Πανελλήνια Ένωση Αποστράτων Πυροσβεστικού Σώματος

Π.Ε.Α.Π.Σ.

Μία φιλόξενη κυψέλη για όλους τους συνταξιούχους του Πυροσβεστικού Σώματος και τις οικογένειές τους.

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ Η ΡΩΜΑΪΚΗ JUSTITIA, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΚΑΙ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

01-04-2024, Ω/21:45΄

Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως θα δούμε στη συνέχεια, εκτιμούσαν και υπολόγιζαν τη Δικαιοσύνη. Ήταν η θεά που κρατούσε τον κόσμο σε ισορροπία και τις σχέσεις των ανθρώπων σε τάξη. Από τους μυθικούς, ακόμα, χρόνους, προσωποποιώντας τη δικαιοσύνη ως έννοια της είχαν δώσει το όνομα Θέμις. Η θέμις, κόρη του Ουρανού και της Γαίας, ήταν μία από τις Τιτανίδες. Εκπροσωπούσε την ηθική και την φυσική τάξη και απέκτησε από τον Δία τις Ώρες, την Αυξώ, την Ειρήνη, την Ευνομία, τη Θαλλώ, την Ορθωσία, την Καρπώ, την Φέρουσα και την Δίκη  – αλλά και τις Μοίρες – Την Κλωθώ, τη Λάχεση και την Άτροπο  , ενώ κάποιοι μελετητές τη θέλουν και μητέρα του Προμηθέα. Η Θέμιδας ήταν αυτή που εισήγαγε τις μαντείες, τις θρησκείες και τους θρησκευτικούς θεσμούς, όπως υπέδειξε και την υπακοή στους νόμους, στην ευνομίαν και στην ειρήνη. Σύμφωνα με την παράδοση τις μαντικές της ικανότητες τις είχε αποκτήσει από την μητέρα της τη Γαία κι ήταν η πρώτη που χρησμοδότησε στους Δελφούς πριν χαρίσει το μαντείο και την μαντική της τέχνη στον Απόλλωνα προς τον οποίο έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη. Είχε άλλωστε παρασταθεί στη γέννησή του και, όταν δεν μπόρεσε να τον θηλάσει η Λητώ, η Θέμις τον πότιζε νέκταρ και αμβροσία για να μεγαλώσει. Κι επειδή αυτή εφηύρε τους χρησμούς, έλεγαν ότι ο θεός θεμιστεύει.

Ο Δίας εμπιστευόταν την κρίση της Θέμιδας και ακολουθούσε τις συμβουλές της. Μαζί επέβαλαν την τάξη και έπαιρναν δίκαιες αποφάσεις. Σύμφωνα με τον Όμηρο, ο ρόλος της στον Όλυμπο ήταν πολύ σημαντικός. Ασκούσε μεγάλη επιρροή στους Ολύμπιους θεούς και ήταν εκείνη που επόπτευε την τάξη στα συμπόσια και συγκαλούσε τα συμβούλια των θεών. Μάλιστα είχε το δικαίωμα να μιλά εκ μέρους του Δία και να εξαγγέλλει τις αποφάσεις του. Ο μύθος λέει ότι ο Δίας κέρδισε τη Γιγαντομαχία υπό την καθοδήγησή της και ότι αυτή υποκίνησε το ξέσπασμα του Τρωικού πολέμου για να μειωθεί ο πληθυσμός του τότε  γνωστού κόσμου.

