18-11-2026, Ω/18:00′
Ο Σοφοκλής, έγραψε την τραγωδία Ηλέκτρα μεταξύ του 419 και του 413 π.Χ. Πρόκειται για την αγαπημένη αδερφή του Ορέστη, η οποία μετά τη δολοφονία του Αγαμέμνονα, εμπιστεύεται τον ανήλικο αδερφό της σε έναν έμπιστο συγγενή, το Στρόφιο από τη Φωκίδα, που τον μεγαλώνει μαζί με τον δικό του γιο τον Πυλάδη. Η Ηλέκτρα τον περιμένει να επιστρέψει για να εκδικηθεί για τον άδικο φόνο του πατέρα τους Αγαμέμνονα από τη μητέρα τους Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της Αίγισθο ο οποίος έχει καταχραστεί την πατρική περιουσία. Όταν ενηλικιώνεται ο Ορέστης και επιστρέφει στις Μυκήνες, η Ηλέκτρα τον ωθεί να σκοτώσει τη μητέρα τους και τον Αίγισθο. Πρόκειται για «ένα δίκαιο φόνο» που ο Σοφοκλής την παρουσιάζει σαν την μόνη λύση απέναντι στην κατάφωρη και βίαιη αδικία. Ο Αγαμέμνονας, τον οποίο σκότωσε η Κλυταιμνήστρα, έχει σκοτώσει το παιδί του την Ιφιγένεια. Και η μητροκτονία φαίνεται αναπόφευκτη., ο φόνος θα πληρωθεί με φόνο.
Η Κλυταιμνήστρα μέμφεται την Ηλέκτρα, ότι πάντα ήθελε να γίνει ο αδερφός της μιάστωρ. Η Ηλέκτρα, δουλεύει σαν υπηρέτρια στο παλάτι του πατέρα της, και ο Αίγισθος δεν την αφήνει να παντρευτεί παρόλο που πολλοί υποψήφιοι μνηστήρες καταφθάνουν στο παλάτι και την ζητούν σε γάμο. Η Ηλέκτρα, ανύπαντρη και άτεκνη απέχει πολύ από τα πρότυπα της εποχής, που θεωρούσαν πως η γυναίκα μόνο όταν έκανε τη δική της οικογένεια εκπλήρωνε το σκοπό της ύπαρξής της. Και ο αδερφός της, πριν ακόμα αποκαλυφθεί η ταυτότητά του, (όπως τον έχει συμβουλεύσει ο θεϊκός Απόλλωνας – να πάρει εκδίκηση για το φόνο του πατέρα του με δόλο, άοπλος και χωρίς στρατό), βλέπει πως οι κακουχίες έχουν ταλαιπωρήσει το σώμα της που «ανάξια έχει ρημάξει». Η Ηλέκτρα θρηνεί για τις συμφορές της και ο Αίγισθος με την Κλυταιμνήστρα είναι αποφασισμένοι για να μην την ακούν να την φυλακίσουν σε υπόγεια φυλακή μακριά από την πόλη.Η Χρυσόθεμις, η αδερφή της, έχει αποδεχθεί την κατάσταση και συστήνει και στην Ηλέκτρα να κάνει το ίδιο. Ίσως είναι ο δικός της τρόπος να ξεφύγει με αυτό τον τρόπο από τον αιματηρό κύκλο που διαιωνίζεται στη γενιά της.

Η Κλυταιμνήστρα βγαίνει από το παλάτι για να κάνει θυσία στον Απόλλωνα. Είναι ταραγμένη από ένα όνειρο με ξεκάθαρη σημασία: ο νόμιμος κληρονόμος θα ξαναπάρει το θρόνο του. Η Ηλέκτρα θρηνεί και η Κλυταιμνήστρα φωνάζει: «Δεν σωπαίνεις λοιπόν να με αφήσεις να θυσιάσω, αφού σε άφησα να τα πεις όλα αυτά;». Η Ηλέκτρα υπόσχεται τη σιγή που είναι αναγκαία για την ιεροτελεστία. Η Κλυταιμνήστρα, συνοδευόμενη από τις θεράπεινές της, απιθώνει τις προσφορές της στο βωμό και ανάβει το θυμίαμα. Δέεται, όμως, μια δέηση πρωτοφανούς βλασφημίας. Γιατί ζητά να να συνεχίσει να χαίρεται όσα κέρδισε με το φόνο και προστάτεψε με τη μοιχεία, και ακόμα να πεθάνει πρώτος ο γιος της και να μη γυρίσει για να εκδικηθεί. Είναι η στιγμή που φτάνει η ψευδής είδηση από τον μαντατοφόρο πως ο Ορέστης σκοτώθηκε στους Δελφούς σε μια αρματοδρομία.
