27-07-2026, Ω/19:50′
Ο Φιλόξενος ήταν γιος του Ευτυλίδη από τα Κύθηρα. Παιδί ακόμα αιχμαλωτίστηκε και πουλήθηκε σαν δούλος. Τον αγόρασε κάποιος Αγέσυλος ο οποίος και τον μεγάλωσε. Μετά το θάνατό του Αγέσυλου, τον αγόρασε ο ποιητής Μελανιππίδης, κοντά στον οποίο σπούδασε ο Φιλόξενος για να γίνει κι ο ίδιος λυρικός ποιητής και διθυραμβοποιός. Ο Φιλόξενος είχε επισκεφτεί τις Συρακούσες και παρέμενε στην αυλή του Διονυσίου του Α΄ ο οποίος εκείνη την εποχή έγραφε ποιητικά έργα.
Ο Διονύσιος Α΄ ο Συρακούσιος γιος του Ερμοκράτη από απλός γραμματέας έγινε ιδρυτής της μακρότερης και ισχυρότερης τυραννίας της αρχαιότητας, ενώ κατόρθωσε να νικήσει και τους Καρχηδόνιους. Στην επικράτειά του συμπεριλαμβάνοντα η Σικελία, η Καλαμβρία, πολλές πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας και της Αδριατικής ενώ η χερσόνησος της Απουλίας και πολλές περιοχές της Ιλλυρίας και της Ηπείρου ήταν προτεκτοράτα του. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης γνωρίζει καλά τα έργα και τις ημέρες του αλλά και ο Πλούταρχος . Αναφέρονται στην αρρωστημένη φοβία του μήπως τον βλάψουν. Κόνταινε εντελώς τα μαλλιά του τσουρουφλίζοντάς τα με αναμμένο κάρβουνο , για να μην τον πλησιάσει ο κουρέας με πρόσχημα να του τα κόψει και τον μαχαιρώσει. Κρατούσε το γιο του Διονύσιο Β΄ έγκλειστο μήπως δημιουργήσει δικό του κύκλο οπαδών , όπως και υποχρέωνε τους κοντινούς του συγγενείς να γυμνώνονται και να αλλάζουν ρούχα πριν μπουν στο δωμάτιό του για να μην κρύβουν πάνω τους κάποιο όπλο.
Κυρίως, όμως, θεωρούσε τον εαυτό του ποιητή και μάλιστα έστειλε στους Ολυμπιακούς αγώνες περίφημους υποκριτές για να απαγγείλουν τα ποιήματά του. Το κοινό παρά την πολύ καλή απαγγελία δυσαρεστήθηκε με ό,τι άκουγε κι άρχισε να περιγελά τον ποιητή. Αλλά δεν αρκέστηκε σε αυτό. Έδειραν τους απεσταλμένους του Διονύσου κι έκαψαν τις σκηνές των θεωρείων του! Αυτό εξόργισε τον Διονύσιο και σε μια στιγμή παραφοράς εκτέλεσε διάφορους φίλους του πιστεύοντας ότι δολοπλοκούσαν εναντίον του. Καθώς θεωρούσε τον εαυτό του άνθρωπο τον γραμμάτων καλούσε τους διάσημους των γραμμάτων της εποχής του κοντά του. Όπως τον Πλάτωνα, που αμέσως βέβαια διαφώνησε μαζί του και έτσι τον έστειλε πίσω με σπαρτιατική τριήρη όπου και πουλήθηκε σαν δούλος στην Αίγινα. (Εκεί ο Πλάτωνας αναγνωρίστηκε από μαθητή του, ελευθερώθηκε και μάλιστα του χαρίστηκε το οικόπεδο όπου ίδρυσε την Ακαδημία Πλάτωνος). Είχε καλέσει στην αυλή του και τον Φιλόξενο αλλά επειδή κι εκείνος είχε σοβαρές ενστάσεις για τις ποιητικές του επιδόσεις τον ξαπέστειλε κι εκείνον. Άλλοι ισχυρίζονται πως ο Φιλόξενος ζήτησε μόνος του να πάει στα λατομεία παρά να ακούει τα ποιητικά του εξαμβλώματα, άλλοι λένε πως ο Διονύσιος τον φυλάκισε στην υγρή φυλακή μέχρι να μετανοήσει και να του αναγνωρίσει την ποιητική του δημιουργία. Όταν ο Διονύσιος τον ξανακάλεσε να ακούσει καινούργια του ποιήματα ως το τέλος και ύστερα να αποκριθεί, ο Φιλόξενος τον σταμάτησε ζητώντας του να τον ξαναστείλει στα λατομεία, «άγαγε με ες λατομίας» παρά να υποστεί άλλο αυτό το μαρτύριο.
