15-03-2026, Ω/14:00΄
Αθηναίος, γιος του Σόφιλου από το Δήμο της Ραμνούντας , γεννημένος λίγο μετά το 480 π.χ. Για την οικογένειά του το μόνο γνωστό είναι ότι ο παππούς του ήταν ολιγαρχικός, γεγονός που μπορεί να επηρέασε την πολιτική του σκέψη. Στα πρώτα χρόνια της ζωής του δεν ανακατεύτηκε με τα πολιτικά ζητήματα κι οι λόγου που του παράγγελναν – για τους οποίους άλλωστε αμειβόταν αδρά – αφορούσαν κυρίως σε ποινικά αδικήματα. Είχε ανοίξει τη δική του σχολή ρητορικής και μεταξύ των μαθητών του αναφέρεται ο Θουκυδίδης, ο οποίος περιγράφοντάς τον λέει πως όσο ικανός ήταν να επινοεί, τόσο ικανός ήταν να εκφράζει ό,τι είχε επινοήσει. Κι ενώ είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη ως λογογράφος, μετά την αποτυχία της εκστρατείας στη Σικελία, ήταν από τους πρωταίτιους της επικράτησης των ολιγαρχικών. Κι αργότερα όταν προέκυψαν διαφωνίες ανάμεσα στους ολιγαρχικούς, ο Αντιφώντας μαζί με τον Φρύνιχο και άλλους δέκα πήγαν στη Σπάρτη για να ζητήσουν βοήθεια. Επιστρέφοντας την εποχή που είχαν οξυνθεί τα πάθη στην Αθήνα, ο Φρύνιχος δολοφονήθηκε, οι τετρακόσιοι ολιγαρχικοί διώχθηκαν και κακοποιήθηκαν, ενώ πολλοί από τους οπαδούς τους κατέφυγαν στη Δεκέλεια. Ο Αντιφώντας όμως παρέμεινε και δικάστηκε. Και κατά τη γνώμη του Θουκυδίδη, εκφώνησε την καλύτερη απολογία που είχε ακουστεί ποτέ σε δίκη. Παρόλα αυτά, καταδικάστηκε σε θάνατο ως προδότης, η περιουσία του δημεύτηκε, το σπίτι του κατεδαφίστηκε και το άψυχο κορμί του απαγορεύτηκε να ενταφιαστεί.
Έχουν διασωθεί πολλά και περιεκτικά έργα του περισσότερα από κάθε άλλο σοφιστή. Είναι επηρεασμένος από Παρμενίδη, Ξενοφάνη και Εμπεδοκλή. Οι απόψεις του έχουν στοιχεί από το Δημόκριτο. Πολλά και περιεκτικά αποσπάσματα των έργων του έχουν διασωθεί. Ανάμεσα σε αυτά συγκαταλέγονται το «Περί Αληθείας» σχετικά με γνωσιοθεωρητικά ζητήματα, τη Φυσική Φιλοσοφία, ανθρωπολογικά προβλήματα και πολιτικές θεωρίες, το «Περί Ομονοίας», όπου εξυμνείται η ομόνοια και καταδικάζεται η αναρχία και τέλος τα «Τέχνη αλυπίας» και «Ονείρων κρίσις» σχετικά με την ανάπτυξη παραμυθητικών λόγων για την επούλωση των ψυχικών πληγών και την εκλογικευμένη ερμηνεία των ονείρων αντίστοιχα. Στο έργο του «Τέχνη της Αλυπίας», ασχολήθηκε με την καταπολέμηση του ψυχικού πάθους.
