29-06-2026, Ω/19:00΄
Ήταν Ηλείος φιλόσοφος γιος του Πλείσταρχου. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του ως ζωγράφος και έπειτα άλλαξε κατεύθυνση στη φιλοσοφία. Σπούδασε πρώτα κοντά στο Βρύσωνα, ένα σωκρατικό στοχαστή, κι έπειτα κοντά στον Ανάξαρχο τον Αβδηρίτη, ένα μαθητή του Δημόκριτου. Ο Πύρρωνας μαζί με τον Ανάξαρχο ακολούθησαν τον Μ. Αλέξανδρο στην Ασία, όπου και γνωρίστηκε με τους Πέρσες μάγους και με τους γυμνοσοφιστές της Ινδίας , οι οποίοι επηρέασαν τη φιλοσοφική του σκέψη, επειδή υποστήριζαν την αποδέσμευση από τα πάθη. Μας λέει ο Πλούταρχος ότι στην Περσία, με την άφιξη των μακεδόνων στρατιωτών ένας ιερέας ονόματι Καλανός, ζήτησε να του αναγερθεί μια πυρά με μορφή βωμού και αφού θυσίασε στους θεούς και ευχήθηκε στους εισβολείς να συνεχίσουν καλά τη μέρα τους, ξάπλωσε μες τις φλόγες, σκέπασε το κεφάλι του με ένα πέπλο και κάηκε ζωντανός χωρίς να σαλέψει καθόλου. Ο Πύρρωνας συγκλονίστηκε από τη σκηνή, αλλά κατάλαβε τη δύναμη της θέλησης. Στη συνέχεια έφτασε στην Ινδία και συνάντησε κι άλλους στοχαστές και φιλόσοφους όπως και Ταοϊστές. Κι εκεί αντιλήφθηκε πως για να φτάσει κανείς την οριστική γαλήνη έπρεπε να ασκήσει το μη πράττειν.
Έφτασε στη γενέτειρά του σαράντα χρόνων όπου και ίδρυσε την πρώτη σχολή σκεπτικισμού, Προτιμούσε τη μοναξιά, αλλά σύντομα τον ακολούθησαν νεαροί και θαυμαστές. Οι ακόλουθοί του ονομάστηκαν Πυρρώνειοι, σκεπτικοί ή ζητικοί. Ο τελευταίας αυτός όρος , όπως αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος, σημαίνει «ερευνητές που αναζητούν και δεν βρίσκουν ποτέ». Οι στύλοι της σκέψης του ήταν: η διακοπή της κρίσης δηλαδή η διανοητική κατάσταση λόγω της οποίας είναι αδύνατον να απωθήσεις ή να αποδεχτείς τις ιδέες των άλλων, η ικανότητα να μην εκφράζεσαι και η αταραξία, δηλαδή η απουσία αγωνίας. Πρέσβευε πως δεν υπάρχουν αξίες ή αλήθειες που σου επιτρέπουν να βάλεις το χέρι στη φωτιά. Τίποτα δεν μπορεί να θεωρηθεί εκ φύσεως άσχημο ή ωραίο, καλό ή κακό, δίκαιο ή άδικο, αληθινό ή ψεύτικο, και δεν υπάρχει καμιά διαφορά από το να είσαι υγιής ή ασθενής. Αδιάφορος με όσα συνέβαιναν γύρω του ήταν και λίγο βαρετός. Αν σε μια συζήτηση ο συνομιλητής του τον εγκατέλειπε, δεν ανησυχούσε. Συνέχιζε απτόητος να μιλά και να κάνει ερωτήσεις.
Μια μέρα, εκεί που περπατούσε με το δάσκαλό του τον Ανάξαρχο, ο τελευταίος έπεσε σε ένα χαντάκι γεμάτο λάσπη. Ο Πύρρωνας, όμως, συνέχισε να συζητά σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Έπειτα από λίγο ο Ανάξαρχος τον πρόφτασε καταλασπωμένος και, εντελώς διαφορετικά από ό,τι θα κάναμε εμείς συνεχάρη τον μαθητή για την αταραξία του. Ήταν ωστόσο, όπως μας λέει πάλι ο Διογένης ο Λαέρτιος, και αφηρημένος. Δεν πρόσεχε καθόλου και διέτρεχε διαρκώς τον κίνδυνο να καταλήξει κάτω από κάποιο κάρο ή σε κάποιο χαντάκι.
