03-11-2025, Ω/07:30΄
Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού για τη ζωή και τις δραστηριότητες του Πυθαγόρα συγκεντρώνονται στα έργα του Διογένους Λαέρτιου, του Πορφύριου και του Ιάμβλιχου. Οι ιστορικές λεπτομέρειες για τον Πυθαγόρα θα πρέπει να αναζητηθούν σε προ-Πλατωνικές πηγές, αλλά κι αυτές δεν είναι όλες αξιόπιστες, καθώς από πολύ νωρίς ο Πυθαγόρας και το έργο του άρχισαν να καλύπτονται από την αχλύ του θρύλου. Σε ορισμένα κείμενα ο Πυθαγόρας εμφανίζεται σαν μυθικό πρόσωπο. Από τον 5ο αι οι μαθητές του τον θεωρούσαν ανώτερο ον από άνθρωπο και του απέδιδαν θαύματα. Η ιστορική του, όμως, υπόσταση είναι ιστορική και βασίζεται στις μαρτυρίες του Ηράκλειτου, του Ηρόδοτου, του Εμπεδοκλή και του Ξενοφάνη.
Ήταν γιος του κοσμηματοπώλη Μνήσαρχου και της Πυθαϊδας. Γεννήθηκε γύρω στο 580 και πρίν ακόμα γεννηθεί σε ένα ταξίδι του πατέρα του στους Δελφούς, η Πυθία έδωσε τον χρησμό πως θα έλεγε την αλήθεια και πως θα ωφελούσε την ανθρωπότητα. Για αυτό το λόγο η μητέρα του μετονομάστηκε από Παρθενίδα σε Πυθαϊδα. Τον θεωρούσαν γιο του Απόλλωνα και καταγόταν από τον οίκο του Αγκαίου ιδρυτή της Σάμου. Διδάχτηκε από τον φιλόσοφο Φερεκύδη. Ο Φερεκύδης, υιός του Βάβυος, ήταν θεογονιστής ποιητής και φιλόσοφος από τη νήσο Σύρο. Ανέπτυξε τη δική του κοσμολογική θεωρία που επηρεάστηκε από τις ορφικές ιδέες, τη θεωρία του Θαλή, τη μυθολογική Θεογονία του Ησιόδου και τις δοξασίες των ιερέων της αρχαίας Αιγύπτου. Όταν πέθανε ο δάσκαλός του, τον οποίο ο Πυθαγόρας τόσο πολύ τιμούσε, πήγε ο ίδιος στη Σύρο και επέβαλε να ενταφιαστεί στην Σάμο, παρόλο που οι ιερείς θεωρούσαν τον Φερεκύδη άθεο. (Ο Φερεκύδης μέτρησε τον ήλιο και εφηύρε το πρώτο ηλιακό ρολόι). Τότε ο Πυθαγόρας έφυγε για την Αίγυπτο με συστατική επιστολή του τυράννου Πολυκράτη . Στην Αίγυπτο, ωστόσο, οι ηλιουπολίτες ιερείς, δήλωσαν υποκριτικά ανάξιοι ενός τόσο επιφανούς μαθητή και τους έστειλαν στους σεβάσμιους ιερείς της Μέμφιδας, κι εκείνοι με τη σειρά τους στους ιερείς της Θήβας τους τρομερούς Διοπολίτες οι οποίοι τον υπέβαλαν σε εξαιρετικά σκληρές δοκιμασίες. Ο Πυθαγόρας ξεπέρασε οποιοδήποτε εμπόδιο κερδίζοντας τον θαυμασμό τους τόσο ώστε τον δέχτηκαν σαν αδερφό τους και κοινωνό όλων των μυστηρίων.
