20-10-2026, Ω/08:45′

Ο επιφανής Αθηναίος τραγικός ποιητής, ήταν γιος του Σόφιλου από το Δήμο Κολωνού και γεννήθηκε ο 497-496 π.χ. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και έτυχε καλής μόρφωσης. Από μικρός γυμναζόταν στην παλαίστρα και διδάχθηκε μουσική από τον Λάμπρο. Λέγεται πως στεφανώθηκε νικητής και σε γυμνασιακά αγωνίσματα και σε διαγωνισμό μουσικής. Ήταν όμορφος νέος και  το 480 μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας τραγούδησε γυμνός, αλειμμένος με λάδι τα επινίκια. Την τραγική τέχνη τη διδάχθηκε από τα έργα του Αισχύλου, εισάγοντας όμως καινοτομίες, όπως μεταξύ άλλων, την αύξηση των μελών του χορού από δώδεκα σε δεκαπέντε και τη χρήση τρίτου υποκριτή. Εικοσιοκτώ χρόνων παρουσίασε τα πρώτα του έργα με αντίπαλο τον Αισχύλο. Η ατμόσφαιρα εκείνη την ημέρα στο θέατρο ήταν αρκετά φορτισμένη λόγω των αντεγκλήσεων μεταξύ των υποστηρικτών του Αισχύλου και αυτών που θαύμαζαν το Σοφοκλή, αλλά όταν μπήκαν ο Κίμωνας ο γιος του Μιλτιάδη, κι άλλοι εννιά στρατηγοί, ο καθένας από διαφορετική αθηναϊκή φυλή, ο Αψεφίωνας που ήταν τότε ο άρχοντας της Αθήνας, όρκισε εκείνους ως κριτές, για να αποφύγει να εκλέξει με κλήρο μεταξύ των οπαδών των δυο παρατάξεων. Ανακήρυξαν νικητή παμψηφεί το Σοφοκλή.

Οι Αθηναίοι τον εξέλεξαν στρατηγό και ακολούθησε τον Περικλή στον πόλεμο κατά των Σαμίων καθώς και στον πόλεμο κατά των Αναίων. Παρά τα ταξίδια του κατά τη διάρκεια των πολέμων, ως φιλαθηναιότατος, δεν θέλησε να εγκαταλείψει ποτέ την πατρίδα του, μολονότι είχε προσκλήσεις από πολλούς βασιλιάδες. Πρώτη του σύζυγος ήταν η Νικοστράτη, από την οποία απέκτησε τον Ιοφώντα και δεύτερη σύζυγος ή ερωμένη ήταν η Θεωρίδα από τη Σικυώνα, από την οποία απέκτησε τον Αρίστωνα, τον πατέρα του νεαρού Σοφοκλή. Φαίνεται πως ερωμένη του ήταν και η Αρχίππη με την οποία συζούσε στα τέλη της ζωής του και στην οποία άφησε με διαθήκη την περιουσία του. Ως παιδιά του μνημονεύονται κι ο Λεωσθένης, ο Στέφανος, ο Μενεκλείδης και ο Κλειδημίδης, ο οποίος, όμως, ίσως να ήταν ηθοποιός. Τόσο ο γιος του ο Ιοφώντας, όσο κι ο εγγονός του ο Σοφοκλής, ασχολήθηκαν με την τραγωδία, αλλά κατά μια παράδοση, ο Ιοφώντας ζήλεψε την προτίμηση του πατέρα του προς τον εγγονό του και πήγε τον πατέρα του στα δικαστήρια με το πρόσχημα πως είχε τρελαθεί λόγω γήρατος. Τότε, όπως λέγεται, παρουσιάστηκε ο Σοφοκλής στους δικαστές και τους είπε «αν μεν είμαι ο Σοφοκλής δεν είμαι τρελός, κι αν είμαι τρελός δεν είμαι ο Σοφοκλής» κι αμέσως τους απήγγειλε στίχους από τον Οιδίποδα Τύραννο οπότε και καταχειροκροτηθηκε από το ακροατήριο.

Όταν πέθανε ο Ευρυπίδης, ο Σοφοκλής πήγε στο θέατρο με γκρίζο ιμάτιο και βγάζοντας στη σκηνή όλους τους ηθοποιούς αστεφάνωτους συγκίνησε όλους τους Αθηναίους. Ένα χρόνο αργότερα το 405 σε ηλικία ενενήντα ετών πέθανε κι ο ίδιος, είτε τρώγοντας μια ρώγα από σταφύλι, είτε την ώρα που διάβαζε μεγαλόφωνα Αντιγόνη. Τον έθαψαν στον οικογενειακό τους τάφο, που βρισκόταν στο δρόμο προς τη Δεκέλεια, και κόσμησαν τον τάφο με το άγαλμα μιας σειρήνας. Ο Αργείος Λοβϊν, που έζησε κατά τον 2ο π.Χ. αιώνα, λέγει ότι στον τάφο του χάραξαν το παρακάτω επίγραμμα: «Κρύπτω τωδε τάφω Σοφοκλή πρωτεία λαβόντα την τραγική τέχνη, σχήμα το σεμνότατον», το οποίο, όμως δεν είναι εξακριβωμένο.