Ο Φιλόξενος, γνωστός καλοφαγάς, ήταν εκτός από γενναίος κι ευφυολόγος. Μας λέει ο Διογένης ο Λαέρτιος ότι όταν άκουσε εργάτες που κατασκεύαζαν τούβλα να τραγουδούν παράφωνα ένα έργο του , πήγε κι έσπασε τα τούβλα με τα πόδια του και τους είπε: «Όπως εσείς καταστρέφετε τα δικά μου, έτσι κι εγώ τα δικά σας». Όταν ρωτήθηκε επίσης τι συνεργεί στην παιδεία, εκείνος απάντησε «Ο χρόνος». Ήταν τόσο καλός διθυραμβοποιός, ώστε τα έργα του ήταν μεταξύ αυτών που έστειλαν στο Μέγα Αλέξανδρο στην Ασία, όταν ζήτησε να του στείλουν βιβλία.
Φίλες και φίλοι, η εκάστοτε εξουσία τυραννική ή μη, από αρχαιοτάτων χρόνων αρέσκεται να περιστοιχίζεται από ανθρώπους του πνεύματος Στην Αναγέννηση, μάλιστα, όπως και στη Ρωσία με την Μ. Αικατερίνη , αλλά και αργότερα , συνθέτες, ποιητές, συγγραφείς, ζωγράφοι, σκηνοθέτες, καθώς τέθηκαν υπό την προστασία κάποιων εγγράμματων στα αλήθεια ισχυρών, ανέπτυξαν τα ταλέντα τους κι έτσι σήμερα έχουμε εκπληκτικά δείγματα της δουλειάς τους και τέχνη η οποία προσδίδει άλλο νόημα στη ζωή μας.
Ωστόσο, από την εποχή κιόλας του Διονύσου, μιας κι αυτό είναι καταγεγραμμένο, υπήρχαν ο διονυσιοκόλακες. Αυτοί που χειροκροτούσαν τα ανουσιοργήματα ως αριστουργήματα του Διόνυσου προκειμένου να αποκτήσουν την εύνοιά του με ό,τι αυτή συνεπαγόταν για τους ίδιους, δεν έλειψαν ποτέ από αυλές και σαλόνια. Οι γλοιώδεις παρασιτικοί τύποι είναι γνωστοί σε όλους μας και συνήθως υπάρχει αμοιβαία έλξη από τους εκπροσώπους απολυταρχικών καθεστώτων. Αξίζει να αναφερθούμε στον αυλοκόλακα Δαμοκλή, ο οποίος για να ενισχύσει το αρρωστημένο Εγώ του αλαζόνα Διόνυσου του είπε πως προτιμούσε να πεθάνει παρά να κοπεί έστω μια τρίχα από τα μαλλιά του Διόνυσου. Αυτός τότε, έκοψε μερικές τρίχες από τα μαλλιά του και κρέμασε το πιο κοφτερό σπαθί πάνω από το προσκέφαλο του ανάκλιντρου όπου καθόταν ο Δαμοκλής. Από το επεισόδιο αυτό έμεινε γνωστή η φράση «Δαμόκλειος σπάθη» .
Ο υποτελής, ο αυλοκόλακας, ο υποκριτής (με τη σύγχρονη έννοια), θα ζει πάντα μέσα σε καθεστώς φόβου, ανασφάλειας και θανάσιμου κινδύνου. Οι καιροί αλλάζουν, το ίδιο κι οι εξουσίες, ωστόσο οι βδελυρές συμπεριφορές κάποιων γίνονται περίγελως ως τις μέρες μας.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
Βάσω Δενδροπούλου
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», ΤΑΣΟΣ ΖΑΠΠΑΣ «Ξένοι και Δικοί μας Τόποι».
