21-03-2025, Ω/08:40′
Δίπλα από το Λύγκα βρίσκεται ο βόρειος αστερισμός του Ηνίοχου, που κείται μεταξύ των Διδύμων, του Περσέα και νότια της Καμηλοπάρδαλης. Βρίσκεται ολόκληρος στο βόρειο ημισφαίριο της ουράνιας σφαίρας. Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα, είναι ορατός ολόκληρος από την Ελλάδα, τις χειμωνιάτικες νύχτες
Ηνίοχος σημαίνει αυτός που κρατά τα ηνία (γκέμια). είναι αστερισμός που σημειώθηκε πρώτη φορά στην αρχαιότητα από τον Πτολεμαίο και είναι ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς που θέσπισε η Διεθνής Αστρονομική Ένωση.
Το πιο λαμπρό άστρο του αστερισμού η περίφημη Αίγα είναι ένα πολύ λαμπρό κίτρινο άστρο, το πέμπτο σε σειρά λαμπρότητας από όλα τα άστρα του ουρανού, και είναι διεθνώς γνωστό ως Capella από το λατινικό Caper που σημαίνει την Αίγα. Ο τραπεζοειδής αστερισμός του Ηνίοχου περιλαμβάνει 80 άστρα.
Σε μερικά μέρη της Ελλάδας τον ονομάζουν Πυροστιά λόγω του σχήματός του.
Ποιος, όμως, είναι ο μύθος που συνοδεύει τον Ηνίοχο και μας αποκαλύπτει;
Ο Ηνίοχος ταυτίζεται με το μυθολογικό Εριχθόνιο, γιο της γης και του Ηφαίστου, που ανατράφηκε από την Αθηνά μέσα στο ναό της – στην Ακρόπολη των Αθηνών – που από τότε ονομάστηκε Ερεχθείον. Έγινε βασιλιάς των Αθηνών και πρώτος αυτός καθιέρωσε τις γιορτές των Παναθηναίων προς τιμήν της προστάτιδας της πόλης Αθηνάς. Θεωρείται ο πρώτος δάσκαλος της ζεύξης των αρμάτων και ήταν αυτός που με τη βοήθεια της Αθηνάς οδήγησε το πρώτο άρμα. Γι΄ αυτό το λόγο έγινε ο αστερισμός του Ηνίοχου, που κρατά τα ηνία του άρματος. Ονομάστηκε ακόμα και Αποβάτης.
Ο Ηνίοχος κρατά στην πλάτη του την Αίγα – την κατσίκα Αμάλθεια – με το γάλα της οποίας τράφηκε ο Δίας, όταν ήταν μωρό, στο Ιδαίο Άντρομ σπηλιά στο όρος Ίδη (Ψηλορείτης), ο οποίος από ευγνωμοσύνη την τοποθέτησε στον ουρανό.
Κατά μια άλλη μυθολογική εκδοχή συνδέεται με τον ήρωα Βελλερεφόντη. Ο μυθικός Βελλερροφόντης ταυτίστηκε στην αρχαιότητα με τον Ηνίοχο, γιατί κατόρθωσε να δαμάσει με τα χρυσά ηνία της Αθηνάς τον φτερωτό Πήγασο. Ο Ηνίοχος, επίσης, ταυτιζόταν και με το Φαέθοντα, τον τραγικό οδηγό Ηνίοχο του άρματος του Φοίβου-Ήλιου, που είχε το άδοξο τέλος. Ωστόσο άλλοι είδαν στον αστερισμό αυτό τον Μυρτίλο, τον ηνίοχο του Οινομάου, που πρόδωσε το αφεντικό του εξαιτίας του Πέλοπα. Μετά τον βίαιο θάνατο του Μυρτίλου ο πατέρας του, ο θεός Ερμής, τον μεταμόρφωσε σε αστερισμό. Λιγότεροι υποστήριζαν πως ο αστερισμός προσωποποιούσε τον Κίλλα, τον ηνίοχο του Πέλοπα, ενώ οι Ευριπίδης και Παυσανίας τον ταυτοποιούσαν με τον Ιππόλυτο. Ανεξάρτητα από το πρόσωπο, άλλες ελληνικές ονομασίες για τον Ηνίοχο ήταν: Αρμελάτης, Διφρηλάτης, Ιππηλάτης και Ελάσιππος. Ο Λαλάντ παραθέτει επιπλέον και τα ονόματα Βελλεροφόντης, Φαέθων και Τροχίλος (ίσως από το «τροχαλός», αυτός που τρέχει).