Ο Ορέστης, με σύμβουλο τον παιδαγωγό του και με βοηθό τον φίλο του, Πυλάδη, επιστρέφει από τη Φωκίδα με σκοπό να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα του και να πάρει τη θέση του ως Βασιλιά. Εμφανίζεται ο ίδιος ο Ορέστης με τον Πυλάδη κουβαλώντας ένα αγγείο που υποτίθεται πως περιείχε τις στάχτες του Ορέστη. Στο άκουσμα του θανάτου του αδελφού της και έχοντας χάσει πια κάθε ελπίδα η Ηλέκτρα θρηνεί τόσο σπαρακτικά, και είναι αποφασισμένη να διαπράξει η ίδια τον φόνο) ώστε ο Ορέστης συγκινημένος από τον θρήνο της αναγκάζεται να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα. Στη συνέχεια μπαίνει στο σπίτι και σκοτώνει τη μητέρα του, την Κλυταιμνήστρα. Καθώς ακούγεται η επιθανάτια κραυγή της μητέρας της, η Ηλέκτρα φωνάζει «Διπλοχτύπα αν έχεις το κουράγιο». Έπειτα, όταν ο Αίγισθος βλέπει το νεκρό κορμί της γυναίκας του και προσπαθεί να συνετίσει τον Ορέστη, η Ηλέκτρα κραυγάζει: «Για τους θεούς, μην τον αφήνεις να πει άλλα αδελφέ μου…! Μόνο σκότωσέ τον το ταχύτερο, και ύστερα πέτα τον άφαντο στους νεκροθάφτες που του αξίζουν. Γιατί μόνο αυτό θα είναι για μένα λύτρωση από τα παλαιά δεινά».
Βγάζει το σώμα της έξω σκεπασμένο με ένα σεντόνι και όταν έρχεται ο Αίγισθος, του δείχνει το σώμα λέγοντάς του ότι είναι το σώμα του Ορέστη. Όταν αυτός το αποκαλύπτει και αντιλαμβάνεται ότι είναι το σώμα της Κλυταιμνήστρας, ο Ορέστης του λέει ότι ήλθε να εκδικηθεί και τον οδηγεί μαζί με τον Πυλάδη στο ανάκτορο για να τον σκοτώσει.
Φίλες και φίλοι. Δεδομένης της εποχής και του ρόλου της γυναίκας, ο Σοφοκλής τονίζει περισσότερο τα πάθη των ηρώων, όταν ακόμα και μετά το φόνο η Ηλέκτρα δεν είναι σίγουρη για το τι έχει κερδίσει και με ποιο κόστος. Και όσο για την Κλυταιμνήστρα, οι δικές της πράξεις έγιναν παραδείγματα για τα παιδιά της.
Όπως και στην Ορέστεια, το κεντρικό πρόβλημα είναι η δίκη – δικαιοσύνη. Ο Σοφοκλής δεν μας υποδεικνύει να θαυμάσουμε την πράξη, λέει πως μια βίαιη διατάραξη της δίκης εκμηδενίστηκε με βίαιο τρόπο. Αυτή είναι η λειτουργία του φυσικού κόσμου. Οι Ίωνες φιλόσοφοι μπορούσαν να χρησιμοποιούν τη δίκη, και την αντίθεσή της αδικία, με μια εξωηθική έννοια, σαν αυτή του Αναξίμανδρου που έλεγε πως «τα πράγματα καταβάλλουν συνεχώς το ένα στο άλλο ανταπόδοση (τίσιν) της αδικίας. Πρόκειται για την φυσική ισορροπία, όπως θα λέγαμε σήμερα εμείς. Στην τραγωδία, ο ρόλος του Απόλλωνα δεν επηρεάζει τη δράση. Ούτε προστάζει τον Ορέστη, ούτε τον βοηθάει. Οι θεοί κινούνται σε ένα δρόμο παράλληλο με αυτόν του Ορέστη. Μήπως η δίκη στην Ηλέκτρα σημαίνει «σωστή και φυσική τάξη των πραγμάτων» στα ανθρώπινα πράγματα τα ηθικά και τα κοινωνικά. Αν η σωστή τάξη διαταραχθεί από κάποια βία (αδικία), πρέπει, κατά τη φύση των πραγμάτων, να αποκατασταθεί από μόνη της με κάποιο τρόπο. Η αποκατάσταση της ισορροπίας είναι μια πράξη δίκης, γιατί επαναφέρει τη δίκη. Και αυτή δεν είναι κατ΄ ανάγκη ευχάριστη, όπως μια παρατεταμένη ανομβρία, ακολουθεί ένας κατακλυσμός.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: H.D.KITTO «Αρχαία Ελληνική Τραγωδία», ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», Wikipedia.gr