Όταν τελείωσε την Αιγυπτιακή εμπειρία, συμπλήρωσε την κατάρτισή του γυρνώντας τον κόσμο. Υπήρξε μαθητής των Χαλδαίων στην αστρονομία, των Φοινίκων στη λογιστική και στη γεωμετρία των Μάγων στις μυστικές τελετές. Μεταξύ των περιοχών που επισκέφτηκε, ήταν η Συρία, η Σπάρτη, η Κρήτη οι Δελφοί κά. Από τις καθοριστικές του συναντήσεις αξίζει να αναφερθεί αυτή με τον Πέρση Ζαρατούστρα κατά την οποία ο Πυθαγόρας έμαθε την θεωρία των αντιθέτων. Τα πάντα έλεγε ο Ζαρατούστρα γεννιούνται από τη σύγκρουση των δυνάμεων του Καλού και του Κακού. Επηρεάστηκε αρκετά από τους Ίωνες φιλοσόφους (ιδιαίτερα στην μελέτη της φύσης και του σύμπαντος), καθώς και από τον αποκρυφισμό του Ορφισμού. Ασχολήθηκε με την γεωμετρία ( μέτρηση της γαίας) και την τελειοποίησε. Επέστρεψε στη Σάμο όταν ήταν περίπου 56 χρονών και προσπάθησε να αρχίσει εκεί την διδασκαλία του. Επειδή όμως η Σάμος ήταν τυρανοκρατούμενη και οι σαμιώτες ήταν αδιάφοροι για την φιλοσοφικό βίο μετοίκισε στην Ιταλία , όπου ίδρυσε μία φιλοσοφική σχολή τελικά στον Κρότωνα της Μεγάλης Ελλάδας γύρω στο 525 πΧ. Μάλιστα είναι γεγονός ότι η Κάτω Ιταλία και Σικελία ονομάστηκε Μεγάλη Ελλάδα χάρη στο Πυθαγόρα που την γέμισε με φιλοσόφους, επιστήμονες και ενάρετους ανθρώπους. Στο μέρος αυτό ίδρυσε μια οργάνωση η οποία παρόλο που θεωρούταν μυστική, είχε ταυτόχρονα κοινοβιακή μορφή. Το τεράστιο οίκημα στο οποίο γινόταν η ομαδική διδασκαλία λεγόταν Οιμακοείον. Στην οργάνωση αυτή η ιδιοκτησία και η γνώση θεωρούνταν κοινές. Κάθε βράδυ, το ηλιοβασίλεμα, έθεταν στον εαυτό τους τρείς ερωτήσεις: τι κακό έκανα, τι καλό έκανα, τι παρέλειψα να κάνω. Κατόπιν πρόφεραν την ακόλουθη φράση. «Τα ορκίζομαι σε Αυτόν που αποκάλυψε στην ψυχή μας τη θεία τετρακτύ». (Η Τετρακτύς αποτελεί την ουσία της διδασκαλίας και το ιερό σύμβολο των Πυθαγορείων. Αποτελείται από τους δέκα πρώτους αριθμούς(1-10) τοποθετημένους σε τέσσερις σειρές (ένας στην πρώτη σειρά, δύο στην δεύτερη, τρεις στην τρίτη και τέσσερις στην τέταρτη σειρά) όπως και στην εικόνα φαίνεται. Τετρακτύν αποκαλούσαν την “Τετράδας” που είναι στην Πυθαγόρειο Φιλοσοφία η ουσία και η έννοια του αριθμού τέσσερα. Η Τετρακτύς είναι ο τέταρτος “τριγωνικός αριθμός” εμφανίζοντας έτσι μια άλλη άποψη της σχέσης Τετράδας και Τετρακτύος).
Κάθε νύχτα ο Διδάσκαλος μιλούσε. Έρχονταν από όλα τα μέρη του κόσμου για να τον ακούσουν. Ο ίδιος όμως μιλούσε κρυμμένος πίσω από μια κουρτίνα. Όποιος κατόρθωνε, έστω και φευγαλέα, να τον δει, περηφανευόταν γι΄ αυτό όλη του τη ζωή. «Η όψη του ήταν μεγαλόπρεπη, το πρόσωπό του λαμπρό και η κόμη του κυματιστή, ήταν τυλιγμένος σε λευκό μανδύα και από όλο του το είναι απέπνεε μια προσηνή γλυκύτητα» (Διογένης Λαέρτιος Φιλοσόφων βίων και δογμάτων συναγωγή). Δεκτοί γίνονταν άνδρες και γυναίκες οι οποίες είχαν σημαντικό ρόλο στη σχολή. Για τους Πυθαγόρειους ίσχυε ο νόμος του απορρήτου – της σιωπής, που σύμφωνα με νεότερους συγγραφής η παράβασή του τιμωρούνταν με θάνατο. Στον Κρότωνα ο Πυθαγόρας είχε σύμφωνα με το Σουίδα περισσότερους από πεντακόσιους μαθητές. Το αρχικό, όμως ομακοείο καταστράφηκε, όταν οι πολιτικοί αντίπαλοι επιτέθηκαν, κατέστρεψαν τα πάντα και κατέσφαξαν τους Πυθαγόρειους πλήν, ίσως, του Λύση και του Αρχίππου.
