19-07-2026, Ω/08:00′
Ο Διογένης Οινοανδέας ήταν επικούρειος φιλόσοφος και έζησε τον 2ο αι. μ.χ. στα Οινόανδα, μια ελληνική πόλη της ορεινής Λυκίας. Η πόλη Οινόανδα εντοπίζεται στην ενδοχώρα της Ιωνίας, απέναντι από τη Ρόδο και στα όρια της περιοχής της βορινής Λυκίας, κοντά στον άνω ρου του ποταμού Ξάνθου. Υπήρξε μέλος της τετραπόλεως μαζί με αυτές της Κυβήρας, Βουβώνος και Βαλβούρων. Τα Οινόανδα ήταν χτισμένα αμφιθεατρικά σε υψόμετρο 1400 – 1532 μέτρων, με θέα το οροπέδιο της περιοχής.
Το 1884 στα Οινόανδα ανακαλύφθηκε από δύο Γάλλους αρχαιολόγους τους Maurice Holleaux και Pierre Paris η ύπαρξη της μεγάλης φιλοσοφικής επιγραφής του επικούρειου Διογένη Οινοανδέα, το μοναδικό παγκοσμίως και μεγαλειώδες αυτό φιλοσοφικό μνημείο της ανθρωπότητας το οποίο χρονολογείται στο 2ο αιώνα της σύγχρονης χρονολόγησης.
Η επιγραφή κάλυπτε έναν τοίχο σε στοά που είχε τοποθετηθεί στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης, στην αγορά, ώστε να είναι προσιτή σε όλους τους κατοίκους και επισκέπτες. Ο τοίχος είχε ύψος 3,25 μέτρα και μήκος 65 μέτρα (Smith 1993).
Η επιγραφή ήταν επιμερισμένη σε ενότητες που πραγματεύονται θέματα της επικούρειας φιλοσοφίας. Στο άνω τμήμα της εμπεριέχει την ενότητα με μια πραγματεία για τα γηρατειά. Αμέσως μετά υπάρχει ενότητα με επιστολές και αξιώματα. Ακολουθεί η ενότητα με τη Φυσική διατριβή, η ενότητα με την Ηθική διατριβή και η ενότητα με τις Κύριες Δόξες. Το κατώτερο τμήμα έως το έδαφος είναι κενό γιατί θα ήταν δύσκολη η ανάγνωσή του. Στην επιγραφή έχουν χρησιμοποιηθεί γραμματοσειρές διαφόρων μεγεθών. Με μεγαλύτερα γράμματα έχουν χαραχθεί οι γραμμές που βρίσκονται στα ανώτερα σημεία, ώστε να είναι ευανάγνωστα.
Η επιγραφή στα μεταγενέστερα χρόνια είχε διαλυθεί και χρησιμοποιηθεί σε άλλες χρήσεις. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, πολλοί ερευνητές επιχείρησαν να συνθέσουν τους διάσπαρτους λίθους της φιλοσοφίας. Κατά το διάστημα 1969 έως το 1997 ο Martin Ferguson Smith προέβη σε ανακαλύψεις νέων λίθων και συμπλήρωσε την επιγραφή στη μορφή που έχει σήμερα.
Ποια είναι αυτά που τον ενοχλούν, τα «οχλούντα», όπως διαβάζουμε στην επιγραφή του σπουδαίου Επικούρειου Οινοανδέα, εκείνα που ταράζουν τον άνθρωπο και δεν αφήνουν την προσωπικότητά του να αναπτυχθεί ομαλά: Οι φόβοι: οι φόβοι από θεούς, από ουράνια φαινόμενα, ο φόβος του θανάτου, οι φιλοδοξίες που ξεπερνούν το φυσικό όριο. Αυτά που έχουν βάση προλήψεις, δεισιδαιμονίες, την αμάθεια γενικά, πρέπει να καταπολεμηθούν, και το μέσο γι΄ αυτό είναι η επιστήμη.
