02-04-2026, Ω/ 19:50΄
Ο Κράτης ήταν Θηβαίος Κυνικός φιλόσοφος που άκμασε το 328-324 π.χ κι αναφέρεται ως γιος του εύπορου Ασκώνδα κι αδελφός του Πασικλή, μαθητή του Ευκλείδη. Ο ίδιος μαθήτευσε κοντά στο Διογένη και το Βρύσωνα τον Αχαιό. Μαθητής του ήταν ο Ζήνωνας. Παρόλο που καταγόταν από πλούσια οικογένεια όταν συνάντησε τον Διογένη απεκδύθηκε εντελώς τα υπάρχοντά του και δώρισε στους Θηβαίους διακόσια τάλαντα με την κραυγή: «Ο Κράτης λυτρώνει τον Κράτη». Όταν ήρθε στην Αθήνα τον αποκάλεσαν θυραπαινίκτη (αυτός που ανοίγει τις πόρτες), γιατί εισέβαλε στα σπίτια χωρίς να χτυπά την πόρτα, για να προσφέρει μαθήματα φιλοσοφίας και αποφθέγματα ζωής. Αναφέρεται πως δεν ήταν όμορφος και ίσως μάλιστα και λίγο καμπούρης. Όταν γυμναζόταν στην παλαίστρα όλοι τον κορόϊδευαν. Κάποτε μάλωσε με έναν ολυμπιονίκη τον Νικόδρομο που του μαύρισε το μάτι. Την επόμενη μέρα τριγυρνούσε στους δρόμους της Αθήνας με μια επιγραφή στο πρόσωπο, «Αυτό είναι έργο του Νικόδρομου», και ένα βέλος που έδειχνε το χτυπημένο μάτι.
Παντρεύτηκε την Ιππαρχία αδερφή του Μητροκλή, η οποία φημιζόταν για την ομορφιά της και προερχόταν από εύπορη οικογένεια, όμως αυτή ερωτεύτηκε τον τον γερο-Κράτη, αφού απέρριψε ακόμα και τους πλουσιότερους που την ήθελαν για γυναίκα τους απειλώντας πως αν δεν παντρευόταν τον Κράτη θα αυτοκτονήσει. Οι γονείς της απευθύνθηκαν τότε στο φιλόσοφο παρακαλώντας τον να την αποτρέψει. Ο Κράτης, έχοντας επίγνωση της φτώχειας και της εμφάνισής του παρουσιάστηκε μπροστά της ολόγυμνος και της είπε: «Ιδού Ιππαρχία, αυτός είναι ο νυμφίος σου με όλα του τα πλούτη», κι εκείνη, σαν αληθινή κυνική που ήταν τον παντρεύτηκε. Ζευγάρωσαν δημόσια κι απέκτησαν ένα γιο που τον ονόμασαν Πασικλή.
Ο Κράτης απολάµβανε μεγάλου σεβασµού από τους Αθηναίους, οι οποίοι τον θεωρούσαν έναν καλό και εξαιρετικά ενάρετο άνδρα. O ίδιος ήταν πράος και προσηνής σε αντίθεση με τον Διογένη. «Εξασκήσου στο να μειώνεις τις ανάγκες σου, κι έτσι θα έρχεσαι όσο το δυνατόν πιο κοντά στο Θεό», δίδασκε ο Κράτης. Έλεγε, επίσης, ότι παρόλο που οι μάζες των ανθρώπων θέλουν να έχουν στη ζωή τους τα ίδια αποτελέσµατα όπως οι Κυνικοί, όταν διαπιστώσουν πόσο δύσκολος είναι ο δρόμος αποµακρύνονται εντελώς απ’ αυτούς. «Ο νόμος είναι ένα καλό πράγμα», έλεγε ο Κράτης, «αλλά όχι τόσο καλό όσο η φιλοσοφία. Εκεί όπου ο νόμος χρησιμοποιεί τη βία εναντίον της αδικίας, η φιλοσοφία µας πείθει µε τη διδασκαλία. Η φιλοσοφία είναι καλύτερη από την κοινωνική πίεση ακριβώς στο βαθµό που είναι καλύτερο να κάνει κανείς κάτι µε τη θέλησή του παρά µε καταναγκασμό.» Τα γραπτά του κείμενα ήταν αρκετά. Σύμφωνα µε το Διογένη Λαέρτιο, ο Κράτης υπήρξε ο συγγραφέας πολλών επιστολών πάνω σε φιλοσοφικά θέµατα, σε στυλ ελάχιστα κατώτερο του Πλάτωνα. Έγραψε έργα ηθικού περιεχοµένου που φέρουν το συνοπτικό τίτλο ‘’Παίγνια”. Μεταξύ αυτών συµπεριλαµβάνονται: Οι “Παρωδίαι”, από τις οποίες σώθηκε ένας εµπαιγµός κατά του Στίλπωνος κι ένας έπαινος στο σεµνό υποδηµατοποιό Μίκκυλο. Η “Πήρα” (το τυπικό ταγάρι των Κυνικών), σε εξάµετρο, µε σχόλια για τη ζωή των Κυνικών. Σ’ αυτό το ποίηµα, ο Κράτης περιγράφει σε αλληγορικό σχήµα τον τύπο της ιδανικής κοινωνίας. Η “Πήρα” αντιπροσωπεύει το όνοµα και το σύµβολο ενός τέτοιου κράτους. Η “Πήρα” είναι ένα όνειρο, είναι η ιδανική Κυνική κοινωνία, χωρίς δυσκολίες συντήρησης, χωρίς πολέµους ή κακίες, µια κοινωνία όπου κατοικούν άνθρωποι σαν αυτούς που προσπαθούν να διαµορφώσουν οι Κυνικοί µε την παιδεία.
