04-12-2024, Ω/17:25′
Το λαμπρότερο άστρο της Λύρας, το α, ο «εν τη Λύρα λαμπρός», όπως το αναφέρει ο Πτολεμαίος, είναι γνωστό με την αραβική του ονομασία «Βέγας», που σημαίνει ο αετός που πέφτει. Γι΄ αυτό και στους ουράνιους χάρτες η Λύρα του Ορφέα, φαίνεται να περιβάλλεται από το σώμα ενός αετού.
Ο Βέγας είναι ένα όμορφο λαμπρό άστρο και το τέταρτο κατά σειρά λαμπρότητας, άστρο του ουρανού. Είναι, όμως, το λαμπρότερο άστρο του βόρειου ημισφαιρίου του ουρανού. Εκτός από το ισοσκελές τρίγωνο που σχηματίζει με τον Πολικό και τον Αρκτούρο, όπως ήδη είδαμε, σχηματίζει ακόμα με τον Αλτάιρ (α Αετού) και τον Ντενέμπ (α Κύκνου), το θερινό τρίγωνο ή τρίγωνο του καλοκαιριού. Αυτό φαίνεται επιβλητικό στο νυχτερινό καλοκαιριάτικο ουρανό μας.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ολόκληρη η ηλιακή μας οικογένεια κατευθύνεται προς το Βέγα και ακόμα ότι μετά 12.000 χρόνια, ο Βέγας θα κατέχει τη θέση που έχει σήμερα ο Πολικός, που τότε βέβαια θα χάσει το προνόμιο που έχει σήμερα, να δείχνει δηλαδή του Βορρά. Για τους ανθρώπους λοιπόν, του 14.000 μ.Χ ο Βέγας θα είναι ο Πολικός τους.
Κατά παράδοση που υπάρχει σε πολλούς ευρωπαϊκούς λαούς, ο Βέγας ήταν αγροφύλακας. Κάποτε ο Άγιος Πέτρος έκλεψε ένα σακί γεμάτο άχυρα. Τότε ο Βέγας τον κυνήγησε για να τον πιάσει και ο Άγιος Πέτρος στη φυγή του σκόρπισε τα άχυρα. Έτσι δημιουργήθηκε ο Γαλαξίας.
Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι αποκαλούσαν τον Βέγα «Λύρα» (Lyra) από το όνομα του όλου αστερισμού. Ο Κικέρων χρησιμοποιεί την ονομασία Fidis ειδικώς για τον Βέγα, όπως και ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος την ονομασία Fidicula. Γενικά, οι Ρωμαίοι έδιναν τόση σημασία στον Βέγα, ώστε καθόριζαν την έναρξη του φθινοπώρου τους από το γεγονός της δύσεώς του κατά το λυκαυγές.
πιθανολογείται ότι οι Βαβυλώνιοι αποκαλούσαν τον Βέγα Dilgan, «Αγγελιαφόρο του Φωτός». Δεδομένου ότι κατά τη 15η χιλιετία π.Χ. ήταν, χάρη στη μετάπτωση του γήινου άξονα, κοντά στη θέση του σημερινού Πολικού Αστέρα, κοντά στον Βόρειο Ουράνιο Πόλο, το όνομα που του απέδιδαν οι προγενέστεροι Ακκάδιοι, Tir-anna (= Ζωή των Ουρανών), φαίνεται να είναι κάποια μακρινή ανάμνηση από το γεγονός αυτό. Το ίδιο και οι Ασσύριοι ονόμαζαν τον Βέγα Dayan-same (= Δικαστή των Ουρανών). Στα σανσκριτικά ονομαζόταν Abhijit, δηλαδή «Νικηφόρος». Περί το 14.000 μ.Χ. ο Βέγας θα ξαναγίνει το πολικό άστρο για όσους ζούμε στο βόρειο ημισφαίριο της Γης.
Οι Κινέζοι, συναστρώνοντας τον Βέγα με τους αστέρες ε και ζ Λύρας, σχημάτιζαν την Chi Neu, το Κορίτσι που Γνέθει ή Υφαίνει.
