Μετά τους Αειφανείς αστερισμούς, δηλαδή εκείνους οι οποίοι παρατηρούνται συνεχώς, δηλαδή σε όλη τη διάρκεια του 24ώρου, κατά τη φαινομενική περιστροφή της ουράνιας σφαίρας, παραμένοντας πάνω από τον ορίζοντα του τόπου παρατήρησης, θα συνεχίσουμε με τους αμφιφανείς αστερισμούς. Οι αμφιφανείς αστερισμοί είναι αυτοί οι οποίοι κατά τη διάρκεια του 24ώρου μπορούν περιορισμένα να παρατηρηθούν, δηλαδή μόνο για κάποιο χρόνο που βρίσκονται πάνω από τον ορίζοντα του τόπου παρατήρησης.
Αριστερά από την Κασσιόπη, και σε συμμετρική περίπου θέση με τον Κηφέα βρίσκεται ο αστερισμός της κόρης τους Ανδρομέδας, ενωμένος με το τετράπλευρο του αστερισμού του Πήγασου. Ο Πήγασος, (στον μύθο του οποίου έχουμε αναφερθεί, όπως και σε εκείνον του Περσέα), βρίσκεται δυτικά της Ανδρομέδας. Τα τρία λαμπρότερα άστρα του μαζί με τα λαμπρότερα άστρα της Ανδρομέδας και το α του Περσέα, σχηματίζουν σχήμα παρόμοιο με την κατσαρόλα της Μεγάλης Άρκτου, αλλά μεγαλύτερο σε διαστάσεις.
Ο αστερισμός της Ανδρομέδας περιέχει 88 άστρα και το θαυμάσιο σπειροειδές νεφέλωμα της Ανδρομέδας, το Μ31. Αποτελεί ολόκληρο γαλαξία που φαίνεται με γυμνό μάτι από τη γη.
Δεξιά και πάνω από τον Μιράχ, καθώς κοιτάζουμε βορειοανατολικά, μπορούμε να παρατηρήσουμε τον περίφημο γαλαξία της Ανδρομέδας, τον μόνο γαλαξία ορατό με γυμνό οφθαλμό, που στα αστρονομικά συγγράμματα ονομάζεται και αντικείμενο Μ31. Για να ξεχωρίσουμε αυτόν τον αχνό σπειροειδή γαλαξία πρέπει βέβαια οι συνθήκες ορατότητας να είναι κατάλληλες, που σημαίνει ότι πρέπει να έχουμε χασοφεγγαριά, απανεμιά, ξηρασία και απουσία ηλεκτρικού φωτός. Ο γαλαξίας της Ανδρομέδας βρίσκεται σε απόσταση 2,15 εκατομμύρια έτη φωτός από εμάς.
Ποια ήταν, όμως, η Ανδρομέδα πριν την κλασσική αρχαιότητα και τι σήμαινε το όνομά της; Ήταν αυτή που «κυβερνούσε τους άνδρες», θεά της θάλασσας για τους Φιλλισταίους. Άλλη ονομασία της ήταν Ατάργατις.
Ο αστερισμός της Ανδρομέδας προσωποποιούσε πάντοτε την κόρη του βασιλιά Κηφέα και της βασίλισσας Κασσιόπης από την Αιθιοπία. Ο θεός Ποσειδώνας είχε καταδικάσει την Ανδρομέδα να θυσιαστεί, αλυσοδεμένη, στο θαλάσσιο τέρας, το Κήτος, επειδή η μητέρα της περηφανευόταν ότι ήταν πιο όμορφη ακόμη και από τις θαλάσσιες Νύμφες, τις Νηρηίδες. Πρόλαβε όμως ο Περσέας και την έσωσε καθώς επέστρεφε από τον καταραμένο τόπο όπου ζούσαν οι γοργόνες με το κεφάλι της Μέδουσας στο μαγικό σάκο του.
Ηδη η Σαπφώ τον 7ο π.Χ. αιώνα αναφέρει κάποια στοιχεία αυτού του μύθου, ο οποίος όμως έγινε ευρύτερα γνωστός από τα δράματα του Ευριπίδη και του Σοφοκλή, τον 5ο π.Χ. αιώνα.
Θεωρείται ότι ο μύθος του Περσέα και της Ανδρομέδας έχει τις ρίζες του στα Βαβυλώνια «’Επη της Δημιουργίας» και συγκεκριμένα στον μύθο του Μπελ Μαρντούκ και του δράκου Τιαμάτ. Ο αστερισμός της Ανδρομέδας ήταν γνωστός στους Φοίνικες και είχε καταγραφεί ήδη από τους Χαλδαίους.
Τα βασικά αστέρια της Ανδρομέδας, όλα δεύτερου βαθμού, είναι:
* α-Ανδρομέδας, Αλφεράτς ή Σιράχ. Κυανόλευκος, διπλός. Ανήκει από αρχαιοτάτων χρόνων και στον αστερισμό του Πήγασου. Το όνομα Σιράχ προέρχεται από το αραβικό Αλ-Σουράτ αλ-Φαράς, που σημαίνει «ο ομφαλός του Ίππου».
*β-Ανδρομέδας, Μιράχ, κίτρινος αστέρας. Θεωρείται ότι παριστάνει τη ζώνη της Ανδρομέδας. Ηδη ο Ίππαρχος τον αναφέρει ως «ζώνη». Παλαιότεροι αστρονόμοι θεωρούσαν ότι ο Μιράχ έχει άμεση σχέση με τον αστερισμό των ζωδιακών Ιχθύων και ότι παριστάνει όχι τη ζώνη της αλυσοδεμένης πριγκίπισσας, αλλά το τέλος της χορδής, την άκρη του νήματος, που συνδέει τους δύο ουράνιους Ιχθύς μεταξύ τους.
Η Ανδρομέδα, λεγόταν και Κηφηίς (ως κόρη του Κηφέα) και Περσέα (ως γυναίκα του Περσέα). Στους ουράνιους χάρτες παριστάνεται αλυσοδεμένη, ως θυσία στο Δράκοντα, Γι΄ αυτό οι Άραβες αστρονόμοι, επηρεασμένοι από τις εικόνες αυτές, την ονόμασαν: «Ελ Μαρά ή Ελ Μουαλσελά», που σημαίνει αλυσοδεμένη γυναίκα.
Φίλες και φίλοι, Κασσιόπη και Κηφέας, Περσέας και Ανδρομέδα, είναι ονόματα που χάνονται στην αχλή του μύθου. Αυτά τα αμέτρητα, όμως, φωτεινά σημαδάκια, που ακτινοβολούν και τρεμοσβήνουν πάνω στο μαύρο πέπλο του στερεώματος, θα αφηγούνται αιώνια τις ξάστερες βραδιές τις ιστορίες τους. Οι νοητές γραμμές που ενώνουν τα άστρα σχηματίζοντας γεωμετρικά σχήματα, συνδέθηκαν με την ύπαρξη θεών και ηρώων. Έτσι, ο ουρανός, φαίνεται να κατοικείται από ένα μυθικό και ρομαντικό συγχρόνως κόσμο παραμυθιών.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ, Στράτος Θεοδοσίου, Μάνος Δανέζης, ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ Γεώργιος Μάντης.
