12-05-2025, Ω/23:40′

Νότια των Ιχθύων βρίσκεται ο εκτεταμένος αστερισμός του Κήτους, γνωστός από την αρχαιότητα. Είναι μεγάλος νότιος αστερισμός, που περιλαμβάνει εκατό δέκα άστρα, μέσα στα οποία ανήκει το άστρο όμικρον Κήτους, το πιο επιβλητικό από τα μεταβλητά άστρα. Ο Πτολεμαίος το αναφέρει ως «τον αστέρα τον επί τους λοφίας του Κήτους», ενώ σήμερα είναι γνωστό με τη λατινική του ονομασία Μίρα, δηλαδή ο θαυμάσιος του Κήτους. Τον αστερισμό του Κήτους μπορούμε να τον βρούμε στη βιβλιογραφία και με την ονομασία Φάλαινα.

Ποιο όμως είναι το μυθολογικό Κήτος το οποίο καταστερίστηκε;

Κατά μια εκδοχή, συνδέεται με το μύθο του Λαομέδοντα, βασιλιά της Τροίας, γιου του Ίλου και της Ευρυδίκης, πατέρα του Πρίαμου, της Ησιόνης και άλλων παιδιών.

Σ΄ αυτόν κατέφυγαν οι θεοί Ποσειδώνας και Απόλλωνας, για να εκτίσουν μια ποινή που τους είχε επιβάλει ο Δίας. Ο Ποσειδώνας ανέλαβε το κτίσιμο των τειχών της Τροίας και ο Απόλλωνας τη φύλαξη των κοπαδιών του βασιλιά με το αζημίωτο φυσικά, μια και ο Λαομέδοντας τους έταξε πλούσια δώρα. Μόλις έληξε η τιμωρία τους, οι δυο θεοί παρουσιάστηκαν στο βασιλιά και ζήτησαν την αμοιβή που τους είχε τάξει. Εκείνος όχι μόνο δεν τους έδωσε τα δώρα, αλλά προσπάθησε να τους πουλήσει σαν σκλάβους. Από το γεγονός αυτό ξεκίνησε το μίσος του Ποσειδώνα και του Απόλλωνα για τους Τρώες.

Οι θεοί, όπως ήταν φυσικό, οργίστηκαν πολύ με το Λαομέδοντα και τον τιμώρησαν φοβερά. Ο Απόλλωνας εξαπέλυσε θανατηφόρο λοιμό στην Τροία και ο Ποσειδώνας έστειλε το φοβερό θαλάσσιο Κήτος, που άρπαζε από τους αγρούς τους εργαζόμενους Τρώες και έσπερνε τον τρόμο στην περιοχή.

Καταλαβαίνοντας το λάθος του ο Λαομέδοντας και θέλοντας να εξευμενίσει τους θεούς, έταξε την κόρη του Ησιόνη θυσία σ΄ αυτούς. Έδεσε λοιπόν την Ησιόνη στα βράχια της θαλάσσιας ακτής, για να κατασπαραχθεί από το Κήτος. Ο Ηρακλής, με αντάλλαγμα τα περίφημα άλογα του Λαομέδοντα, έσωσε την Ησιόνη σκοτώνοντας το Κήτος. Πάλι όμως ο Λαομέδοντας, εφόσον ο κίνδυνος είχε περάσει, δεν κράτησε το λόγο του και αρνήθηκε να δώσει στον Ηρακλή τα άλογά του. Τα άλογα αυτά τα είχε χαρίσει ο Δίας στον παππού του τον Τρώα, σαν αντάλλαγμα για την αρπαγή του Γανυμήδη. Ο Ηρακλής, τότε, θυμωμένος πολύ, μάζεψε στρατό και εκστράτευσε εναντίον της Τροίας με τον Τελαμώνα και άλλους ήρωες. Τελικά κατάφερε να καταλάβει την Τροία, πήρε τα περίφημα άλογα και σκότωσε τον πονηρό Λαομέδοντα, αιχμαλωτίζοντας ακόμα τον Πρίαμο και την Ησιόνη που την χάρισε στον Τελαμώνα. Ο Τελαμώνας, επειδή του το ζήτησε η Ησιόνη, άφησε τελικά ελεύθερο τον Πρίαμο, τον κατοπινό τραγικό βασιλιά της Τροίας.

