01-09-2025, Ω/22:50΄
Στην αρχαία Ελλάδα πίστευαν ότι ήταν οι ψυχές των νεκρών και έτσι τις ονόμαζαν και σύμφωνα με την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία η Ψυχή, μια θνητή, απελευθερώθηκε από τον θάνατο από τον Δία και η μυθολογική εικονοπλασία την αναπαριστά πολλές φορές με φτερά πεταλούδας που απελευθερωμένη από τον θάνατο μπορούσε να πετάξει ελεύθερη στα ύψη, αναχωρώντας από τα δεσμά της χρυσαλίδας της.
Στον μύθο περιγράφεται επίσης η ιστορία της ψυχής που εξαιτίας των λαθών της πρέπει να υποβληθεί σε ορισμένες δοκιμασίες πριν πετύχει τη μακαριότητα της αθανασίας.
Με την ομορφιά της σαγήνεψε τον έρωτα προκαλώντας τη ζηλοτυπία της Αφροδίτης, με την βοήθεια του Ζέφυρου μεταφέρθηκε σε μια ανθισμένη κοιλάδα, όπου σε ένα ονειρικό ανάκτορο συναντούσε κάθε βράδυ τον εραστή της, τον οποίο δεν έπρεπε όμως να δει. Αλλά η περιέργεια την έκανε να ανάψει ένα λυχνάρι για να δει με ποιον μοιραζόταν το κρεβάτι της, με συνέπεια να πέσει μια σταγόνα λάδι στον θεό που κοιμόταν μαζί της και απομακρύνθηκε αμέσως πετώντας. Από τότε η νυχτοπεταλούδα που παρασύρεται από τη δύναμη της φλόγας καίει τα φτερά της.
Για τους αρχαίους λαούς του Μεξικού οι πεταλούδες συμβόλιζαν τη φωτιά, την ψυχή, το θάνατο, τους πολεμιστές και τους ταξιδιώτες. Ακόμα και σήμερα στο Μεξικό λένε ότι σταματήσει μια μαύρη πεταλούδα στην πόρτα σου, κάποιος θα πεθάνει. Η Ξοτσικετζάτλ ήταν η θεά της αγάπης, των λουλουδιών, της βλάστησης και της φωτιάς. Το όνομα της θεάς σημαίνει όμορφο λουλούδι, πιθανή απεικόνιση του είδους papilio multicaudatus, μιας πολύ κοινής πεταλούδας του κεντρικού Μεξικού. Αυτή η θεά προστάτευε τους καλλιτέχνες, τους βιοτέχνες, τους ζωγράφους και τις κοινές γυναίκες. Ενίοτε συνδέεται με το κολίβρι, αν και ο Beutelspacher παρέχει αρκετά επιχειρήματα για την εικονοπλασία της ως θεά-πεταλούδα. Επιχειρώντας εδώ ένα είδος μυθολογικού συγκρητισμού παρατηρούμε πως στον αρχέτυπο συμβολισμό του παγκόσμιου μύθου οι έννοιες φωτιά, τέχνη, άνθος, κοινή γυναίκα παραμένουν τόσο στον ελληνορωμαϊκό όσο και στον αρχαίο μεξικανικό μύθο συνδεδεμένες με την ιδέα της πεταλούδας, διατηρώντας αναμφίβολα και τις σύγχρονες αποτυπώσεις τους σε σύγχρονες κοινωνικές δοξασίες.
Από την άλλη, οι Ινδιάνοι της βόρειας Αμερικής είχαν την πεποίθηση ότι τα όνειρα έρχονταν στον ύπνο με μια πεταλούδα. Επίσης, οι γυναίκες συνήθιζαν να κεντούν μια πεταλούδα σε κομματάκι δέρματος ελαφιού που έδεναν στα μαλλάκια του μωρού τους για να κοιμηθεί ήσυχα. Η εξήγηση που δίνουν οι Ινδιάνοι της φυλής Παπάγκο σε έναν από τους μύθους τους για την ομορφιά της πεταλούδας αναφέρει ότι ο δημιουργός ένιωσε θλίψη για τα παιδιά, όταν συνειδητοποίησε ότι το πεπρωμένο τους ήταν να γεράσουν και να γίνουν αδύναμα πλάσματα. Μάζεψε λοιπόν τα όμορφα χρώματα από διάφορες πηγές, όπως το φως του ήλιου, τα φύλλα, ο ουρανός και τα λουλούδια, τα έβαλε σε ένα μαγικό σακούλι και τα παρουσίασε στα παιδιά. Όταν αυτά άνοιξαν το σακούλι, οι πεταλούδες πέταξαν έξω ελεύθερες και γοήτευσαν τα παιδιά με το τραγούδι τους και τα εντυπωσιακά τους χρώματα..
Τα πουλιά όμως παραπονέθηκαν στον δημιουργό για το ότι οι πεταλούδες είχαν τη δυνατότητα πέρα από την ομορφιά τους να τραγουδούν και αυτός αποφάσισε να αποσύρει από αυτές τη δυνατότητα να τραγουδούν – από τότε, αν και όμορφες, παρέμειναν σιωπηλές.
