22-08-2025, Ω/23:15′
(ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ 31/12/2024)
Νότια του Ταύρου και μεταξύ αυτού και των Διδύμων, βρίσκεται ο Ωρίωνας, ένας από τους πιο εκτεταμένους νότιους αστερισμούς. Εκτείνεται πάνω και κάτω από τον Ισημερινό, βόρεια του Λαγωού, ανατολικά του Μονόκερω και δυτικά του Ηριδανού. Ανατέλλει το φθινόπωρο, μεσουρανεί το χειμώνα και δύει την άνοιξη.
Στην Αγία Γραφή αναφέρεται ως Ωρίωνας και Έσπερος, ενώ οι Άραβες τον ονομάζουν Αλ Τζαμπάρ (Ο γίγαντας). Ο λαός μας τον ονομάζει Αλετροπόδι και Αλετροπόδα, δυο ονομασίες που συναντάμε για τη Μεγάλη Άρκτο, ενώ στο Μεσαίωνα ονομαζόταν Σκεπαρνέας.
Με οδηγό τον Ωρίωνα, οι βοσκοί ξεκινάνε για τις πιο βόρειες βοσκές το καλοκαίρι ή επιστρέφουν στα χειμαδιά τους το χειμώνα. Η εμφάνιση του αστερισμού αυτού στον ανατολικό ορίζοντα συμπίπτει με την αρχή της πιο βροχερής και τρικυμιώδους εποχής του έτους. Αυτή η εμφάνιση του αστερισμού στον ουρανό αποτελούσε το φόβητρο των αρχαίων ναυτικών. Γι΄ αυτό τον ονόμαζαν «τρικυμιώδη» ή «καταστρεπτικό». Έτσι, ο Πολύβιος αναφέρει ότι η καταστροφή του ρωμαϊκού στόλου στον Α΄ Καρχηδονιακό πόλεμο οφείλεται στον Ωρίωνα, αφού ο στόλος απέπλευσε σε εποχή κακοκαιρίας, με την ανατολή του αστερισμού.
Το πιο λαμπρό του άστρο είναι ο Μπερτελγκέζ (άστρο της μασχάλης) ένας κόκκινος υπεργίγαντα. Είναι 13.758 φορές λαμπρότερος από τον ήλιο μας. Το β Ωρίωνα είναι ο Ρίγκελ (άστρο αριστερής κνήμης), ένας λαμπρός λευκός υπεργίγαντας. Το γ Ωρίωνα λέγεται άστρο της Αμαζόνας. Τα τρία λαμπρά άστρα τα δ, ε, και ζ, αποτελούν τη ζώνη του σπαθιού του Ωρίωνα και έχουν τις ονομασίες: τρεις βασιλείς, τρείς μάγοι, ράβδος του Ιακώβ και Πήχυς. Πιο κάτω, σε πολύ καθαρό ουρανό διακρίνεται το περίφημο νεφέλωμα της Κεφαλής του Ίππου, που πήρε το όνομά του από το σχήμα του. Κοντά στο άστρο δ Ωρίωνα και λίγο πιο πάνω από αυτό, διέρχεται ο ουράνιος Ισημερινός.
Ποιος όμως ήταν ο Ωρίωνας και οι μύθοι που τον συνοδεύουν;
ο Δίας και ο Ποσειδώνας πήγαν ένα περίπατο στη γη μεταμφιεσμένοι σε ανθρώπους. Περνώντας από τη Βοιωτία δέχθηκαν τη θερμή φιλοξενία του Υριέα, του «επώνυμου ήρωα» της πόλεως Υρίης. Εκείνη την εποχή όμως ο Υριέας ήταν σε πολύ μεγάλη ηλικία και χήρος χωρίς παιδιά. Εξομολογήθηκε στους φιλοξενούμενους τον καημό του για τη μεγάλη μοναξιά του και πόσο θα ήθελε να είχε ένα παιδί. Αφού οι δύο θεοί είχαν φύγει, το άλλο πρωί ο Υριέας βρήκε στο κατώφλι του σπιτιού του ένα βρέφος: ήταν ο μικρός Ωρίων, ένα δώρο από τους θεούς για τη φιλοξενία που τους είχε προσφέρει. Για τον λόγο αυτό ο Ωρίων αναφέρεται άλλοτε ως γιος του Υριέα και άλλοτε ως γιος του Ποσειδώνα, μάλιστα ήταν καρπός της σχέσης του θεού με την Ευρυάλη, κόρη του βασιλιά Μίνωα. Λέγεται ακόμα ότι είχε πάρει από τον πατέρα του, θεό της θάλασσας, το χάρισμα να μπορεί να βαδίζει πάνω στη θάλασσα.