Φίλες και φίλοι ο λευκός αστέρας του Βέγα, όπως είδαμε, συνοδεύεται από πολλούς μύθους και θρύλους όλων των λαών της γης, καθώς, επίσης, και από μεγάλο αστρονομικό ενδιαφέρον των επιστημόνων οι οποίοι εικάζουν ότι ο Βέγας διαθέτει ένα πλανητικό σύστημα. Μάλιστα πιθανολογούν, ότι το πλανητικό σύστημα του Βέγα είναι παρόμοιο με το δικό μας και θεωρούν ότι θα υπάρχουν σε αυτό βραχώδεις πλανήτες παρόμοιου μεγέθους με τη Γη και τον Άρη.
Εκτός, όμως, από το επιστημονικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει, το πάλλευκο φως του ενέπνευσε και πλήθος καλλιτεχνών. Ας «ακούσουμε» ένα μικρό απόσπασμα του Άγγελου Τερζάκη από το βιβλίο του «Ταξίδι με τον Έσπερο»:
«Ακούστε» της λέει. «Θα σας διαλέξω ένα αστέρι. Θα σας διαλέξω την Αφροδίτη. Λάμπει πολύ πρωί, προτού φανεί ο ήλιος, και πάλι το βράδυ, μετά το ηλιοβασίλεμα. Είναι, για μας εδώ στη Γη, το ομορφότερο αστέρι.
Ο Έσπερος λέει η κοπέλα.
Ναι αποσπερίτης, που είναι κι αυγερινός. Λοιπόν, θα είναι το αστέρι σας! Το δικό μου είναι ο Βέγας.
Ο Βέγας;
Αυτός που λάμπει τα μεσάνυχτα κατάκορφα στο στερέωμα. Βγείτε απόψε στο παράθυρό σας και κοιτάξτε τον. Θα τον γνωρίσετε. Έχει ένα φως πρασινογάλανο. Τον αγαπώ γιατί είναι μακρινός. Και μόνο που θα τον κοιτάξετε, θα το καταλάβετε πόσο μακρινός είναι. Κι έπειτα, ό,τι βρίσκεται στην κορφή του ουράνιου θόλου, μας φαίνεται πάντα πιο μακρινό. Προσέξτε και θα το δείτε.
Λοιπόν θα τον κοιτάξετε απόψε το Βέγα; Ρώτησε χαμηλόφωνα ο Γλαύκος.
Έμεινε αμίλητη. Την άκουσε να σηκώνεται και να ξεμακραίνει. Μια ψυχή ταξίδευε στο διάστημα, σα γύρη λουλουδιού που τη φέρνει ο άνεμος. Το αόρατο δάσος χύμηξε μέσα στην κάμαρα με μια συγχορδία βαριά, τα φυλλώματα ταράχτηκαν, ξεσηκωμένα από άνεμο μακρινό, κυμάτισαν. Και τότε, ένα τραγούδι χύθηκε, απελπισμένο, ύμνος απέραντος, λες και τα αστέρια, τα φυλλώματα, τα κοιμισμένα πουλιά, τα νερά, ο άνεμος, να είχαν αρχίσει να τραγουδάνε.
Πόσο βάσταξε αυτό το τραγούδι; Άγνωστο. Βουλιαγμένο στην πολυθρόνα του το αγόρι, με τα μάτια κλειστά, άκουγε, ποτιζόταν, μούσκευε από ήχους. Ο νους του είχε μεθύσει, «Ένα ταξίδι, έλεγε μέσα του, ένα ταξίδι με τον Έσπερο, πέρα από τη ζωή, τόσο που να χάσεις από τα μάτια σου το σύνορό της».
Φίλες και φίλοι, άπειρα τηλεσκόπια είναι στραμμένα στον κρυστάλλινο θόλο του ουρανού. Οι αστροφεγγιές, όμως, ιδιαίτερα τις καλοκαιρινές νύχτες στην Ελλάδα, έχουν ομορφιά τόση, ώστε να συνομιλούν απευθείας με τις ψυχές μας. Το καλοκαίρι το δικό μας ακόμα καλά κρατεί! Δεν έχουμε παρά να στραφούμε στον ουρανό να μαγευτούμε με τις ιστορίες του.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και ως την ερχόμενη Δευτέρα να έχετε μια θαυμαστή εβδομάδα!
Βάσω Δενδροπούλου
ΠΗΓΕΣ: ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ – ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ «Τα Άστρα και οι Μύθοι τους», tovima, wekipedia.
