθρωπος οδηγείται στον βιολογικό θάνατο, γιατί δεν μπορεί να ενώσει το γήρας με τη βρεφική του αφετηρία. Ο βίος του ανθρώπου δεν είναι κύκλος αλλά ευθεία γραμμή.
«Μα γιατί να πεθαίνουμε;» τον ρωτούσαν.
«Οι άνθρωποι πρέπει να καταλάβουν κάποτε ότι αυτό που έχει μια αρχή έχει και ένα τέλος*. Η βιολογική πορεία της ζωής διαγράφει μια ευθεία γραμμή. Αρχίζει και τελειώνει. Δεν διαγράφει κύκλο. Δεν είναι κυκλική ώστε να επανακάμπτει σε μια νέα αρχή».
«Και η ψυχή;» τον ρωτούσαν…
«Η ψυχή διαγράφει μια πορεία κυκλική. Γι΄αυτό και είναι αθάνατη. Δεν πεθαίνει ποτέ».
Και, μην μπορώντας οι άνθρωποι να εξασφαλίσουν την αθανασία, μπορούν να εξασφαλίσουν την ΕΥ-δαιμονίαν τους. Μια κατάσταση συνδεδεμένη με την καλή υγεία, ψυχής και σώματος.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», esperos-library, arxeion-politismou.gr.
