11-02-2025, Ω/16:50΄
«Ακόμα το σημάδι της φαίνεται στα ουράνια κι ανάμεσα στα ‘στραφτερά σύμβολα τ’ ουρανούτ’ αστροστόλιστο στέμμα της Αριάδνης γλιστρά»: Απολλώνιος Ρόδιος «Αργοναυτικά»
Δίπλα ακριβώς από το Βοώτη βρίσκεται ο μικρός αστερισμός του Βόρειου Στεφάνου. Ο αστερισμός αυτός εύκολα αναγνωρίζεται από το σχήμα του, αφού τα λαμπρότερα άστρα του σχηματίζουν ημικύκλιο. Οι αρχαίοι Έλληνες το λαμπρότερο άστρο του το ονόμασαν Μαργαρίτη, ενώ οι Άραβες αστρονόμοι Τζέμμα, δηλ. έξοχο. Οι αρχαίοι Κινέζοι τον ονόμαζαν Μαργαριτοφόρο κοχύλι (με το μαργαριτάρι στο κέντρο του). Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως ο Ερατοσθένης, τον γνώριζαν αρχικά απλώς ως «ο Στέφανος», αφού δεν υπήρχε τότε ο αστερισμός Νότιος Στέφανος.
Αργότερα τον προσδιόριζαν με τα επίθετα «πρώτος» και βόρειος. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν την ελληνική ονομασία ως Corona Borea, Corona Borealis και Corona Septentrionalis.
Ο Βόρειος Στέφανος συνδέεται με το Θησέα και την Αριάδνη, κόρη του βασιλιά Μίνωα και της Πασιφάης. Όταν ο Θησέας με τα δώρα της Αριάδνης, το ξίφος και το μίτο, κατόρθωσε να σκοτώσει το φοβερό Μινώταυρο και να βγει σώος από το Λαβύρινθο, από ευγνωμοσύνη την πήρε μαζί του στην Αθήνα . Στο ταξίδι όμως της επιστροφής, την εγκατέλειψε στη Νάξο. Την περίλυπη Αριάδνη παρηγόρησε η θεά Αφροδίτη που της έταξε σύζυγο αθάνατο.
Πραγματικά, μετά από λίγο, έφτασε στη Νάξο ο θεός Διόνυσος, επιστρέφοντας από κάποιο ταξίδι του στην Ασία. Αγάπησε την Αριάδνη και την παντρεύτηκε. Για γαμήλιο δώρο ο θεός της έδωσε ένα θαυμάσιο χρυσό στεφάνι έργο του Ήφαιστου, το οποίο μετά το θάνατό της τοποθετήθηκε στον ουρανό και τα πολύτιμα πετράδια του έγιναν άστρα. Έτσι δημιουργήθηκε ο αστερισμός του Στεφάνου. Το μεγάλο μαργαριτάρι του χρυσού στεφανιού έγινε ο Μαργαρίτης, το λαμπρότερο άστρο του αστερισμού.
Άλλη παράδοση αναφέρει ότι ο αστερισμός αυτός παριστάνει τα μαλλιά της Αριάδνης ή και την ίδια τη βασιλοπούλα, την οποία ο σύζυγός της Διόνυσος μεταμόρφωσε σε αστερισμό, προσφέροντάς της αιώνια αθανασία.
Σε διαφορετική παράδοση, το χρυσό αυτό στεφάνι που έγινε αστερισμός ήταν δώρο της θεάς της θάλασσας Αμφιτρίτης στο Θησέα, που με τη σειρά του το πρόσφερε στην Αριάδνη από ευγνωμοσύνη. Στο ιερό του Θησέα, στην αρχαία αγορά των Αθηνών, υπήρχε ζωγραφική παράσταση αυτού του επεισοδίου, έργο του ζωγράφου Μίκωνα.
Στη Μυθολογία των Κελτών ήταν ο Caer Arianrod, ο Οίκος της Arianrod ή Ethlenn, αδελφής της Gwydyon και κόρης του βασιλέως Don. Οι λέξεις «Αριάδνη» και Arianrod ομοιάζουν ηχητικά. Οι Ινδιάνοι Shawnee γνώριζαν τους αστέρες του Στεφάνου ως τις «Ουράνιες Αδελφές», η ομορφότερη από τις οποίες παντρεύτηκε τον κυνηγό «Λευκό Γεράκι», τον δικό μας Αρκτούρο. Τέλος, οι ιθαγενείς της Αυστραλίας έβλεπαν στον αστερισμό ένα μπούμερανγκ.
Φίλες και φίλοι τα άστρα κι οι μύθοι συναντιούνται τις νύχτες κι αφηγούνται μες τη σιωπή τις ιστορίες τους, σ΄ όλους όσοι έχουν ευήκοα ώτα. Κάποτε, όμως, ζωντανεύουν και μιλούν στην ψυχή μας, κυρίως όταν γίνονται ποίηση. «Εμπροστά στο αίνιγμα του τρόπου σου διορθώνω τον πορφυρό χιτώνα, και το διάδημα των αγκαθιών στην κόμη σου υψώνω την καρτερία μου στον ουρανό κατάκορφα Απρίλη μήνα και φωνάζω ecce homo». Έτσι μας μιλά για τον Βόρειο Στέφανο ο ποιητής-φιλόσοφος Λιαντίνης. Και το αστέρι του η Γκέμμα βρίσκεται στον αστερισμό του.
Είτε πρόκειται για το περίτεχνο γαμήλιο δώρο – έργο του Ήφαιστου – στη βασιλοπούλα θεϊκή σύζυγο του Διόνυσου, είτε για την κόμη της περίλυπης προδομένης από το Θησέα κόρης του Μίνωα, είτε είναι – σύμφωνα με τους Πέρσες – το πινάκιο του Δερβίση, είτε πρόκειται για το χρυσό στέμμα του βασιλιά των Αμμωνιτών (πανάρχαιου βιβλικού λαού), που ζύγιζε ένα τάλαντο, κι αν ακόμα αργότερα έγινε το ακάνθινο στεφάνι του Ιησού, ο Βόρειος Στέφανος, δεν έπαψε ποτέ να εμπνέει και να συγκινεί τους καλλιτέχνες, όπως και να προσφέρεται για έρευνα από τους επιστήμονες.
Σας ευχόμαστε καλό βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα. Κι ας αφήσουμε λίγο κενό χώρο στην καρδιά μας για αυτή τη μυστική συνομιλία με τα άστρα που απλόχερα προσφέρουν τα καλοκαίρια στην ελληνική ύπαιθρο.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: «Τα Άστρα και οι Μύθοι τους», ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ – ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ, «Μυθολογικό Λεξικό», ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΝΤΗΣ Wikipedia
