30-08-2025,Ω/09:15′
Στην ελληνική μυθολογία, η Τευμησσία αλεπού, ή Καδμεία αλεπού, ήταν γιγαντιαία αλεπού που δεν προοριζόταν ποτέ να πιαστεί. Λέγεται ότι είχε σταλεί από τους θεούς (ίσως από τον Διόνυσο) για να καταδιώξει τα παιδιά της Θήβας ως τιμωρία για ένα εθνικό έγκλημα. Ο Κρέων, ο τότε Αντιβασιλέας της Θήβας, ανέθεσε στον Αμφιτρύωνα την αδύνατη αγγαρεία της καταστροφής αυτού του θηρίου. Ανακάλυψε μια φαινομενικά τέλεια λύση στο πρόβλημα, φέρνοντας το μαγικό σκυλί την Λαίλαπα, που προοριζόταν να πιάσει όλα όσα κυνηγούσε, για να πιάσει την Τευμησσία αλεπού. Ο Δίας, που αντιμετώπιζε μια αναπόφευκτη αντίφαση εξαιτίας της παράδοξης φύσης των αμοιβαία εξαιρουμένων ικανοτήτων τους, μετέτρεψε τα δύο θηρία σε πέτρα. Αυτά τα δύο εκδιώχθηκαν στα αστέρια και παρέμειναν ως ο Μέγας Κύων, η Λαίλαπα και ο Μικρός Κύων ή Τευμησσία αλεπού. Σύμφωνα με τη θρακική παράδοση ο Διόνυσος και οι μαινάδες φορούσαν ένα ένδυμα από δέρμα αλεπού. Γι΄ αυτό ο Διόνυσος λεγόταν και «Βασσαρεύς». Ο Αίσωπος, πολύ αργότερα, έγραψε πολλούς μύθους με πρωταγωνίστρια την αλεπού. «Η αλεπού και το λελέκι», «η αλεπού και τα σταφύλια», «η αλεπού με την κομμένη ουρά», «η αλεπού και ο γάϊδαρος», «η αλεπού με την κομμένη ουρά», κά.
Η Ασιατική ιστορία έχει γενικά μια μικρή προκατάληψη με τις αλεπούδες, θεωρώντας τες πλάσματα με μαγικές ιδιότητες, άλλοτε καλοκάγαθο και άλλοτε όχι και τόσο, που μπορούσαν να πάρουν ανθρώπινη μορφή και να αποπλάνήσουν άντρες και γυναίκες, έτσι ώστε να δημιουργήσουν οικογένειες. Αυτή είναι, κάπως συμπυκνωμένη, η ιστορία του Kitsune. Η αλεπού με τις εννιά ουρές εμφανίστηκε, όχι στην Ιαπωνική, αλλά στην Κινέζικη μυθολογία, λογοτεχνία και ποίηση, η οποία αργότερα επηρέασε τον Ασιατικό κόσμο, περνώντας σε Ιαπωνία και Κορέα. Η πρώτη εμφάνιση του Kyubi γίνεται στο βιβλίο “Shan-hai Ching” (σε ελεύθερη απόδοση «Τα Κλασσικά των Βουνών και των Θαλασσών»). Οι αλεπούδες στη χώρα των Πράσινων Λόφων έχουν τέσσερα πόδια και εννιά ουρές, ακούγονται σαν μωρά που κλαίνε και είναι ανθρωποφάγες… Άλλα χαρακτηριστικά που συνήθως αποδίδονται στο kitsune είναι η ικανότητα να μετακινούνται μέσα στα σώματα άλλων ανθρώπων, να εκπνέουν ή να δημιουργούν με άλλο τρόπο φωτιά, να εμφανίζονται στα όνειρα των άλλων ανθρώπων και την ικανότητα να δημιουργούν ψευδαισθήσεις τόσο περίπλοκες ώστε είναι σχεδόν αδιάφορες από την πραγματικότητα. Μερικοί από τους θρύλους προχωρούν περισσότερο, μιλώντας για kitsune με τη δυνατότητα να διαστρεβλώνουν το χώρο και το χρόνο, να οδηγούν τους ανθρώπους τρελούς ή να παίρνουν τέτοιες απάνθρωπες ή φανταστικές μορφές όπως τα δέντρα των απερίγραπτων υψών ή το δεύτερο φεγγάρι στον ουρανό.