Στη Ρώμη, προσωποποίηση της Δικαιοσύνης είναι η Justitia. Δεν αντιστοιχεί, όμως με την Ελληνίδα Θέμιδα αλλά με την Δίκη και την Αστραία. (Η Αστραία ήταν κόρη του πατρός ανδρών τε και θεών» θεού Δία και της θεάς της δικαιοσύνης, θεάς ΄Θέμιδος. Κατά άλλους ήταν κόρη του Τιτάνα Αστραίου και της Τιτανίδας Ηούς (της θεάς της Αυγής) που την έλεγαν και Δίκη, με αποτέλεσμα να ταυτίζεται με την αντίστοιχη θεά). Όταν οι αδικίες των ανθρώπων έδιωξαν την Justitia (Δικαιοσύνη) και την ανάγκασαν να εγκαταλείψει τη γη, όπου ζούσε φιλικά με τους θνητούς, τότε κατέφυγε στον ουρανό και μεταμορφώθηκε στον αστερισμό της Παρθένου. Στα λατινικά «νομιμότητα, ισότητα» , από το επίθετο iustus (δίκαιος, ορθός), από την οποία προήλθε η αγγλική λέξη justice. Αυτή η Γιουστίτια, ή Τζιουστίσια, εισήχθη στο ρωμαϊκό πάνθεον από τον αυτοκράτορα Οκταβιανό Αύγουστο, συνεπώς δεν είναι και τόσο παλιά. Ωστόσο, η ιδέα της θεάς Δίκης που κρατά ζυγαριά για να ζυγίζει τις πράξεις του ανθρώπου δεν είναι ρωμαϊκή. Όπως περιγράφεται στη Βίβλο των Νεκρών, η θεά των Αιγυπτίων Μάατ κρατούσε ένα ζυγό, στον έναν δίσκο του οποίου έμπαινε η ανθρώπινη καρδιά, ενώ στον άλλο ισορροπούσε το φτερό της αλήθειας. Πριν περάσουμε στις ελληνικές θεότητες που ενσωμάτωναν την ιδέα της δικαιοσύνης, τη Θέμιδα και την θυγατέρα της, τη Δίκη, να πούμε πως η νεαρή, σοβαρή γυναίκα με τη ζυγαριά και σπαθί δεν ήταν πάντα τυφλή. Η ρωμαϊκή Τζουστίσια έβλεπε μια χαρά, όπως και όλες οι κατοπινές αναπαραστάσεις της Δικαιοσύνης, μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα, όταν προσετέθη ο επίδεσμος, το μαντίλι στα μάτια. Είναι διαδεδομένη η έκφραση «θεία δίκη»: είναι η θεϊκής προελεύσεως τιμωρία, και λέγεται για όσους υφίστανται δεινά, αφού έχουν διαπράξει αδικίες. Επίσης είναι γνωστή και η ρήση του Μενάνδρου, του αρχαίου ποιητή του 4ου π.Χ. αιώνα: «Εστι δίκης οφθαλμός, ός τα πανθ’ ορά», δηλαδή το μάτι της δικαιοσύνης βλέπει τα πάντα, οπότε καμία αδικία δεν μένει ατιμώρητη. Μακάρι να ίσχυε έστω και η μία από τις δύο προτάσεις. Η λέξη «δίκη» παράγεται από το αρχαίο δείκνυμι, δηλαδή δείχνω. Ο Όμηρος χρησιμοποιούσε τη λέξη με τη σημασία του κανόνα, της συνήθειας. Πάντως, η δίκη αφορά την ανθρώπινη δικαιοσύνη, ενώ η Θέμις, η μητέρα της θεάς Δίκης, περιέγραφε επίσης και τη θεία Δικαιοσύνη, τον τρόπο εφαρμογής των θεϊκών αποφάσεων, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Ωστόσο, η ιδέα της θεάς Δίκης που κρατά ζυγαριά για να ζυγίζει τις πράξεις του ανθρώπου δεν είναι ρωμαϊκή. Όπως περιγράφεται στη Βίβλο των Νεκρών, η θεά των Αιγυπτίων Μάατ κρατούσε ένα ζυγό, στον έναν δίσκο του οποίου έμπαινε η ανθρώπινη καρδιά, ενώ στον άλλο ισορροπούσε το φτερό της αλήθειας. Πριν περάσουμε στις ελληνικές θεότητες που ενσωμάτωναν την ιδέα της δικαιοσύνης, τη Θέμιδα και την θυγατέρα της, τη Δίκη, να πούμε πως η νεαρή, σοβαρή γυναίκα με τη ζυγαριά και σπαθί δεν ήταν πάντα τυφλή. Η ρωμαϊκή Τζουστίσια έβλεπε μια χαρά, όπως και όλες οι κατοπινές αναπαραστάσεις της Δικαιοσύνης, μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα, όταν προσετέθη ο επίδεσμος, το μαντίλι στα μάτια. Η πρώτη γνωστή Τυφλή Δικαιοσύνη, (που οι Αγγλοσάξονες την ονομάζουν και «Lady Justice», δηλαδή «Κυρά Δικαιοσύνη») είναι το άγαλμα που την αναπαριστά, στο περίφημο συντριβάνι Gerechtigkeitsbrunnen, που σημαίνει «πηγή της δικαιοσύνης», στη Βέρνη, έργο του Ελβετού αναγεννησιακού γλύπτη Hans Gieng. Το μαντίλι στα μάτια της εγγυάται την αμεροληψία – έτσι το δίκαιο αποδίδεται αντικειμενικά, χωρίς η Κυρά Δικαιοσύνη να επηρεαστεί από τον πλούτο ή την ισχύ του κρινομένου ανθρώπου. Το ξίφος συμβολίζει την αποφασιστικότητα της Δικαιοσύνης να τιμωρήσει αυτόν που πρέπει, ενώ στον έναν δίσκο της ζυγαριάς μπαίνουν οι αποδείξεις που προσκομίζει η υπεράσπιση του κατηγορουμένου, και στον άλλο τα στοιχεία της κατηγορούσας αρχής. Επιπλέον, ο δίσκος είναι στον αέρα, τον κρατά η Κυρά στο χέρι, δηλαδή δεν στηρίζεται πουθενά, δεν έχει σταθερή βάση, γιατί οι αποδείξεις περί της ενοχής ή της αθωότητας του υπό κρίσιν ανθρώπου πρέπει να στηρίζονται από μόνες τους…

