04-07-2025, Ω/18:02′
Ο Όφις (λατινικά: Serpens, συντομογραφία: Ser) είναι αστερισμός που σημειώθηκε στην αρχαιότητα από τον Πτολεμαίο και ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς που θέσπισε η Διεθνής Αστρονομική Ένωση. Είναι ο μοναδικός αστερισμός που αποτελείται από δύο ξεχωριστά τμήματα στην ουράνια σφαίρα, που χωρίζονται από τον παρεμβαλλόμενο μεταξύ τους Οφιούχο. Το δυτικό τμήμα (αυτό που ανατέλλει νωρίτερα) είναι η «Κεφαλή» του Όφεως (Serpens Caput), ενώ το ανατολικό είναι η «Ουρά» (Serpens Cauda). Η Κεφαλή συνορεύει με τους αστερισμούς Βόρειο Στέφανο, Βοώτη, Παρθένο, Ζυγό, Οφιούχο και Ηρακλή. Η Ουρά συνορεύει με τους αστερισμούς Οφιούχο, Τοξότη, Ασπίδα και Αετό. Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Διασχιζόμενος από τον ουράνιο ισημερινό, ο Όφις φαίνεται ολόκληρος από την Ελλάδα τις καλοκαιρινές νύχτες. Το όνομά του είναι φίδι αποδιδόμενο στη καθαρεύουσα.
Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τον αστερισμό ως `Οφιν Οφιούχου ή απλώς `Οφιν και πιο οικεία ως Ερπετόν ή Εγχέλυν (εγχέλυς = χέλι). Οι Ρωμαίοι, εκτός από το Serpens, χρησιμοποιούσαν τα ονόματα Anguilla, Anguis και Coluber. Σύμοφωνα με διάφορες μυθολογικές εκδοχές ήταν το φίδι του Ασκληπιού, του Γλαύκου, του Λαοκόωντος ή ο όφις του Ηρακλή, η Λερναία Ύδρα (Serpens Lernaeus). Η Αλμαγέστη του 1515 και οι Αλφόνσειοι Πίνακες του 1521 τον ονομάζουν Serpens Alangue, συνδυάζοντας τη λατινική με την παρεφθαρμένη αραβική λέξη. Επίσης ήταν ο Λέσβιος Δράκων (Draco Lesbius) και ο Τιβερίνος Δράκων (Tiberinus).
Ποιος, όμως, είναι ο μύθος ο οποίος συνδέεται με τον Όφη;
Στην ελληνική μυθολογία ήταν σύμβολο διάφορων θεοτήτων. Απολάμβανε μεγάλων τιμών και ήταν ιερός. Ήταν, επίσης, συνδεδεμένος, με τη λατρεία του Ασκληπιού και αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο της. Στα Ασκληπιεία τρέφονταν φίδια ως σύμβολα ανάκτησης νέας ζωής. Γι΄ αυτό ο Ασκληπιός, ο δωρητής θεός της υγείας, απεικονίζεται πάντα κρατώντας μια ράβδο στην οποία ελίσσονται φίδια. Το σύμβολο αυτό διασώζεται μέχρι σήμερα στις επιστήμες Υγεία, ιδιαίτερα στην ιατρική, τη φαρμακευτική και τη φυσιοθεραπεία.
Σύμφωνα με μια μυθολογική εκδοχή, ο ουράνιος Όφης παριστάνει το ιερό φίδι του Οφιούχου θεού Ασκληπιού. Σε άλλη εκδοχή, παριστάνει τα φοβερά φίδια – Πόρκη και Χαρίβοια – που έπνιξαν τον ασεβή Λαοκόοντα, τον Οφιούχο του διπλανού αστερισμού.