Πολλοί οι μύθοι, τα παραμύθια, οι θρύλοι και οι προφορικές παραδόσεις σε όλο τον κόσμο σχετικά με την αλεπού. Η πολυμήχανη και ύπουλη «κυρά Μάρω» της ελληνικής λαογραφίας γνωρίζει πως δεν έχει τη δύναμη του κορυφαίου αρπακτικού, και φυσικά δεν έχει ελπίδα απέναντι στους οργανωμένους, οπλισμένους ανθρώπους. Έτσι λοιπόν θα καταφύγει στο τέχνασμα, στην επίθεση που είναι αθόρυβος και αστραπιαία. Στους διαφόρους μύθους η πονηριά της αλεπούς διογκώνεται πέρα από τις φυσικές τακτικές του ζώου: υποκρίνεται τη νεκρή ώστε να την προσεγγίσουν τα πουλιά και ύστερα να τους επιτεθεί ξαφνικά, ενώ στο γνωστό μύθο του Αισώπου πείθει τον κόρακα να τραγουδήσει, ώστε να του πέσει το φαγητό από το ράμφος και να το φάει εκείνη. Η πονηριά της αλεπούς είναι το βασικό της όπλο απέναντι στους τετραπόδους αντιπάλους της, τον λύκο (τον μέγιστο θηρευτή της αγρίας φύσεως) και τον σκύλο (τον φύλακα των κοπαδιών και πιστό σύντροφο του ανθρώπου). Το δίδυμο αλεπού-λύκος εμφανίζεται αρκετά συχνά, με την αδύναμη μα παμπόνηρη αλεπού να αντιπαρατίθεται στον ισχυρό μεν, κουτό δε «ξάδερφο» της.
Στην αρχαία Ελλάδα τονιζόταν πως η αλεπού λόγω της ευφυίας της έχει περίπλοκη σκέψη σε βαθμό που αποβαίνει βλαβερός. Όταν έρχεται ο κυνηγός, η γάτα απλά πηδάει στα κλαριά του δέντρου και κρύβεται, ενώ η αλεπού μέχρι να σκεφτεί ποιο από τα δεκάδες τεχνάσματα της θα ακολουθήσει, πιάνεται. Αυτή η αντίθεση υπερπολυπλοκότητας και πρακτικής απλότητας γίνεται και με τον σκαντζόχοιρο: «πολλά μεν αλώπηξ, εχίνος εν μέγα». Η αλεπού ακόμη δείχνει πως με την πονηριά κρύβει τις αποτυχίες της. Όταν για παράδειγμα δεν φτάνει τα σταφύλια που είναι ψηλά στο κλήμα, αρνείται πως απέτυχε λέγοντας πως έτσι κι αλλιώς «ήταν άγουρα», ενώ όταν χάνει την ουρά της στο δόκανο προσπαθεί να πείσει και τις υπόλοιπες να κάνουν το ίδιο, ώστε να μην νιώθει μόνο εκείνη μειονεκτικά. Κατά το Μεσαίωνα ήταν σύμβολο του διαβόλου, εξέφραζε τις κατώτερες διαδικασίες την προσποίηση του αντιπάλου.
Φίλες και φίλοι, αμέτρητοι οι μύθοι, οι παραδόσεις και τα παραμύθια σε όλο τον κόσμο, γύρω από την πανέξυπνη αλεπού. Μέχρι σήμερα γράφονται παραμύθια για την επινοητικότητά της, σύμφωνα με άλλους για την πονηριά της. Η αγαπημένη μας κυρα Μάρω, όμως, μας συντρόφευσε με τις ιστορίες της και μας έμαθε μέσα από τις περιπέτειές της, από τα χρόνια της αθωότητας, ακόμα, πώς να ξεπερνάμε δύσκολες καταστάσεις. Από μούσα του Αισώπου, τη συναντάμε σαν Reynard ηρωίδα μιας μεγάλης σειράς παραμυθιών και διηγήσεων στο Μεσαίωνα – να σημειώσουμε πως κατά το Μεσαίωνα ήταν σύμβολο του διαβόλου – συνέχισε σαν πρωταγωνίστρια της Disney και έως σήμερα εμπνέει τους μεγαλύτερους παραμυθάδες του κόσμου. Αξίζει να προσθέσουμε, πως στην πραγματικότητα είναι ζώο με υψηλή νοημοσύνη, είναι μοναγαμικό, και οι δυο γονείς μεγαλώνουν με πολλή αγάπη και φροντίδα, ισάξια, τα μικρά τους και όσον αφορά τα επιπλέον θηράματα που σκοτώνει, αυτό γίνεται το χειμώνα όταν η λήψη τροφής είναι περιορισμένη. Θάβει, το κυνήγι, για τον καιρό που δεν υπάρχει τροφή, τακτική επιβίωσης που έχουν πολλά σαρκοφάγα.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: mnovakopoulos.bogspot.com (Μάριος Νοβακόπουλος), goradio.gr, travelerscoffe.gr, Βικιπαιδεια.