Με το ανέβασμα του δήμου και του ορθολογισμού τη γιατρειά τη ζητούν σε ανθρώπινα μέσα, στη μουσική οι Πυθαγόρειοι, στη ρητορική οι σοφιστές. Η αξίωση έγινε πιο συνειδητή τον 5ο αι., και την είπαν στην ακμή της Αθήνας με έναν αρνητικό όρο «αλυπία». Ο Αντιφών, σύγχρονος του Σωκράτη, «τερατοσκόπος και εποποιός και σοφιστής», καθώς τον χαρακτηρίζει ο Σουίδας, «τέχνην αλυπίας συνεστήσατο, ώσπερ τοις νοσούσιν η παρά των ιατρών θεραπεία υπάρχει». Ίδρυσε μάλιστα στην Κόρινθο σανατόριο για καταπολέμηση της λύπης και του έβαλε επιγραφή, πως μπορεί με την ομιλία να θεραπεύσει τους μελαγχολικούς. Πρόκειται για την πρώτη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που υπόσχεται ίαση στον πάσχοντα. Ο Αντιφών στην Κόρινθο, θεράπευε τους ανθρώπους που έπασχαν από θλίψη, μελαγχολία, που τους διακατείχε η στενοχώρα, όχι μόνο μέσω του λόγου, αλλά αναζητώντας τα αίτια της λύπης τους. Ήδη τόσο ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, είχαν ανακαλύψει και προτείνει τη μουσική σαν θεραπευτική μέθοδο, όσο και ο Αβδηρίτης Δημόκριτος που είχε μιλήσει περί ευθυμίας (και θα αναφερθούμε σε αυτό στην δημοσίευση της επόμενης Δευτέρας). Ο Αντιφών όμως έθετε ερωτήματα στους ανθρώπους που υπέφεραν από θλίψη αναζητώντας τις αιτίες της στενοχώριας τους, και καθώς αυτός μιλούσε έφερνε στην επιφάνεια τα προβλήματά τους κάτι που έκανε εφικτή την επίλυσή τους από τον ίδιο με τη βοήθεια του θεραπευτή.
Φίλες και φίλοι, στην ακμή της Αθήνας, υπήρξε εκφρασμένη ανάγκη για παραμερισμό της λύπης. Μόνο που άνθρωποι – σοφοί, δεν έμεναν μόνο στις διαπιστώσεις και αναλύσεις αλλά θεσμοθετούσαν και μέτρα για αυτό. Το ίδιο το κράτος φρόντιζε γι΄ αυτό, όπως λέει στον Επιτάφιο ο Περικλής, με τις λογικές διακοπές της εργασίας (πόνων ανάπαυλαι τη γνώμη), με γιορτές, με τα καλλιτεχνήματα που η καθημερινή απόλαυσή τους διώχνει τη λύπη (κατασκευαί ευπρεπείς, ών καθ΄ ημέραν η τέρψις το λυπηρόν εκπλήσσει). Η αγορά είναι γεμάτη από τα αγαθά που έρχονται από κάθε άκρη του κόσμου, κι ακόμα και στην ορμή για εδαφική επέκταση η πολιτεία βάζει φραγμό, για να αφήσει τον αθηναϊκό λαό να χαρεί τις επιτυχίες του με την ελεύθερη από στερήσεις απόλαυση της καθημερινής ζωής, εξευγενιστική για τα ήθη. Το Αθηναϊκό κράτος, στις καλές του μέρες φροντίζει για την αλυπία, για τη χαρά, που δυναμώνει κι υψώνει τον πολίτη, κάνει παραγωγική την εργασία, αυτό που χυδαΐζοντας την αρχαία αντίληψη οι ναζιστές το είπαν δύναμη με τη χαρά.
Αντιφών, Δημόκριτος, Ιπποκράτης, και άλλοι, γνωρίζουν την άμεση σχέση και αλληλεπίδραση σώματος και ψυχής. Για τον Αντιφώντα και το Δημόκριτο το πνευματικό μέρος του ανθρώπου είναι ανώτερο του σώματος και σχετίζεται άμεσα με την καλή υγεία ή με την αρρώστια. Η φιλοσοφία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιατρική καθώς εντοπίζει τα πάθη που αρρωσταίνουν την ψυχή και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για να γίνει ο άνθρωπος κύριος του εαυτού του και να απαλλαγεί από τα βάρη που τον αρρωσταίνουν, θολώνουν την κρίση του, υπερβαίνουν τη λογική του και τον καθιστούν υπόδουλο σε αυτά.
Στην ακμάζουσα Αθήνα, η αλυπία είναι βασικό συστατικό της ζωής και της εξέλιξης του ανθρώπου τόσο μεμονωμένα όσο και στο σύνολο. Γι΄ αυτό το λόγο θεσπίζει μέτρα που θα ανυψώσουν τον άνθρωπο, θα τον κάνουν δημιουργικό και θα αλληλεπιδρά με τον καλύτερο τρόπο με τους συνανθρώπους του, προσφέροντας ,ο καθένας από το μετερίζι του, τις ιδιαίτερες κλίσεις, γνώσεις και ταλέντα του για την ευημερία και την πρόοδο.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και Άλλα Κύρια Ονόματα», ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ «ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου».