Φίλες και φίλοι, ο Αριστοτέλης πίστευε πως  η δικαιοσύνη αποτελεί την ύψιστη αρετή σε έναν άνθρωπο η οποία τον κάνει να συνυπάρχει αρμονικά με τους συνανθρώπους του και να διαβιώνει σε ένα κράτος με ευνομία. Για την ύπαρξη της ευνομίας απαιτείται η υπακοή στους νόμους του κράτους. Επίσης κατά τον Αριστοτέλη σκοπός του νόμου είναι η δικαιοσύνη, διότι αν δεν υπάρχει δικαιοσύνη τότε “ο άδικος διαμέσου της αδικίας θα κατέχει περισσότερα, αλλά και ο αδικούμενος διαμέσου της αδικίας θα κατέχει λιγότερα”. Ο Σωκράτης, πάλι, δηλώνει με επιμονή ότι, αν υπάρχει ένα πράγμα που γνωρίζει με βεβαιότητα, είναι μόνο αυτό: «Δεν πρέπει ποτέ να ανταποδίδουμε μια αδικία, ούτε να βλάπτουμε κανέναν άνθρωπο, οτιδήποτε κι αν έχουμε υποστεί από αυτόν». Ο Πλάτωνας ο Πλάτων θα υποστηρίξει ότι με τη δικαιοσύνη ο άνθρωπος καθίσταται ευτυχισμένος, και θα υιοθετήσει τη σωκρατική προσέγγιση υποστηρίζοντας δύο θέσεις: ότι είναι καλύτερο να αδικείται κανείς από το να διαπράττει αδικία, και ότι είναι προτιμότερο για κάποιον που έχει διαπράξει αδικία να τιμωρείται από το να αποφεύγει την τιμωρία.

Αδιάλειπτη η συνέχεια των Ελλήνων της διανόησης για τη δικαιοσύνη.  Κλείνουμε με τον Στρατή Μυριβίλη,  που έλεγε πως Η Δικαιοσύνη βαστά σπαθί. Σαν της πάρεις το σπαθί απομένει μόνο με τη ζυγαριά. Αυτοί την έχουν όμως και οι μπακάληδες».

Ευχόμαστε ολόψυχα η Δικαιοσύνη να ανέβει στο βάθρο που της αξίζει και να ρυθμίζει τις ζωές μας αμερόληπτα, δίκαια και αξιοκρατικά. Η χώρα που εφηύρε τη Δικαιοσύνη αξίζει και να την απονείμει.

Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!

ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», PIERRE GRIMAL «Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας», efsyn.gr, mixaniro touxronoy.gr

 

Related Articles

Stay Connected

567ΥποστηρικτέςΚάντε Like

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΘΡΑ