Ένα αποκαλυπτικό στοιχείο για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ελληνικό φορολογικό σύστημα φέρνουν στο προσκήνιο τα αναλυτικά δεδομένα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ): περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια φορολογούμενοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με τα τεκμήρια διαβίωσης, καθώς η εφορία προσδιόρισε για αυτούς υψηλότερο εισόδημα από εκείνο που είχαν δηλώσει.

Τα στοιχεία αφορούν τις φορολογικές δηλώσεις που υποβλήθηκαν το 2025 για τα εισοδήματα του 2024 και αναδεικνύουν μια διαχρονική αντίφαση: την ώρα που εκατομμύρια πολίτες εμφανίζουν ιδιαίτερα χαμηλά εισοδήματα, το κράτος εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τεκμαρτούς υπολογισμούς για να προσδιορίσει τη φοροδοτική τους ικανότητα.

Ο μηχανισμός σχεδιάστηκε για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να διαχωρίζει αποτελεσματικά όσους αποκρύπτουν εισοδήματα από εκείνους που πραγματικά δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις καθημερινές τους υποχρεώσεις.

Σχεδόν 800.000 μισθωτοί και συνταξιούχοι στη «δαγκάνα»

Η κατανομή των φορολογουμένων που επηρεάστηκαν από τα τεκμήρια παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τους 1.209.091 φορολογουμένους που φορολογήθηκαν με βάση υψηλότερο τεκμαρτό εισόδημα:

• 433.697 ήταν μισθωτοί
• 350.004 συνταξιούχοι
• 296.284 εισοδηματίες
• 69.814 ελεύθεροι επαγγελματίες
• 59.292 αγρότες

Δηλαδή, 783.701 μισθωτοί και συνταξιούχοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον μηχανισμό των τεκμηρίων, αποτελώντας περίπου το 65% του συνόλου. Το στοιχείο αυτό έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς πρόκειται για κατηγορίες πολιτών των οποίων τα βασικά εισοδήματα, από μισθούς και συντάξεις, καταγράφονται κατά κανόνα απευθείας από τη φορολογική διοίκηση.

Βεβαίως, η υπαγωγή στα τεκμήρια δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι κάποιος φορολογήθηκε άδικα. Ούτε αποκλείει την ύπαρξη άλλων εισοδημάτων που δεν δηλώθηκαν.

Ωστόσο, η τόσο μεγάλη συμμετοχή μισθωτών και συνταξιούχων θέτει ζήτημα για την ακρίβεια και την κοινωνική δικαιοσύνη του συστήματος.

Τα 3,88 δισ. ευρώ που προστέθηκαν στα εισοδήματα

Τα τεκμήρια διαβίωσης βασίζονται σε συγκεκριμένες δαπάνες και περιουσιακά στοιχεία, όπως η κατοικία, το αυτοκίνητο και οι ελάχιστες αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης.

Όταν το εισόδημα που προκύπτει από αυτούς τους υπολογισμούς υπερβαίνει το δηλωθέν, η διαφορά μπορεί να αποτελέσει πρόσθετο φορολογητέο εισόδημα, εφόσον δεν καλύπτεται με τους τρόπους που προβλέπει η νομοθεσία.

Αυτό σημαίνει ότι ένας πολίτης μπορεί να δηλώνει ένα συγκεκριμένο ποσό, αλλά η εφορία να θεωρεί ότι η διαβίωσή του προϋποθέτει μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.

Η λογική αυτή μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο εντοπισμού αδήλωτων εισοδημάτων. Μπορεί όμως να δημιουργεί και στρεβλώσεις, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις πολιτών που διατηρούν παλαιά περιουσιακά στοιχεία, αλλά έχουν υποστεί σημαντική μείωση των πραγματικών τους αποδοχών.

Ένα παλιό αυτοκίνητο ή μια ιδιόκτητη κατοικία δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη υψηλού διαθέσιμου εισοδήματος.

Και αυτή είναι η βασική αδυναμία κάθε συστήματος που επιχειρεί να προσδιορίσει την οικονομική κατάσταση των πολιτών μέσα από γενικευμένες παραδοχές.

Πάνω από τους μισούς δηλώνουν έως 10.000 ευρώ

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η συνολική εικόνα των φορολογικών δηλώσεων.

Από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ προκύπτει ότι 4.769.821 φορολογούμενοι, δηλαδή περίπου το 52% του συνόλου, δήλωσαν ετήσια εισοδήματα έως 10.000 ευρώ.

Πρόκειται για εισόδημα που αντιστοιχεί σε λιγότερα από 834 ευρώ τον μήνα, εάν κατανεμηθεί ισόποσα σε δώδεκα μήνες.

Ασφαλώς, τα δηλωθέντα εισοδήματα δεν αποτυπώνουν σε κάθε περίπτωση το σύνολο των πραγματικών οικονομικών πόρων ενός νοικοκυριού. Παρ’ όλα αυτά, το μέγεθος αναδεικνύει πόσο περιορισμένα είναι τα εισοδήματα που εμφανίζει ένα πολύ μεγάλο τμήμα της κοινωνίας.

Την ίδια στιγμή, τα συνολικά δηλωθέντα εισοδήματα αυξήθηκαν στα 115,93 δισ. ευρώ, έναντι 106,08 δισ. ευρώ το προηγούμενο έτος.

Οι φόροι εισοδήματος, όμως, αυξήθηκαν με ακόμη ταχύτερο ρυθμό.

Συγκεκριμένα, η συνολική επιβάρυνση έφτασε τα 13,87 δισ. ευρώ, από 12,28 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση περίπου 12,9%, όταν τα δηλωθέντα εισοδήματα αυξήθηκαν κατά περίπου 9,3%.

Με άλλα λόγια, ο συνολικός φόρος αυξήθηκε αναλογικά περισσότερο από τα δηλωθέντα εισοδήματα.

Το στοιχείο αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του αύξηση των φορολογικών συντελεστών. Δείχνει, όμως, ότι η συνολική φορολογική επιβάρυνση ακολούθησε ταχύτερη ανοδική πορεία.