31-01-2025, Ω/09:55΄
O αστερισμός του Αιγόκερω, αν και είναι ένας από τους αμυδρότερους αστερισμούς, αποτελεί τον πιο αρχαίο αστερισμό που έχει επιζήσει μέχρι σήμερα με την ίδια μορφή. Η μορφή του ανάγεται στους πρώτους χρόνους της Ιστορίας. Βρίσκεται νοτιοδυτικά του Υδροχόου, είναι ο 10ς αστερισμός του ζωδιακού κύκλου και περιβάλλεται από τους αστερισμούς του Αετού, του Μικροσκοπίου και του Νότιου Ιχθύος. Περιέχει σαράντα οχτώ άστρα, δίχως, ωστόσο, κανένα να είναι ιδιαίτερα λαμπρό. Ανήκει στο νότιο ημισφαίριο του ουρανού και είναι ορατός από την Ελλάδα στα μέσα Ιουνίου, προς το Νότο.
Ο Αιγόκερως βρίσκεται στο Νότιο τροπικό, δηλαδή στο σημείο στο οποίο όταν φτάσει ο Ήλιος (22-12) σταματάει την καθοδική του πορεία προς το Νότο και στρέφεται στον ανηφορικό Βορρά σαν Αίγα που σκαρφαλώνει σε βουνό. Από τότε αρχίζει ο χειμώνας.
Οι Πλατωνικοί ονόμαζαν τον Αιγόκερω «Πύλη των θεών», γιατί πίστευαν πως οι ανθρώπινες ψυχές, μετά τον θάνατο των ανθρώπων, περνούσαν από το ζώδιο αυτό πριν φτάσουν στον ουρανό.
Ο αστερισμός αυτός είναι ίσως ο παλαιότερος που μνημονεύεται σε γραπτό κείμενο. Για πρώτη φορά αναφέρεται στα βιβλία του Σαργώνα, βασιλιά των Ακκαδίων (λαού του βόρειου τμήματος της Βαβυλώνας) και ιδρυτή του πρώτου σημιτικού βασιλείου. Ο Σαργών μάλιστα είχε προβλέψει ότι ο κόσμος θα καταστρεφόταν, όταν όλοι οι πλανήτες θα συναντιόνταν στο ζώδιο του Αιγόκερω! Το όνομά του (γίδα) παραμένει έκτοτε το ίδιο σε όλους τους λαούς της Ανατολής και η αμφίβια μορφή με την οποία παριστάνεται (μισή γίδα και μισό ψάρι) έχει διασωθεί σε σφραγιδόλιθους της Βαβυλώνας.
Ο Ερατοσθένης χρησιμοποιούσε το όνομα Αιγι-Παν, αναφερόμενος προφανώς στην ακόλουθη ελληνική μυθολογική ερμηνεία της απεικόνισης του αστερισμού. Όταν ο Τυφώνας, γιος του Τάρταρου και της Γης, επιτέθηκε στους θεούς του Ολύμπου, οι τελευταίοι, κατά συμβουλή του Πάνα, κατέφυγαν στην Αίγυπτο και μεταμορφώθηκαν σε ζώα. Ο τραγοπόδαρος Πάνας, ειδικά, μεταμορφώθηκε σε αμφίβιο τράγο και κρύφτηκε στον Νείλο. Αφού σώθηκαν οι θεοί από την απειλή του Τυφώνα, τοποθέτησαν στον ουρανό την εικόνα του μεταμφιεσμένου Πάνα για να τιμήσουν τη σωτήρια ιδέα του θεού. Η σημερινή ονομασία «Αιγόκερως» αναφέρεται για πρώτη φορά από τον ποιητή και φυσιοδίφη Άρατο, που έζησε τον 3ο π.Χ. αιώνα στη Μακεδονία, στο σύγγραμμά του «Φαινόμενα». Με το ίδιο όνομα καταγράφηκε και στον πρώτο επίσημο κατάλογο των αστέρων που αποτελούσε τμήμα της Μεγάλης Αστρονομικής Σύνταξης του Πτολεμαίου (2ος μ.Χ. αιώνας). Το βιβλίο αυτό σώθηκε από την πυρκαγιά της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και, μέσω της αραβικής του μετάφρασης, έγινε γνωστό στη Δύση κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα.