Φίλες και φίλοι, στο «Φαίδρο» του Πλάτωνα, τα δυο φτερωτά άλογα και το άρμα μαζί με τον Ηνίοχο, αφορούν στην ψυχή και στους νόμους οι οποίοι την διέπουν. «… έτσι ομοιάζει η ψυχή με δύναμη σύμφυτον, αποτελούμενη από ζεύγος πτερωτών ίππων και από τον ηνίοχον. Αλλά οι μεν ίπποι και οι ηνίοχοι των θεών είναι αγαθοί και καλής καταγωγής, των δε άλλων εμφύχων είναι μεικτοί…..».Ο μεγάλος φιλόσοφος έθεσε έτσι τις βασικές αναλογίες της παγκόσμιας συμβολικής παράδοσης, που αφορά στη σχέση του άρματος με τον άνθρωπο. Κατά τον Γιουγκ, το άρμα είναι το σώμα αλλά και η σκέψη όσον αφορά το μεταβατικό μέρος της που είναι σχετικό με γήινα πράγματα. Τα άλογα αντιπροσωπεύουν την πηγή της ζωής, τα ηνία, την ευφυία και τη θέληση. Σε όλες τις φιλοσοφίες συναντάται το άρμα, μέχρι και στα λαϊκά παραμύθια όπου κάθε νεράιδα έχει ένα άρμα φτιαγμένο, όμως, από διαφορετικό υλικό. Ένα εβένινο που το σέρνουν λευκά περιστέρια, ένα από φίλντισι που το έσερναν κοράκια, άλλο από κέδρο κά. Όταν οι νεράιδες θύμωναν, τα άρματά τους σύρονταν μόνο από φτερωτούς δράκοντες ή φίδια που έβγαζαν φλόγες από το στόμα και τα μάτια τους.
Πρόκειται για ένα κραταιό αρχέτυπο που εμφανίζεται στις μυθολογίες των περισσότερων λαών. Επειδή η άμαξα είναι σύμβολο του σώματος και τα άλογα των ζωικών δυνάμεων, τα ηνία συμβολίζουν τη σχέση ανάμεσα στην ψυχή και στο σώμα, τα νεύρα και τη δράση της θέλησης.
Ο Πλάτωνας, με τα φτερωτά άλογα στο «Φαίδρο», δίνει έμφαση στην ανθρώπινη ψυχή και προσθέτει τα φτερά για να την βοηθήσει να ανυψωθεί. Είτε πρόκειται για το λευκό και μαύρο ίππο του Πλάτωνα όπου το ένα συμβολίζει τη λογική και το άλλο το ενστικτώδες, όπου εξαρτάται από τη δύναμη του Ηνίοχου για να τα έχει υπό τον έλεγχό του, είτε για το γνωστό ινδιάνικο μύθο του άσπρου και μαύρου λύκου, όπου το ποιος θα κυριαρχήσει εξαρτάται από τον ποιόν θα ταΐσουμε, ο Ηνίοχος λάμπει στον ουρανό. Για να μας θυμίζει πως εξαρτάται από μας προς τα πού θα στραφούμε. Σε ό,τι εφελκύει την ανώτερη φύση μας ή την κατώτερη.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ – ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ «Τα Άστρα και οι Μύθοι τους», JUAN EDUARDO CIRLOT «Το Λεξικό των Συμβόλων», Ελληνική Αστρονομική, Ένωση.