Σε μια τρίτη εκδοχή, ο Τριπτόλεμος, ο ευνοούμενος της Δήμητρας, με άρμα που το οδηγούσαν δυο φτερωτοί όφεις – δώρο της θεάς – έφτασε στη χώρα των Γετών – αρχαίου λαού θρακικής καταγωγής – για να διδάξει την καλλιέργεια της γης, Ο βασιλιάς, όμως, των Γετών δεν πείστηκε για τις καλές προθέσεις του και σκότωσε τον ένα Όφη, ενώ απειλήθηκε και η ζωή του Τριπτόλεμου. Τότε η θεά έσωσε τον προστατευόμενό της και τιμώρησε τον κακό βασιλιά να κρατάει αιώνια τον Όφη που σκότωσε. Μετά τους τοποθέτησε στον ουρανό. Είναι οι αστερισμού του Όφη και του Οφιούχου (στον οποίο θα αναφερθούμε στην δημοσίευση της ερχόμενης Δευτέρας).
Ο Όφις συνδέεται με τη Δήμητρα, και τον Ασκληπιό. Και οι δυο θεοί συντηρούν τη ζωή. Τα φίδια είναι προστατευτικές δυνάμεις των πηγών της ζωής και της αθανασίας, καθώς και των ανώτερων αγαθών που συμβολίζονται από τους κρυφούς θησαυρούς. Από το κυματισμό σχήμα τους, παρόμοιο με το σχήμα των θαλάσσιων κυμάτων, συμβολίζουν τη γνώση της αβύσσου και τα μεγάλα μυστικά. Αντίθετα, όταν είναι πολλά και στην έρημο συμβολίζουν τις δυνάμεις της καταστροφής. Πολλοί οι συμβολισμοί του φιδιού και ατέλειωτοι οι μύθοι του στην παγκόσμια μυθολογία, ωστόσο, θα εστιάσουμε στο ότι είναι σύμβολο και χαρακτηριστικό των επιθετικών δυνάμεων, αρνητικών και θετικών, που κυβερνούν τον κόσμο.
Ο Γιουνγκ παρατηρεί πως οι Γνωστικοί παρομοίασαν το φίδι με τον εγκεφαλικό κορμό και το μεδούλι, που αποτελεί ένα θαυμάσιο σύμβολο του ασυνειδήτου και που εκφράζει την ξαφνική απρόσμενη εμφάνισή του, την τρομερή και απροσδόκητη παρεμβολή του.
Φίλες και φίλοι, ο αστερισμός του Όφη είναι ο μόνος που αποτελείται από δυο ξεχωριστά τμήματα, τα οποία πολλές φορές ονομάζονται ο Κεφάλι και η Ουρά του Όφη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο αστερισμός κόβεται από τον Οφιούχο που τον κρατά.
Σε όλες τις ιστορίες από τη Γένεση ως τους Βασάρι της Δυτικής Αφρικής, το φίδι είναι ο Πρωτεργάτης της πτώσης. Αποτελεί παρελθόν, ωστόσο συνεχίζει να ζει. Η δύναμη της ζωής αναγκάζει το φίδι να αλλάξει το δέρμα του και να ξαναγεννηθεί. Έτσι αναγεννάται και η σελήνη αλλάζοντας τη σκιά της. Είναι ισότιμα σύμβολα. Μερικές φορές το φίδι απεικονίζεται σαν ένας κύκλος που τρώει την ουρά του. Πρόκειται για μια εικόνα της ζωής. Η ζωή αποβάλλει τη μια γενιά μετά την άλλη, για να ξαναγεννηθεί. Το φίδι αντιπροσωπεύει την αιώνια ενέργεια και συνείδηση, που εμπλέκεται στο πεδίο του χρόνου και συνεχώς απαλλάσσεται από το θάνατο και ξαναγεννιέται. Υπάρχει κάτι φοβερά τρομακτικό στη ζωή, όταν την κοιτάζεις από αυτή την άποψη. Έτσι, το φίδι κουβαλάει μέσα του την αίσθηση τόσο της γοητείας όσο και του τρόμου της ζωής.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ, (Στράτος Θεοδοσίου – Μάνος Δανέζης), ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΛΩΝ (Juan Eduardo Cirlot), JOSEPH CAMPBELL (Η Δύναμη του Μύθου), Ελληνική Αστρονομική Ένωση.