Όταν κατέλαβαν τη Δεκέλεια οι Λακεδαιμόνιοι,  είδε ο Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος το θεό Διόνυσο στο όνειρό του, που του ζήτησε να τιμήσουν τον ποιητή όπως κι έγινε. Οι Αθηναίοι που αποκαλούσαν το Σοφοκλή μέλιττα, για την γλυκύτητα και την ποιότητα των λόγων το, όχι μόνο θυσίαζαν κάθε χρόνο στη μνήμη του αλλά κατασκεύασαν κι ένα ηρώο, ονομάζοντας το Σοφοκλή Δεξίωνα, επειδή κατά μια παράδοση, επειδή ο Σοφοκλής, είχε δεξιωθεί  τον Ασκληπιό, έφτιαξε στο σπίτι του βωμό του θεού.

Εξάλλου ο Σοφοκλής, ως θεοφιλής, είχε δει κάποτε στον ύπνο του τον Ηρακλή, ο οποίος του υπέδειξε πού βρισκόταν ένα χρυσό στεφάνι που είχε κλαπεί κι αφού ενημέρωσε το Δήμο πού να το βρούν, έλαβε ως αμοιβή ένα τάλαντο, ίδρυσε με τα χρήματα αυτά το ιερό του Μηνυτού Ηρακλέους.  Ανδριάντας του υπήρχε στην Ποικίλη στοά, όπου τον παρουσίαζε  ζωγράφος κρατώντας κιθάρα, σε ανάμνηση της εμφάνισής  του με κιθάρα κατά την παράσταση του έργου του Θάμυρις.

Φίλες και φίλοι οι τρεις δραματουργοί (σε προσεχείς αναρτήσεις θα αναφερθούμε στον Ευρυπίδη), ήταν ευφυείς άνθρωποι. Οι ακροατές τους συμφωνούσαν πως ο Αισχύλος και ο Σοφοκλής, ήταν οι καλύτεροι τραγικοί ποιητές που είχε ποτέ η Αθήνα.  Στο δράμα του Σοφοκλή υπάρχει ευρύ φόντο. Εστίασε σε αυτό και όχι στην άμεση κατάσταση. Οι πάσχοντες ήρωες έχουν κάποια ευθύνη, διαφορετικά το κακό που τους βρίσκει θα ήταν μόνο αποτέλεσμα τύχης. Ο ήρωας του Σοφοκλή είναι μοναχικός: απομονωμένος από τους ανθρώπους, μπορεί ο ίδιος να νιώθει επίσης εγκαταλελειμμένος από τους θεούς· μόνος και έρημος είναι λέξεις-κλειδιά. Επίσης ο χρόνος, είναι βασικό θέμα στα έργα του Σοφοκλή. Ο ποιητής αντλεί τη θεματική του από το μύθο, ωστόσο θέτει ένα ερώτημα: τι συμβαίνει στους ήρωές του – με ηρωική καταγωγή και ιστορικό – όταν εκτίθενται σε μεγάλες πιέσεις για μακρύ χρονικό διάστημα; Τι συμβαίνει σε ένα σπουδαίο ήρωα όταν αποκόβεται από την κοινωνία, απομονώνεται  και γίνεται απόβλητος;

Άνθρωποι μόνοι με την οδύνη τους-Ηλέκτρα -, άνθρωποι μόνοι με το καθήκον -Αντιγόνη-, άνθρωποι μόνοι με την τραγική τους μοίρα – Οιδίποδας – , το ευμετάβολο της τύχης, η εσφαλμένη ανθρώπινη κρίση , οι κανόνες (στον κοινωνικό καμβά της εποχής του) και οι αρχές κι ο ποιητής (Σοφοκλής), δεν λειτουργεί μόνο σαν ποιητής. Έχει να σκεφτεί, έχει να χρησιμοποιήσει, μουσική, όρχηση, ομάδες, ανθρώπων κ.λ.π. Και πως θα ζήσει ο άνθρωπος τη ζωή του ανεξάρτητα από τους θεούς;

Φίλες και φίλοι στις προσεχείς δημοσιεύσεις θα αναφερθούμε στον μεγάλο καλλιτέχνη το Σοφοκλή, στο συναρπαστικό έργο του οποίου στράφηκαν, θαύμασαν και μελέτησαν με ευγνωμοσύνη για την εκπληκτική τεχνική του σπουδαίοι του θεάτρου και θεατές- ακροατές, αδιάλειπτα ως τις μέρες μας.

Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.

ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ 

ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», H.D.F KITTO «Αρχαία Ελληνική Τραγωδία».