Φίλες και φίλοι  ο Ποσειδώνας στέλνει το φοβερό κήτος για να εκδικηθεί τον Λαομέδοντα, ο οποίος δεν κράτησε το λόγο του για να ανταλλάξει με δώρα τις υπηρεσίες των δυο θεών του Απόλλωνα και του Ποσειδώνα. Η ελληνική μυθολογία, βρίθει από αθετήσεις υποσχέσεων θνητών στους θεούς, οι οποίοι επαιτούν-απαιτούν την παροχή βοήθειας των θεών στη δύσκολη στιγμή, ωστόσο δεν προσφέρουν ή δεν  «θυσιάζουν» τίποτα όταν ικανοποιηθεί το αίτημά τους. Ας θυμηθούμε:

Η Κασσάνδρα, παρακαλεί τον Απόλλωνα να της δώσει το χάρισμα της μαντικής προσφέροντάς του τον εαυτό της ως αντάλλαγμα, αλλά όταν ο θεός ικανοποιεί το αίτημά του, εκείνη αρνείται να τηρήσει το λόγο της. Ο θεός τότε ο οποίος δεν μπορεί να πάρει πίσω το δώρο του, την κάνει να μην πιστεύει κανείς στις προφητείες της.

Το ίδιο και ο Ιξίωνας ο Λαπίθης βασιλιάς ο οποίος έταξε στον πεθερό του ένα πολύτιμο δώρο, το οποίο, όμως, ποτέ δεν έδωσε, με αποτέλεσμα ο Δηιονεύς να του κλέψει τα περίφημα άλογά του κάτι που προκάλεσε την μήνι του Ιξίωνα ο οποίος τον σκότωσε. Επίορκος για δεύτερη φορά ο Ιξίωνας, προσέβαλε ακόμα και την Ήρα παρά την ευνοϊκή του μεταχείριση από το Δία επισύροντας την εκδίκηση του θεού με το φοβερό του μαρτύριο στον τροχό.

Ο Μίνωας, επίσης, είναι ένας ακόμη βασιλιάς ο οποίος κρατά για λογαριασμό του το θεϊκό ταύρο του Ποσειδώνα τον οποίο είχε υποσχεθεί για θυσία στο θεό.

Μακρύς ο κατάλογος στην ελληνική μυθολογία της αθέτησης μιας υπόσχεσης ενός, κυρίως, βασιλιά απέναντι σε έναν θεό και ίσως χρειαστεί ξεχωριστή δημοσίευση.

Σε όλους αυτούς τους μύθους το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Ο βασιλιάς, ο οποίος κατέχει ένα αξίωμα παύει να είναι απλός ιδιώτης και σφετερίζεται προς όφελός του ένα δημόσιο, θα λέγαμε, συμβάν, ενώ θα έπρεπε να υποταχθεί στους θεούς προκειμένου να τον βοηθήσουν στις απαιτήσεις του ρόλου του. Έτσι από «ελέω θεού» βασιλιάς νοιάζεται μόνο για το άτομό του.

Η μορφή του τυράννου – τέρατος, είναι γνωστή στις μυθολογίες, τις λαϊκές παραδόσεις, τους θρύλους, ακόμα και στους εφιάλτες του κόσμου. Τα χαρακτηριστικά του είναι παντού τα ίδια. Είναι ο σφετεριστής του κοινού κέρδους. Είναι το τέρας που άπληστα απαιτεί «τα πάντα για μένα». Το χάος που δημιουργεί, μας λέει η μυθολογία, εκτείνεται σε όλη την έκταση της επικράτειάς του. Κι όλοι γνωρίζουμε πως ίσως αυτό να μην είναι μεγαλύτερο από το σπίτι, την ίδια τη βασανισμένη ψυχή του ή τις ζωές που πληγώνει το άγγιγμα της φιλίας και συμπαράστασής του. Το διογκωμένο εγώ του τυράννου αποτελεί κατάρα για τον ίδιο και τον κόσμο του, άσχετα με την ευημερία των υποσχέσεών του.

Ο ελληνικός μύθος, επιλέγει τον πατέρα του Πρίαμου Λαομέδοντα   για να αφηγείται αιώνια από τα άστρα τι σημαίνει η αθέτηση μιας υπόσχεσης. Είτε πρόκειται προς ένα θεό, είτε για διακανονισμούς μεταξύ θνητών. Ας θυμηθούμε πως πριν τριάντα χρόνια, τουλάχιστον στην Ελλάδα, ο λόγος ήταν το μεγαλύτερο συμβόλαιο μεταξύ των μελών μιας κοινότητας.

Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.

ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΠΗΓΕΣ: Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ «Στράτος Θεοδοσίου-Μάνος Δανέζης», Ο ΗΡΩΑΣ ΜΕ ΤΑ ΧΙΛΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΑ Joseph Campbell