12-11-2024, Ω/18;20′
Αιώνιο σύμβολο του ανεξιχνίαστου, ένα από τα πιο πολυσυζητημένα τέρατα της ελληνικής, αλλά και της παγκόσμιας μυθολογίας, είναι η Σφίγγα, με τις πιο γνωστές αυτή της Αιγύπτου, αναλλοίωτο μνημείο στους αιώνες ενός αξεπέραστου πολιτισμού και αυτή της Ελλάδας που το αίνιγμα το οποίο έθετε, αποτελούσε την εσωτερική φωνή του ανθρώπου και όπως όλοι γνωρίζουμε λύθηκε μόνο από τον έλλογο Οιδίποδα.
Η Σφίγγα των Θηβών είχε κεφάλι και στήθη γυναίκας, σώμα ταύρου ή σκύλου, νύχια λιονταριού, ουρά δράκοντα και φτερά πουλιού. Κυρίως, η σφίγγα, κρύβει ένα τελικό νόημα που πρέπει να μείνει για πάντα πέρα από τη σφαίρα κατανόησης του ανθρώπου. Ο Γιουνγκ βλέπει σε αυτήν μια σύνθεση της «Τρομερής Μητέρας» ή αλλιώς της μάνας φύσης, αλλά εκεί, επίσης, κρύβεται ο μύθος της πολλαπλότητας και του αινιγματικού κατακερματισμού του κόσμου.
Στην εσωτερική παράδοση, η σφίγγα της Γκίζας αποτελεί σύνθεση όλης της γνώσης του παρελθόντος. Παρατηρεί από τη θέση της τον Ανατέλλοντα ήλιο και στον συμβολισμό της μοιάζει να συμπεριλαμβάνει τον ουρανό και τη γη.
Ποια όμως ήταν η Σφίγγα της Θήβας; Πολλές οι εκδοχές της και η συνάντησή της με τον Οιδίποδα η πιο γνωστή.
Κόρη της Έχιδνας και του Όρθου ή του Τυφώνα ή της Χίμαιρας και του Τυφώνα ή κόρη του Λάιου. Σταλμένη από την Ήρα, για να τιμωρήσει τους Θηβαίους επειδή ο Λάιος είχε αρπάξει το νεαρό Χρύσιππο , ζούσε στο Φίκιο όρος κοντά στη Θήβα και σε όποιον περνούσε από εκεί έθετε το αίνιγμα «τι εστιν ό μίαν έχον φωνήν τετράπουν και δίπουν και τρίπουν γίγνεται», κι ο Κρέοντας ανακοίνωσε πως θα έδινε το βασίλειό του και τη χήρα του Λάιου σ΄ όποιον τους απάλλασσε από αυτή τη συμφορά. Τότε ήρθε ο Οιδίποδας κι έδωσε την αξέχαστη απάντηση «ο άνθρωπος είναι», προσθέτοντας πως ο άνθρωπος ξεκινά τη ζωή του μπουσουλώντας στα τέσσερα, όταν μεγαλώσει στέκεται στα δυο του πόδια, κι όταν γερνάει παίρνει ένα μπαστούνι για τρίτο πόδι, κι όταν το άκουσε η Σφίγγα, ρίχτηκε από ψηλά και αυτοκτόνησε.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση, η Σφίγγα, ήταν γυναίκα, κόρη του Θηβαίου Ουκαλέγοντα, σύζυγος του Μακαρέα, μετά το θάνατο του οποίου ανέβηκε στο Φίκιο όρος κι εκεί πλάγιασε με τον Οιδίποδα ο οποίος τη σκότωσε. Κατ΄ άλλη εκδοχή, ήταν επίσης γυναίκα, η οποία είτε ήταν ντόπια είτε είχε πλευρίσει με πειρατικά πλοία στην Ανθηδόνα και, αφού κατέλαβε το Φίκιο όρος, άρχισε να καταληστεύει την περιοχή της Θήβας, ώσπου τη νίκησε ο Οιδίποδας, φτάνοντας από την Κόρινθο με στρατό.
Φίλες και φίλοι, δεν θα αναφερθούμε σε περισσότερες γνωστές πληροφορίες γύρω από τη Σφίγγα. Η χθόνια εποχή έχει δώσει τη θέση της στα Ολύμπια ύψη και μετά τα άγρια και απολίτιστα στοιχεία του μύθου, ακολουθούν όντα δημιουργικής φαντασίας όπως η Σφίγγα. Η φαντασία σαν εναλλακτική και συμπληρωματική πραγματικότητα, μέσα σε μυστηριακή ατμόσφαιρα πλάθει ένα όν εξωπραγματικό, τη Σφίγγα, με αγωνίες, ωστόσο, πανανθρώπινες.
Γιατί ο Οιδίποδας, με την νίκη του, έγινε ο σοφότερος και ταυτόχρονα ο μωρότερος βασιλιάς του κόσμου. Σαν αμοιβή του έλαβε τη μητέρα του για σύζυγο, και τα παιδιά του που απέκτησε μαζί της θα γίνονταν γνωστά από τη δυστυχία του οίκου των Λαβδακιδών.
Τίποτε δεν υποπτεύθηκε ο μόνο στα φαινόμενα σοφός Οιδίποδας. Τον εαυτό του, ίσως αναγνώρισε, στο παράξενο εκείνο ον, που εννοούσε η Σφίγγα με το αίνιγμά της, όχι όμως τι είναι ο άνθρωπος, όχι τις επιβουλές της μοίρας του, στις οποίες είναι παραδομένος…
Φίλες και φίλοι, είτε πρόκειται για το γιγάντιο φύλακα της εισόδου του αγνώστου στην έρημο, είτε για την εσωτερική φωνή που ζητά απαντήσεις από τον αναζητητή, η Σφίγγα μένει αλώβητη στο πέρασμα του χρόνου, ακόμα κι αν έσπασε την μύτη της στην έρημο, ακόμα κι αν γκρεμίστηκε από την απάντηση του Οιδίποδα. Πάντα, ωστόσο, θα γητεύει, θα προκαλεί και θα εμπνέει…
Σας εύχομαι να έχετε μία όμορφη μέρα. Κι ας μην ξεχνάμε πως ανάμεσα σε εμάς και το μύθο, ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα δεν υπάρχουν συνοριακές γραμμές.
Βάσω Δενδροπούλου
ΠΗΓΕΣ: Κ.ΚΕΡΕΝΥΙ «Η Μυθολογία των Ελλήνων», ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», JUAN EDUARDO CIRLOT «Το Λεξικό των Συμβόλων».
