08-02-2025, Ω/12:25΄
Ψηλά στον νοτιοδυτικό ουρανό, αιωρείται ακόμη ένας από τους πιο υποβλητικούς αστέρες του καλοκαιρινού ουρανού. Τον ξεχωρίζουμε εύκολα από το βαθύ πορτοκαλί χρώμα του και γιατί βρίσκεται σε μια περιοχή απ’ όπου απουσιάζουν άλλα τόσο φωτεινά άστρα. Πρόκειται για τον Αρκτούρο, στον αστερισμό του Βοώτη, τον τέταρτο κατά σειρά από τα πιο λαμπρά αστέρια του ουρανού.
Βρίσκεται στην προέκταση της ουράς της Μ. Άρκτου, από όπου πήρε και την ονομασία του (Άρκτος και ουρά). Μια άλλη εκδοχή εξηγεί την ονομασία του από το Άρκτος και ούρος (φύλακας), γι΄ αυτό λέγεται και Αρκτοφύλαξ. Είναι τεράστιο άστρο – ένας ερυθρός γίγαντας, με διάμετρο 27 φορές μεγαλύτερη του Ήλιου – και παράλληλα κοντινό.
Ο Αρκτούρος ή Αρκτοφύλακας είναι ίσως το πρώτο αστέρι που λάτρεψε και μελέτησε ο άνθρωπος. Από νωρίς τον συσχέτισαν με τη νύμφη Καλλιστώ, που δεν είναι άλλη από τη Μεγάλη Άρκτο και με τον Αρκάδα, τον μυθικό πρόγονο των Αρκάδων. Στην αρχαία Αρκαδία μάλιστα οι διάφορες θέσεις του Αρκτούρου σε σχέση με τον Ηλιο καθόριζαν τις ημερομηνίες των μεγάλων αγροτικών γιορτών. Αργότερα ο Αρκτούρος χαρακτηρίστηκε δυσοίωνος, ένας αστέρας δυσμενών επιρροών. Ο αρχαίος αστρονόμος Άρατος τον ονομάζει «δεινό» ενώ ο Ιπποκράτης γράφει ότι τις ημέρες γύρω από την ετήσια ανατολή του οι ασθένειες εκδηλώνονται ιδιαίτερα βαριά.
Ο Αρκτούρος, κατά τη δύση του, δείχνει σχεδόν το Βορρά και διακρίνεται πολύ εύκολα. Η ορατή ανατολή του αρχίζει από τα μέσα Σεπτεμβρίου και αποτελεί καιρικό ορόσημο για τους ναυτικούς μας, γιατί από τότε συνήθως αρχίζει η κακοκαιρία. Η ανατολή του Αρκτούρου συμπίπτει με την παροιμία των ναυτικών μας: «Του Σταυρού σταύρωνε και δένε».
Και ο Ησίοδος, επίσης, στο «Έργα και Ημέραι», δίνει χρήσιμες πληροφορίες για τους ναυτικούς και τους γεωργού, που τους παροτρύνει να παρατηρούν την ηλιακή ανατολή του Αρκτούρου, του Σείριου, του Ωρίωνα και των Υάδων.
Ο Αρκτούρος μαζί με το Βέγα, το λαμπρότερο άστρο του αστερισμού της Λύρας – που θα συναντήσουμε παρακάτω – και με τον Πολικό σχηματίζουν ένα ισοσκελές τρίγωνο, με τον Αρκτούρο στην κορυφή του. Έτσι μπορούμε να τον βρίσκουμε εύκολα.
Ο Αρκτούρος είναι ο σκύλος του κυνηγού Βοώτη. Είναι επικεφαλής ενός άλλου αστερισμού, των Θηρευτικών Κυνών, δηλαδή των δυο κυνηγετικών σκυλιών που φέρουν τα ονόματα Αστερίων και Χαρά. Οι Θηρευτικοί Κύνες είναι ένας μικρός αστερισμός δίπλα από το Βοώτη, στα όρια και κάτω από τον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου, εισήχθη στη διεθνή βιβλιογραφία από τον Εβέλιο το 1690.
Το λαμπρότερο άστρο του, που βρίσκεται στο περιλαίμιο του νοτιότερου σκυλιού, της Χαράς, ονομάζεται «Κορ Κάρολι», δηλαδή καρδιά του Καρόλου. Αυτή η ονομασία, δόθηκε από τον Άγγλο αστρονόμο Χάλευ προς τιμή του βασιλιά Καρόλου του Β΄ αφού κατά τους αυλικούς έλαμπε ιδιόμορφα την παραμονή της επιστροφής του βασιλιά από τη Γαλλία στο Λονδίνο στις 29-5-1660 μετά την παλινόρθωση της μοναρχίας στην Αγγλία.
Φίλες και φίλοι, αν θέλουμε να απολαύσουμε την απεραντοσύνη του Σύμπαντος και τον έναστρο ουρανό, πρέπει να απομακρυνθούμε από την φωτορύπανση των μεγαλουπόλεων. Αν υποθέσουμε πως μια ξάστερη καλοκαιρινή βραδιά, σε τόπο ερημικό, ατενίσουμε το στερέωμα, τότε θα νιώσουμε την ακατανίκητη έλξη και την μαγική, θάλεγε κανείς, επιρροή που ασκούσαν από την απαρχή του κόσμου τα άστρα στον άνθρωπο. Εκεί, εισπνέοντας με όλη τη δύναμη των πνευμόνων μας αυτή την «πρωτόγονη» ελευθερία, ίσως νιώσουμε μέρος της δημιουργίας και συνδημιουργοί συνάμα. Αυτός ο συναρπαστικός κόσμος που μας περιβάλει, έχει τόσους μύθους, – μύθους ολοζώντανους – να μας αφηγηθεί, αρκεί να έχουμε ευήκοα ώτα.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και ως την ερχόμενη Δευτέρα, να έχετε μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ, Στράτος Θεοδοσίου-Μάνος Δανέζης, tovima.gr
