25-11-2025, Ω/22:40′

Το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα, «Ιθάκη», αυτή η αλλόκοτη σύγχρονη πολιτική Οδύσσεια, γράφτηκε από τον μοναδικό ήρωα που κατάφερε να γυρίσει στην Ιθάκη, χωρίς ποτέ να φύγει από το παλάτι.

Το βιβλίο -αν και το θέλει πολύ- δεν είναι μια εξιστόρηση. Είναι ένα είδος πολιτικής λογοτεχνικής ταπετσαρίας, η οποία προσπαθεί να καλύψει τρύπες μνημονίων, διολισθήσεις σε δεξιές πολιτικές και μια λαίλαπα αυταπατών που ούτε ο Όμηρος δεν θα μπορούσε να στιχουργήσει.

Η «Ιθάκη» του Τσίπρα δεν είναι παρά ένα πολιτικό παραμύθι, με ήρωα που γυρίζει πάντα στο ίδιο σημείο κι έρχεται να προστεθεί σε εκείνη την ιδιαίτερη κατηγορία πολιτικών εκδόσεων, όπου ο συγγραφέας ξαναγράφει την ιστορία του, αυτή τη φορά με τη βοήθεια φιλολογικής χρυσόσκονης. Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο, όπου ο συγγραφέας προσπαθεί να εξηγήσει πώς κατάφερε να κάνει τα αντίθετα από όσα έλεγε και να το παρουσιάσει ως εθνική επιτυχία.

Είναι το βιβλίο ενός Οδυσσέα που δεν πολέμησε Κύκλωπες αλλά… εσωκομματικές δημοσκοπήσεις, που δεν προκάλεσε εξεγέρσεις, αλλά υπέγραφε αντιλαικά νομοσχέδια, που θα χαρακτήριζε κάποτε «νεοφιλελεύθερη κόλαση».

■ Ο ήρωας που έφυγε για να φτάσει εκεί που …ήδη ήταν.

Το βιβλίο παρουσιάζει τον Τσίπρα ως τον ηγέτη που πάλεψε με τα τέρατα του συστήματος, ενώ στην πράξη, αυτά τα τέρατα, όχι μόνο δεν τον έβλαψαν, αλλά τον υποδέχτηκαν με κόκκινα χαλιά και «θεσμικά» χαμόγελα. Η Ιθάκη του βιβλίου μοιάζει λιγότερο με επιστροφή από περιπέτεια και περισσότερο με πολιτική επανατοποθέτηση. Ενας προορισμός δηλ. στον οποίο καταλήγει κανείς, όταν έχει συμβιβαστεί πλήρως με όσα κάποτε υποσχόταν ότι θα ανατρέψει.

Ένα -μάλιστα- από τα πιο γλαφυρά σημεία του βιβλίου, είναι η προσπάθεια να αποδοθούν τα πολιτικά πισωγυρίσματα σε «εξωτερικούς πειρασμούς». Λες και η κυβέρνηση τότε, βρέθηκε μπροστά στους Λωτοφάγους και αντί να κρατήσει χαρακτήρα… ζήτησε και δεύτερη μερίδα. Οι αυταπάτες, βέβαια, σερβίρονται ως ανώδυνες, ενώ στην πραγματικότητα αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία πέρασαν πολιτικές, που έσφιξαν τη θηλιά στον λαό.

■ Οι Σειρήνες τραγουδούν μόνο για τους πρόθυμους

Ο συγγραφέας περιγράφει την αντίστασή του στις ευρωπαϊκές «Σειρήνες», αλλά το τελικό αποτέλεσμα μοιάζει με ομαλή προσγείωση σε όλες τις επιλογές που εκείνες υποδείκνυαν. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς, ότι χρειάζονταν δεσμά στο κατάρτι, όταν η πορεία της κυβέρνησης ακολούθησε ευλαβικά την ίδια γραμμή που ακολουθούσαν όσοι δήθεν επέκρινε.