Φίλες και φίλοι, έχουν γραφτεί ,και πρόκειται ακόμα να γραφτούν και να ειπωθούν, πολλά γύρω από τον μεγάλο Διδάσκαλο, την επιστήμη των αριθμών και τη φιλοσοφία του ως τρόπο ζωής. Οι Πυθαγόρειοι, διώχθηκαν διότι η ολιγαρχία του πλούτου και της κατοχής δεν μπορούσε να ανεχτεί την πνευματική τους ανωτερότητα και όλα όσα δίδασκαν για τον άνθρωπο. Σε ότι αφορά την καθιέρωση του νόμου της σιωπής, ίσως ήθελαν να καταστήσουν τους μυημένους ικανούς να επιβάλλονται στον εαυτό τους και να τηρούν εχεμύθεια και δεύτερον ήθελαν να αποθαρρύνουν όλους τους επίδοξους «κλέφτες» της γνώσης , χωρίς προσωπική εργασία. Πίστευε στη μετεμψύχωση, σχετικά με αυτό υπάρχει πληθώρα πληροφορίας και σχετικών ανέκδοτων, που δεν θα επαναλάβουμε, αλλά περισσότερο από τη μετεμψύχωση η ουσία της πυθαγόρειας σκέψης έγκειται στην πεπόίθηση ότι ο Αριθμός είναι η «αρχή», το πρωταρχικό σημείο του Σύμπαντος.
Ωστόσο δεν θα σταθούμε στους Αριθμούς. Όπως και στις προηγούμενες δημοσιεύσεις γύρω από τους αρχαίους Έλληνες φιλόσοφους, θα εστιάσουμε στη διδασκαλία του σε σχέση με τον άνθρωπο(και στη δημοσίευση της ερχόμενης Δευτέρας). Κλείνοντας παραθέτουμε μερικές από τις συμβουλές τους στους ανθρώπους:
- να μην υπερβαίνεις τον ζυγό (να μην πλεονεκτείς).
- να μην σκαλίζεις την φωτιά με μαχαίρι (να μην προκαλείς τον οργισμένο με λόγους οξείς).
- να μην μαδάς τον στέφανο (να μην κακομεταχειρίζεσαι τους νόμους, που είναι τα στέφανα της πόλεως).
- να μην τρως την καρδιά σου (να μην φθείρεις τον εαυτό σου με θλίψεις και στεναχώριες).
- να μην κάθεσαι πάνω σε “χοίνικα” (να μην ζεις σαν τεμπέλης).
- όταν αποδημείς να μην θέλεις να επιστρέψεις (να μην προσκολλάσαι στη ζωή όταν πεθαίνεις).
- να μην βαδίζεις στις λεωφόρους αλλά στα μονοπάτια (να μην ακολουθείς τις γνώμες των πολλών, αλλά τις γνώμες των λογίων και μορφωμένων).
- να μην δέχεσαι χελιδόνια στον οίκο σου (να μην κάνεις φίλους ανθρώπους φλύαρους και ακρατείς στην γλώσσα).
- σύνδραμε στο να σηκώσει κάποιος ένα φορτίο, μη συνδράμεις στο να το αποθέσει. (να μην παροτρύνεις κανέναν στην μαλθακότητα και την τεμπελιά, αλλά να συντελείς στην εργασία και την αρετή).
Ένας τρόπος ζωής, με τον άνθρωπο κύριο του εαυτού του, γνώστη των αναγκών του και κάτοχο μιας γνώσης που τον φέρνει κοντά στην Ανώτερη φύση του.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΚΩΣΤΗΣ ΜΠΑΛΛΑΣ (Πυθαγόρας και Πυθαγόρειοι), ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας), Wikipedia, lecturesbureau.gr