Οι Αζτέκοι ισχυρίζονταν ότι οι μακάριοι νεκροί επισκέπτονταν τους συγγενείς ως πεταλούδες για να τους βεβαιώσουν ότι ήταν καλά, πετώντας γύρω από το σπίτι και τα λουλούδια. Θεωρείτο λοιπόν αγένεια να μυρίζει κανείς τα άνθη από πάνω, γιατί η κορυφή ήταν των ψυχών που απολάμβαναν τη μυρωδιά.
Για τους Γκοατζίρο της Κολομβίας και τους Ιάπωνες εάν μεγάλη, λευκή πεταλούδα έμπαινε στην κρεβατοκάμαρά τους δεν έπρεπε να τη διώξουν επειδή ήταν το πνεύμα προγόνου. Αν της έκαναν κακό, το πνεύμα θα έπαιρνε εκδίκηση.
Οι Αϊμάρα στην Βολιβία θεωρούν ένα σπάνιο είδος νυχτοπεταλούδας ως οιωνό θανάτου. Οι Μαορί της Νέας Ζηλανδίας πιστεύουν ότι η ψυχή επιστρέφει στη γη μετά θάνατον ως πεταλούδα. Και στα νησιά του Σολομώντα, όποιος φεύγει από τη ζωή, μπορεί να διαλέξει τι θα γίνει και συχνά, επιλέγει αν ξαναέρθει ως πεταλούδα στη γη.
Για τους βορειοευρωπαϊκούς λαούς τα όνειρα είναι οι περιπλανήσεις της ψυχής-πεταλούδας σε άλλους κόσμους. Συγκεκριμένα στη νότια Γερμανία οι παραδόσεις αναφέρουν ότι οι νεκροί ξαναγεννιούνται και στα παιδικά τους χρόνια συμπεριφέρονται σαν πεταλούδες, μιμούμενες το πέταγμά τους. Οι Ιρλανδοί τις θεωρούν ως ψυχές των νεκρών που περιμένουν να περάσουν από το Καθαρτήριο. Στην Ινδική μυθολογία η πεταλούδα συμβολίζει την αθανασία της ψυχής, τη μεταστοιχείωση των ενεργειών και τη μεταμόρφωση.
Για τους αρχαίους, η πεταλούδα ήταν έμβλημα της ψυχής και της ασυνείδητης έλξης προς το φως. Για τους Γνωστικούς, ο άγγελος του θανάτου αναπαριστόταν σαν φτερωτό πόδι που πατάει μια πεταλούδα από όπου εξάγεται το συμπέρασμα παρομοίωσής της με τη ζωή, περισσότερο με την ψυχή, με την έννοια του υπερβατικού όντος.
Φίλες και φίλοι, το πανέμορφο αυτό πλάσμα, που τρέφεται από το νέκταρ των λουλουδιών και χορεύει στο ζεστό, ανοιξιάτικο φως, υπάρχει στους μύθους, θρύλους και δοξασίες όλων των λαών, με κυρίαρχο αυτό της ψυχής, και της αναγέννησης εξαιτίας της μεταμόρφωσής της. «Όταν μια πεταλούδα πετάει, έχει ξεχάσει τη χθόνια ύπαρξή της», μας λέει η εκπληκτική πένα της Emily Dichinson. Την επαληθεύει η παρακάτω αληθινή ιστορία.
Στις 8 Δεκεμβρίου 1995, ο Ζαν-Ντομινίκ Μπομπί, στα 42 του χρόνια, έπαθε γενική παράλυση, χωρίς να μπορεί σχεδόν ούτε και να αναπνεύσει. Ακόμη και οι πιο απλές χαρές της ζωής – ν’ απλώσει το χέρι ή να στείλει ένα χαμόγελο – του ήταν απαγορευμένες. Ήταν όμως ζωντανός. Με το αριστερό βλέφαρο, το μόνο μέσον που διέθετε, και βοηθό την νοσοκόμα του, – την μόνη που είδε πως παρά την κατάστασή του «έβλεπε» και σκεπτόταν και η οποία είχε το κουράγιο να αποκρυπτογραφήσει σε γράμματα κάθε κλείσιμο του βλεφάρου του -, «έγραψε» το συγκλονιστικό βιβλίο «Το Σκάφανδρο και η πεταλούδα». Γράμμα το γράμμα, λέξη τη λέξη, υπαγόρευε για τρεις μήνες όσα έκρυβε στην ψυχή του, την πεταλούδα που βρισκόταν φυλακισμένη μέσα σε μια ερμητικά κλειστή γυάλινη φυλακή. Λίγες μέρες μετά την τεράστια εκδοτική επιτυχία του βιβλίου, πέθανε. Ωστόσο πρόλαβε να μας πει: «Μη γίνεστε αιχμάλωτοι της αδυναμίας σας. Ο άνθρωπος είναι ικανός για άπειρα επιτεύγματα, με κλειδιά τη θέληση, την αγάπη για τη ζωή και τη διάθεση για προσφορά».
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: enet.gr, ioki.gr, Juan Eduardo Cirlot «Το Λεξικό των Συμβόλων». http://bibliodromionews.weebly.com.