Έζησε μέχρι τα ενενήντα του χρόνια (μπορεί να ήταν αφηρημένος αλλά οι μαθητές του δεν τον άφηναν από τα μάτια τους). Σημαντικότερος μαθητής του ήταν ο Τίμωνας ο Φλιάσιος κι όπως όλοι οι μαθητές του, ( η φιλοσοφία τους ονομάστηκε πυρρωνισμός), ότι είναι αδύνατη η γνώση της αλήθειας , αρνούνταν κάθε βεβαιότητα, συνιστώντας να συγκρατείται κανείς και να μην αποφαίνεται δογματικά για κανένα θέμα. Υποστήριζαν πως κάθε τι χαρακτηρίζεται από την ισοσθένεια των λόγων, δηλαδή λόγος και αντίλογος έχουν την ίδια δύναμη. Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιχείρημα έχει τη δική του ισχύ και δεν μπορεί να απορρίπτεται το ένα και να υιοθετείται το άλλο, διότι δεν υπάρχει απόλυτο κριτήριο. Όσο για την στάση εποχής (δηλαδή αποχής) που πρότειναν, ήταν για να πάψουν οι άνθρωποι να ταλαιπωρούνται από πλάνες. Κατ΄ επέκταση απαλλάσσονταν από το άγχος της βέβαιης γνώσης, κι έτσι θα έφταναν στην αταραξία της ψυχής. Στον αντίλογο των πυρρωνιστών υπήρχαν οι ακαδημαϊκοί σκεπτικοί. Τους κατηγορούσαν πως η φιλοσοφία τους ήταν πρακτικά ανεφάρμοστη. Διότι ήταν αδύνατον ο άνθρωπος να πάψει να σκέπτεται. Ο άνθρωπος σκέπτεται, κρίνει, απορεί κι έτσι εξασκεί τη λογική του. Δεν άφησε κανένα σύγγραμμα ο ίδιος. Αντ΄ αυτού έγραψαν οι μαθητές του, Τίμωνας, Αινεσίδημος, Νουμήνιος και άλλοι.
Φίλες και φίλοι, ό,τι πληροφορίες διαθέτουμε για τον Πύρρωνα και την Πυρρώνεια φιλοσοφία, μας έχουν δοθεί από τον Σέξτο Εμπειρικό (β΄μισό 2ου – αρχές 3ου αι.μ. Χ.) φιλόσοφος και ιατρός, εκπρόσωπος τού σκεπτικισμού στη φιλοσοφία και τού εμπειρισμού στην ιατρική, γνωστός κυρίως από τα σωζόμενα συγγράμματά του, τα οποία έχουν συνταχθεί μεταξύ 180 και του 200 μ.Χ. Ονομάστηκε Εμπειρικός γιατί ακολουθούσε την εμπειρική (αντίθετη προς τη δογματική ή θεωρητική) ιατρική σχολή, που είχε στενές σχέσεις με τον φιλοσοφικό σκεπτικισμό. Ήταν ο γνωστότερος εκπρόσωπος της διδασκαλίας του πυρρωνισμού.
Ο Πύρρωνας βρίσκεται στο κατώφλι της ελληνιστικής περιόδου. Με τη φιλοσοφία του, η οποία ήταν στάση ζωής για τον ίδιο, απέδειξε πως ό,τι δίδασκε το πίστευε. ΄Εφυγε από την πολύβουη Αθήνα για την ήσυχη Ήλιδα. Συνειδητά και σκόπιμα απέφευγε την πνευματική ζωή της πόλης και των άλλων φιλοσόφων, ήταν με λίγα λόγια ένας «αλλιώτικος σοφός». Αναζητούσε όπως όλοι μας άλλωστε, από τις απαρχές του χρόνου, την ευδαιμονία ένα modus Vivendi (έναν τρόπο ζωής), για να αντιμετωπίσει τις αντιξοότητες της ζωής.
Οι σκεπτικοί σαν τον Πύρρωνα δεν αρνούνταν την ύπαρξη των φαινομένων, αλλά μόνο του όντος της αδιαφιλονίκητης αλήθειας. Ένας σκεπτικός επιτελούσε (ή μήπως επιτελεί ακόμα…), τα καθήκοντά του, στην εργασία του, στην οικογένεια, στην προσωπική του ζωή, χωρίς να πιστεύει δογματικά σε ό,τι κάνει. Ίσως μπούμε στον πειρασμό να καταδικάσουμε αυτό τον τρόπο ζωής από λαθεμένο έως ανήθικο. Ας φανταστούμε όμως πόσο θα άλλαζε η ζωή μας αν σε κάποιες καταστάσεις, προτού φανούμε ιδιαίτερα μαχητικοί, μπορούσαμε να σταματήσουμε για μια στιγμή και να σκεφτούμε: «Αυτό που τώρα πιστεύω απόλυτα αληθινό, ίσως αύριο να είναι μονάχα πιθανό». Γιατί πώς να το κάνουμε, όλοι το έχουμε διαπιστώσει πως τίποτα δεν είναι βέβαιο! Κι από αυτή τη θέση ακριβώς, αρχίζει η μεγάλη περιπέτεια: η εξερεύνηση!
Σε αυτή τη θεματική θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε, όσο γίνεται, λιγότερο γνωστές πτυχές φιλοσόφων ή λιγότερο γνωστούς φιλόσοφους, οι οποίοι ωστόσο επηρεάζουν ως τις μέρες μας τον τρόπο σκέψης μας και ίσως της ζωής μας.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας».
