04-08-2025, Ω/16:15′

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου.

Δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί οδηγούσαν στη συγκεκριμένη εξέλιξη.

Όταν βγήκαν τα αποτελέσματα των εκλογών του Γενάρη 1936 ούτε οι βενιζελικοί ούτε οι βασιλόφρονες μπορούσαν να σχηματίσουν αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Στις 9 Μάρτη ο Γεώργιος Β´ διόρισε τον Μεταξά υπουργό Στρατιωτικών και Αεροπορίας. Στις 14 Μάρτη ορκίζει την κυβέρνηση Δεμερτζή. Ο Μεταξάς παίρνει και τη θέση του αντιπροέδρου. Ένα μήνα μετά, στις 13 του Απρίλη, ο Δεμερτζής πεθαίνει. Ο βασιλιάς ορίζει τον Μεταξά πρωθυπουργό και η Βουλή του δίνει ψήφο εμπιστοσύνης. Τον ψήφισαν και οι «φιλελεύθεροι» βενιζελικοί: ήταν προτιμότερος από τη συνεργασία με τους κομμουνιστές. Μόνο οι βουλευτές του «Παλλαϊκού Μετώπου» (εκλογική συμμαχία την οποία είχε συγκροτήσει το ΚΚΕ με το Αγροτικό Κόμμα και είχε εκλέξει στις εκλογές του Γενάρη του ’36 15 βουλευτές) την καταψήφισαν, όπως και οι Γ. Παπανδρέου, Κ. Βλαχοθανάσης και Ανδρ. Δενδρινός. Υπήρξαν και 4 αποχές. Τα «υπέρ» ήταν 241 ψήφοι.

Στις 30 του Απρίλη, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα, με το οποίο διέκοπτε τις εργασίες της για πέντε μήνες, μέχρι τις 30 του Σεπτέμβρη. Αλλά δεν τις ξανάρχισε, αφού στις 4 του Αυγούστου 1936 κηρύχτηκε η δικτατορία.

Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου αποτελούσε την πολιτική έκφραση των συμφερόντων της αστικής τάξης στο επίπεδο της διακυβέρνησης. Ήταν η αναγκαία δύναμη στήριξης και ενίσχυσης του ελληνικού καπιταλισμού σε συνθήκες προετοιμασίας του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Ο Ι. Μεταξάς, σε συνεργασία με τον Εγγλέζο πρεσβευτή Ουάτερλοου, το Παλάτι, με αστούς πολιτικούς και από το «Λαϊκό Κόμμα» και από το «Κόμμα των Φιλελευθέρων», προετοιμάζουν το έδαφος για εγκαθίδρυση δικτατορίας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μια από τις προτάσεις του «Κόμματος Φιλελευθέρων» για την πρωθυπουργία ήταν να την αναλάβει (στο πλαίσιο συμμαχίας κομμάτων) ο Ι. Μεταξάς.

Την περίοδο αυτή, που το αστικό πολιτικό σύστημα προσπαθούσε να σχηματίσει κυβέρνηση, ο Ι. Μεταξάς ( ιδεολογικά ταγμένος με το γερμανικό ναζισμό) προετοίμαζε τη φασιστική δικτατορία

Ο  Ελευθέριος Βενιζέλος από το Παρίσι είχε στείλει επιστολή, με την οποία υποστήριζε δικτατορική λύση, σαν τη μόνη δυνατή λύση της πολιτικής κρίσης, δηλαδή των δυσκολιών για σχηματισμό κυβέρνησης

Στο μεταξύ είχαν εγκαθιδρυθεί φασιστικά καθεστώτα στην Ιταλία, στη Γερμανία και σ’ άλλες χώρες της Ευρώπης.

Οι προετοιμασίες

Ο Ι. Μεταξάς, σε συνεργασία με τον Εγγλέζο πρεσβευτή Ουάτερλοου, το Παλάτι, με αστούς πολιτικούς και από το «Λαϊκό Κόμμα» και από το «Κόμμα των Φιλελευθέρων», προετοιμάζουν το έδαφος για εγκαθίδρυση δικτατορίας.

Στις 4 Αυγούστου με πρόσχημα ένα «κομμουνιστικό πραξικόπημα» που θα γινόταν με τη κοινή γενική απεργία που είχαν κηρύξει για την 5η Αυγούστου οι δυο ΓΣΕΕ, ο Βασιλιάς αναστέλλει άρθρα του Συντάγματος και κλείνει τη Βουλή. Τα άρθρα που έμπαιναν στο «γύψο» αφορούσαν:

«5ο : ουδείς συλλαμβάνεται… άνευ ητιολογημένου δικαστικού εντάλματος,

6ο : ανακοπή προφυλακίσεως επί πολιτικών εγκλημάτων,

10ο : δικαίωμα συνέρχεσθαι,

11ο : δικαίωμα συνεταιρίζεσθαι,

12ο : άσυλο κατοικίας,

14ο : ελευθερία τύπου,

20ο : απόρρητο επιστολών, και

95ο : εκδίκαση πολιτικών εγκλημάτων από ορκωτά δικαστήρια».

Η δικτατορία είχε αρχίσει. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου απαγόρεψε τα πολιτικά κόμματα. Τα συνδικάτα μπήκαν κάτω από τον έλεγχο του κράτους, ο υπουργός Εργασίας έγινε και γραμματέας της «Εθνικής» ΓΣΕΕ.

Χιλιάδες συνδικαλιστές φυλακίστηκαν, οδηγήθηκαν στην εξορία, βασανίστηκαν, όπως και χιλιάδες κομμουνιστές και αγωνιστές της Αριστεράς.

Από την άλλη μεριά, «προσωπικότητες του επιχειρηματικού κόσμου» ιδιαίτερα του τραπεζικού κεφαλαίου μπήκαν στην «κυβέρνηση» της 4ης Αυγούστου.