Η Ιππαρχία, δεν ήταν απλώς η “καλή σύζυγος, που ζούσε στη σκιά ενός διάσημου φιλοσόφου”. Αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μορφή της φιλοσοφίας, έγινε και η ίδια κυνική φιλόσοφος και μάλιστα διαπρεπής, και της αποδίδονται αρκετές διατριβές, που έχουν όμως χαθεί. Ριζοσπαστική για την εποχή της, σπούδασε φιλοσοφία, και έζησε σαν ίση με τους άνδρες, Όπως όλοι οι κυνικοί, δίδαξε πως τα πλούτη δεν φέρνουν την ευτυχία αλλά η ζωή κοντά στη φύση είναι ελεύθερη και αληθινή. Επίσης δεν δεχόταν την υποταγή των γυναικών. Ακολούθησε τον Κράτη όχι ως σκιά του, αλλά ως ισάξιά του, ως συνοδοιπόρος σε έναν τρόπο ζωής που λίγοι άντρες είχαν τη δύναμη να υιοθετήσουν – και ακόμη λιγότερες γυναίκες. η Ιππαρχία δεν τα πήγε καλά με έναν διακηρυγμένο άθεο, τον Θεόδωρο, όχι όμως για τις αντιλήψεις του αλλά για τη συμπεριφορά του. Ο Θεόδωρος ήταν θρασύς και ενοχλητικός τύπος, που σχεδόν κανένας σύγχρονός του δε χώνευε, με την Ιππαρχία δε λογομαχούσε συνεχώς. Βέβαια οι αντιπαραθέσεις αυτές ήταν κάτι πολύ συνηθισμένο μεταξύ φιλοσόφων, κάποτε όμως ο Θεόδωρος άπλωσε το χέρι του και πήγε να σηκώσει το ρούχο της, οπότε η Ιππαρχία τον έδειρε. Δικαιολόγησε την αντίδρασή της λέγοντας: “Αν έκανε κάτι ο Θεόδωρος και δεν το θεωρούσαν αδικία, τότε δεν θα το θεωρούσαν αδικία αν έκανε το ίδιο και η Ιππαρχία. Αν ο Θεόδωρος απλώνοντας το χέρι του στην Ιππαρχία δεν διέπραξε αδίκημα, τότε ούτε η Ιππαρχία διαπράττει αδίκημα απλώνοντας το χέρι της στον Θεόδωρο”.
Φίλες και φίλοι, ο Κράτης και η Ιππαρχία με την ίδια τους την ύπαρξη απέδειξαν πως η φιλοσοφία είναι στάση ζωής και όχι μια διανοητική σύλληψη. Η Ιππαρχία αποδεικνύει πως οι γυναίκες μπορούν και πρέπει να μορφώνονται και να είναι ισότιμες με τους άνδρες για μια κοινωνία καλύτερη. Το αποδεικνύει, επίσης, με την ανατροφή των παιδιών της, (υπάρχει εκδοχή πως είχαν αποκτήσει και κόρη), με το να τα σκληραγωγήσει στην άσκηση, στη λιτότητα και την απλότητα, χωρίς διακρίσεις σε αγόρι ή κορίτσι. Η αμέριστη συμπαράσταση του συζύγου της ήταν γεγονός που λίγοι θα τολμούσαν εκείνη την εποχή. Οι δυο τους έζησαν ελεύθερα, σκεπτόμενοι, τολμώντας και έχοντας πίστη στον εαυτό τους, ενάντια σε προκαταλήψεις και βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις. Η “Πήρα” (το τυπικό ταγάρι των Κυνικών), είναι γραμμένο σε εξάµετρο, µε σχόλια για τη ζωή των Κυνικών. Σ’ αυτό το ποίηµα, ο Κράτης περιγράφει σε αλληγορικό σχήµα τον τύπο της ιδανικής κοινωνίας. Η “Πήρα” αντιπροσωπεύει το όνοµα και το σύµβολο ενός τέτοιου κράτους. Είναι το όνειρο μιας µακρινής πολιτείας, στην οποία κακοί άνθρωποι ή κακές καταστάσεις δεν μπορούν να φτάσουν. Ο Κράτης εκθειάζει την απλότητα της αυτάρκειας, την αποµόνωση, και την ελευθερία. Ένας απλός τρόπος ζωής φέρνει ικανοποίηση. Οι κάτοικοι της “Πήρα” είναι άνθρωποι που δεν είναι σκλάβοι της απόλαυσης και των ηδονών, αλλά που αγαπούν την ελευθερία – την αιώνια βασίλισσα. Στο νέο βασίλειο του Κράτη δεν υπάρχει πόλεµος. Οι άνθρωποι δεν µάχονται ο ένας εναντίον του άλλου για τροφή, αφού εκεί που βασιλεύει η λιτότητα, υπάρχει αρκετή τροφή για όλους. Η “Πήρα” είναι ένα όνειρο, είναι η ιδανική Κυνική κοινωνία, χωρίς δυσκολίες συντήρησης, χωρίς πολέµους ή κακίες, µια κοινωνία όπου κατοικούν άνθρωποι σαν αυτούς που προσπαθούν να διαµορφώσουν οι Κυνικοί µε την παιδεία. Γιατί πάντα, σε όλες τις εποχές η ευημερία μιας χώρας και κατ΄ επέκταση της ανθρωπότητας, εξαρτάται από την εκπαίδευση και παιδεία των πολιτών της.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας), zotiko.gr, lecturesbureau.gr.