Σε μια άλλη μυθολογική εκδοχή, ο Αιγόκερως συμβολίζει την αίγα Αμάλθεια από το γάλα της οποίας τράφηκε ο Δίας στην Κρήτη. Από ευγνωμοσύνη σε αυτήν ο Δίας, μόλις η Αμάλθεια πέθανε, την έκανε αστερισμό και ένα από τα δυο κέρατά της το έδωσε στις νύμφες Ελίκη και Κυνόσουρα, που τον φρόντιζαν στο Ιδαίο Άντρο. Το δώρο αυτό από τότε ως σήμερα ονομάζεται «Κέρας της Αμάλθεας» ή «Κέρας της Αφθονίας». Όποιος το έχει μπορεί να αποκτήσει ό,τι επιθυμεί. Ακόμα με το δέρμα της Αμάλθειας, που ήταν άτρωτο, ο Δίας έντυσε την ασπίδα του, που ονομάστηκε Αιγίδα και προστάτευε ολοκληρωτικά όποιον την κρατούσε. Από αυτό προέρχεται η σημερινή έκφραση: «υπό την αιγίδα…», που σημαίνει υπό την προστασία κάποιου.
Ο Αιγόκερως έχει τη θέση του και στη ρωμαϊκή μυθολογία. Στο αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο του βασιλιά Νουμά Πομπιλίου, η αρχή και το τέλος του έτους ήταν η ημέρα που ο Ήλιος έφτανε στη μέση του αστερισμού του Αιγόκερω. Επίσης ο Αύγουστος Οκταβιανός τιμούσε τον Αιγόκερω, επειδή είχε γεννηθεί στο ζώδιο αυτό. Ήταν το έμβλημα των λεγεώνων του και η μορφή του κοσμούσε τα νομίσματα της εποχής.
Σύμφωνα με μια πανάρχαια δοξασία των Βαβυλωνίων, ο Αιγόκερως παρίστανε τον Έα ή Suhumarshu, τον αντίστοιχο του Ποσειδώνα Βαβυλώνιο θεό των θαλασσών, που ήταν μισός αίγα και μισός ψάρι.
Ο Αιγόκερως είναι το δέκατο σύμβολο του ζωδιακού κύκλου. Η διπλή φύση του που εκφράζεται αλληγορικά σε σχήμα κατσίκας που το σώμα της τελειώνει σε ουρά ψαριού, υπαινίσσεται το δυαδικό νόημα της ζωής που βαδίζει κατά την άβυσσο (νερό) και κατά τα ύψη (βουνά). Στον Ινδουισμό αυτές οι κατευθύνσεις συμβολίζουν τις δυνατότητες της συνέλιξης και ανέλιξης, την επιστροφή ή την έξοδο από τον «τροχό των ζωδιακών αναγεννήσεων».
Φίλες και φίλοι, οι μύθοι, και οι αιώνιες αλήθειες που διασώζουν, λάμπουν μέσα από το φως των αστεριών, χαρίζοντας τη σοφία τους σε όσους στρέφουν το βλέμμα στον ουρανό, καθώς επίσης και στη σύγχρονη ψυχανάλυση. Και όπως είπε ο Ζαν Κοκτώ «η ιστορία με το πέρασμα του χρόνου διαστρεβλώνεται, ενώ ο μύθος εξελίσσεται στο σημείο που γίνεται πραγματικότητα».
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ (Στράτος Θεοδοσίου-Μάνος Δανέζης), Juan Eduardo Cirlot ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΛΩΝ.