Ο Ωρίωνας μεγάλωσε και έγινε «ανήρ εξόχου ρώμης και καλλονής, και δεξιώτατος κυνηγός». Εκτός από πολύ δυνατός και όμορφος, φαίνεται ότι ήταν πολύ ψηλός στο ανάστημα, κάτι που συνδέεται και με τον ομώνυμο αστερισμό. Συνόδευε τη θεά του κυνηγιού, την `Αρτεμι, στα κυνήγια της. Κατά τον Όμηρο, ο Ωρίωνας σκοτώθηκε από τα βέλη της θεάς είτε επειδή προσπάθησε να τη βιάσει, είτε επειδή τον απήγαγε η Ηώ ή η Ήρα, αλλά η Άρτεμις δεν ήθελε να ενωθεί ερωτικά με αυτές. Το δε θεό Ασκληπιό, που θέλησε να θεραπεύσει από τις πληγές του το μυθικό κυνηγό, ενώ είχε προσβάλει μια θεά, ο Δίας τον κατακεραύνωσε μεταμορφώνοντάς τον, κατά μια εκδοχή στον αστερισμό του Οφιούχου.
Κάποτε ο Ωρίων φιλοξενήθηκε στη Χίο από τον εκεί βασιλιά Οινοπίωνα (κατά μία εκδοχή και ο Ωρίων ήταν Χιώτης). Συμπεριφέρθηκε όμως απερίσκεπτα, καθώς ερωτεύθηκε τρελά την κόρη του βασιλιά, τη Μεράδη. Τότε ο Οινοπίων του έδωσε να πιεί ένα ποτό που τον τύφλωσε και μετά τον πέταξε στη θάλασσα. Εκεί τον περιμάζεψε ο θεός `Ηφαιστος και τον οδήγησε στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός, που του ξανάδωσε την όρασή του.
Σχετικά με το τέλος του Ωρίωνα υπάρχουν αρκετές διαφορετικές παραδόσεις. Σύμφωνα την κυρίαρχη παράδοση, πέθανε στη Δήλο (γνωστή τότε ως Ορτυγία) από δάγκωμα σκορπιού, που τον έστειλε είτε η Άρτεμις επειδή είχε φύγει από κοντά της ως ερωτευμένος με την Ηώ, είτε ο Απόλλων για να μη δημιουργηθεί ερωτική σχέση του Ωρίωνα με την `Αρτεμη (αδελφή του Απόλλωνα), είτε τέλος η ίδια η Γη τιμωρώντας τον για την καυχησιολογία του δηλαδή ότι κανένα ζώο δεν ξέφευγε από τα βέλη του. Για τον λόγο αυτό, όταν μετά τον θάνατό του ο Ωρίων «καταστερίστηκε», βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της Ουράνιας Σφαίρας από τον αστερισμό Σκορπιό.
Η ποικιλία των μύθων για τον αστερισμό του Ωρίωνα οφείλεται στο γεγονός ότι από αρχαιοτάτων χρόνων προσέλκυσε την προσοχή των ανθρώπων λόγω της λαμπρότητας και της ωραιότητας των άστρων του.
Φίλες και φίλοι, ο όμορφος αλλά καυχησιάρης Ωρίωνας, από χρόνια πανάρχαια βρίσκεται στον ουρανό. Και τα λαμπερά του αστέρια μαρτυρούν την ιστορία του, έτσι όπως διανίστηκε από ανθρώπους διαφορετικών εποχών, οι οποίοι ωστόσο από τότε ως σήμερα, έχουν τις ίδιες αγωνίες, πόθους, πάθη και δίψα για ζωή, ακριβώς όπως και σήμερα. Κάτω από το νυχτερινό ουρανό ίδια σε όλους είναι η αίσθηση πως ανήκουμε σε κάτι αρχαίο κάτι πολύ ζωντανό ακόμα, που ο θάνατος εκεί δεν έχει πρόσβαση.
Παραμονή πρωτοχρονιάς σήμερα, κι οι ελπίδες όλων μας είναι για τις καλύτερες μέρες που θα έρθουν. Αυτό μας λέει κι ο ποιητής Roethke. «Σε Σκοτεινούς Καιρούς, το Μάτι αρχίζει να βλέπει». Ας πορευτούμε με θάρρος και ευπρέπεια, ο καθένας το προσωπικό του μονοπάτι, έχοντας για οδηγό το μύθο.
Σας ευχόμαστε ολόψυχα χαρούμενη και δημιουργική χρονιά και όμορφες στιγμές με τους αγαπημένους σας!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ (Στράτος Θεοδοσίου – ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ), astro.noa, Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ JOSEPH CAMPBELL