Ανώφελες και βλαβερές γνώσεις, μας λέει ο Επίκουρος , είναι η μάταιη μάθηση, ανώφελες λεπτολογίες της διαλεχτικής, καπνίλες της μεταφυσικής, τα εγκύκλια μαθήματα με το σχολαστικό τύπο που πήραν, τα μαθηματικά σαν αυτοσκοπός και με τη μονομέρεια που δίνουν στον ειδικό, ακόμα κι οι καλές τέχνες όταν γίνονται με τον ίδιο τρόπο, συγχύζουν το μυαλό και στέκονται εμπόδια να βλέπουμε καθαρά και να τραβούμε ίσια το δρόμο μας στην ευτυχία.
Φίλες και φίλοι, ο Επίκουρος, ο μαθητής και συνεχιστής του Κήπου Μητρόδωρος και ο μεταγενέστερος Επικούρειος Διογένης Οινοανδέας στη φιλοσοφία ασχολήθηκαν με ζητήματα που έχουν άμεση σχέση με τις ανάγκες της ζωής. Υποστηρίζουν, και όχι άδικα, πως με τις θολούρες που τυλίχτηκε η ανθρώπινη διάνοια χρειάζεται εξαιρετική ιδιοσυγκρασία, ρωμαλέο μυαλό κι ακονισμένο αισθητήριο για να διαλύσεις τα σκοτάδια και να δεις την πραγματικότητα στην αληθινή της σύσταση. Όποιος το καταφέρνει αυτό είναι ο πραγματικά σοφός, ένας που ένιωσε την αληθινή φύση των όντων. Αυτόν δεν τον ξεγελούν τα μυθεύματα ούτε οι θολές μεταφυσικές, ούτε μπορεί να αλλάξει γνώμη. Ο Επίκουρος και οι Επικούρειοι χαρακτηρίστηκαν από πολλούς της εποχής τους, αλλά και μεταγενέστερα, κυρίως στο Μεσαίωνα ως στενόμυαλοι. Στην πραγματικότητα, όμως, επιμένουν πως ο άνθρωπος πρέπει να απαλλαγεί από τις πλάνες και τα μάταια παραστρατήματα του μυαλού.
Οι έρευνες για νέα αποσπάσματα της επιγραφής του Οινοανδέα συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Κλείνοντας, παραθέτουμε ένα απόσπασμα της επιγραφής.
“Βλέποντας τους περισσότερους ανθρώπους να υπακούν στην κενοδοξία της ψυχής και να μη δίνουν σημασία στις καταγγελίες του σώματός τους, που δίκαια την κατηγορεί ότι το φθείρει ενώ δεν πρέπει, και το καταπονεί και το τραβολογάει σε υποθέσεις ανώφελες ….. καταπιάστηκα με αυτό το σύγγραμμα. Το έκανα επίσης, για να αντιπαρατεθώ σ’ εκείνους που επιχειρούν να διαβάλουν τη φιλοσοφία, υποστηρίζοντας πως είναι άχρηστη”.
Κι ένα άλλο απόσπασμα της επιγραφής μας λέει: «Εμείς στραφήκαμε προς αυτή την πράξη, το να φιλοσοφούμε, για να ευδαιμονήσουμε έχοντας πρώτα κατακτήσει το σκοπό της ζωής όπως μας τον θέτει η ίδια η φύση. Τη σοφία δεν γίνεται να την μεταδώσουμε παντού για το λόγο ότι δεν είναι όλοι σε θέση να τη δεχτούν… Αν υποθέσουμε ότι αυτό είναι δυνατό, τότε αληθινά ο τρόπος ζωής των θεών θα περάσει στους ανθρώπους. Γιατί τα πάντα θα΄ναι γεμάτα δικαιοσύνη και φιλαλληλία και δεν θάχουμε ανάγκη από τείχη ή νόμους ή όλα εκείνα που μηχανευόμαστε ο ένας για τον άλλον».
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ «ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΟΨΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ», epicuros.gr.