Η ηρωική αφήγηση μοιάζει περισσότερο με δικαιολόγηση γρήγορης προσαρμογής στην πραγματικότητα του συστήματος. Μιας πραγματικότητας που όχι μόνο τον ενθάρρυνε, αλλά τον ενσωμάτωσε.

■ Το σημάδι του μνημονίου εξαφανίζεται σαν να μην υπήρξε

Κεντρικό στοιχείο του βιβλίου είναι η προσπάθεια να «εξηγηθεί» το τρίτο μνημόνιο, σαν μια αναπόφευκτη πράξη, μια θυσία στον βωμό μιας ανώτερης στρατηγικής. Να παρουσιαστεί ως θρίαμβος, όχι βέβαια για την κοινωνία, αλλά για τον ίδιο, όχι ως δικαίωση του λαού, αλλά ως συμβολική δικαίωση του συγγραφέα. Μια Ιθάκη όπου έχουν μείνει πίσω τα ιδεολογικά βαρίδια και έχουν κερδίσει τα «καλά παιδιά» της θεσμικής σοβαρότητας. Μια Ιθάκη με room service και πιστοποίηση συμβατότητας με το σύστημα

Η αφήγηση αυτή, όμως, δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: Πώς γίνεται μια κυβέρνηση που εξελέγη για να καταργήσει τα μνημόνια, να υπογράφει ένα από τα σκληρότερα;

Αντί για αυτή την ουσία, το βιβλίο προτιμά την πολιτική ομίχλη και τα άλλα λόγια ν αγαπιόμαστε.

Η εξουσία δεν κριτικάρεται, εξωραΐζεται.

Δεν αμφισβητείται, νομιμοποιείται.

Δεν αποκαλύπτεται, μεταμφιέζεται σε «σκληρή πραγματικότητα».

Τελικά είναι πράγματι, από τα πιο cringe κεφάλαια, αυτό που ο συγγραφέας …αναμετριέται με τη σκληρή πραγματικότητα, την υπογραφή του τρίτου μνημονίου. Που προσπαθεί να το ξορκίσει με ύφος έφηβου που “έγραψε λάθος τον αριθμό σε ένα διαγώνισμα”, ενώ στην πραγματικότητα υπέγραφε το συμβόλαιο υποταγής του ελληνικού λαού στους δανειστές.

Τελικά «Μνημόνια ψήφισαν όλοι όσοι ορκίστηκαν πως τα πολεμούν. Μόνο το ΚΚΕ δεν πήγε εκδρομή στην Ιθάκη της κοροϊδίας.»

■Μάθαμε ποια είναι η Ιθάκη;

Η «Ιθάκη» αυτού του βιβλίου επιχειρεί κάτι σαν πολιτικό ντεμακιγιάζ που καθαρίζει όλα τα λάθη. Μόνο που αυτά τα λάθη δεν καθαρίζονται.

Αν κάποιος δεν είχε ζήσει τα γεγονότα, θα νόμιζε ότι διαβάζει την οδύσσεια ενός πολιτικού, που πολέμησε με νύχια και με δόντια ενάντια σε κατεστημένες δυνάμεις.

Όμως όσοι τα έζησαν ξέρουν. Η Ιθάκη της αφήγησης, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο προορισμός στον οποίο φτάνει όποιος εγκαταλείπει κάθε διάθεση σύγκρουσης και προσαρμόζεται πλήρως στο σύστημα.

Αυτή η «Ιθάκη» δεν είναι τέλος ταξιδιού, είναι το σύμβολο της μετάβασης από το «θα ανατρέψουμε τα πάντα» στο «θα ενσωματωθούμε στα πάντα».

Κι όσο ο συγγραφέας προσπαθεί να την περιγράψει ως πολιτικό έπος, τόσο περισσότερο μοιάζει με εγχειρίδιο με τίτλο: “Πώς να χάσεις την πυξίδα σου και να παρουσιάσεις τον εκτροχιασμό ως ταξίδι.”

Ή “Πώς να φτάσετε στην Ιθάκη, χωρίς ποτέ να φύγετε από το λιμάνι του συστήματος.”

(fb) Semina Digeni