14-01-2026, Ω/ 17:10΄
Γιος του Αντισθένη και της θρακιώτισσας Φρυγίας. Αρχικά ακολούθησε τη διδασκαλία του Γοργία, ήταν φίλος με το σοφό Πρόδικο, το ζωγράφο Ζεύξιππο κά, και υπήρξε από τους πιο ενθουσιώδεις μαθητές του Σωκράτη. Λέγεται, ότι επειδή κατοικούσε στον Πειραιά, κάθε μέρα ερχόταν στην Αθήνα με τα πόδια για να ακούσει το δάσκαλό του. Ήταν ανάμεσα στους πιστούς φίλους που συντρόφεψε το Σωκράτη στη φυλακή την τελευταία ημέρα της ζωής του.
Ίδρυσε στο Κυνόσαργες (ευκίνητο σκυλί), ένα γυμνάσιο για ξένους σπουδαστές που βρισκόταν έξω από τα τείχη των Αθηνών στις όχθες του Ιλισσού. (Περιοχή της Διομείας, δήμου της αρχαίας Αθήνας. Ονομάστηκε έτσι επειδή κάποτε όταν οι Αθηναίοι προσέφεραν θυσία στον Ηρακλή, ένας σκύλος πήγε και άρπαξε τους μηρούς του ζώου που ετοιμαζόταν να θυσιαστεί και καταδιωκόμενος στη συνέχεια, φτάνοντας στο σημείο αυτό (στο «κυνός αργού», δηλαδή «του λευκού / ταχέος σκύλου»), τα εγκατέλειψε. Οι Αθηναίοι μπροστά σε αυτό το απρόσμενο συμβάν έσπευσαν να συμβουλευτούν το Μαντείο των Δελφών ρωτώντας με ποιον τρόπο έπρεπε να «εξιλεώσουν» τον ήρωα Ηρακλή. Τότε έλαβαν τον χρησμό να ιδρύσουν «ιερό» εκεί που ο σκύλος μετέφερε τους μηρούς από το θυσίασμα. Έτσι οι Αθηναίοι ίδρυσαν «ιερό» και το ονόμασαν Κυνόσαργες, από το κύνος (σκύλος) και άργος (σταμάτημα, επιβράδυνση). Ήταν «ιερό» και γυμνάσιο για τους μη γνησίους (από πατέρα και μητέρα) Αθηναίων παίδες γι’ αυτό και ήταν «καθιερωμένο» στον νόθο και αυτόν Ηρακλή.
Ο Αντισθένης, περιφρονούσε τον πλούτο και τα επίγεια αγαθά , όχι μόνο δίδασκε την αυτάρκεια αλλά και την εφάρμοζε φορώντας το ίδιο πάντα ρούχο και κρατώντας τη ράβδο του. Να πώς μας τον παρουσιάζει ο Ξενοφώντας στο Συμπόσιο:
«Κατά τη γνώμη μου», λέει ο Αντισθένης, «ο πλούτος δεν είναι ένα υλικό αγαθό που μπορείς να διατηρήσεις στο σπίτι σου σαν αντικείμενο, αλλά μια διάθεση της ψυχής, διαφορετικά θα ήταν ανεξήγητο γιατί ορισμένοι, αν και διαθέτουν πολύ περιουσία, συνεχίζουν να ζουν με κίνδυνο και κόπο, με μοναδικό σκοπό να συσσωρεύσουν κι άλλα χρήματα. Θα ήταν επίσης ακατανόητη η συμπεριφορά μερικών τυράννων που είναι τόσο πεινασμένοι για εξουσία και θησαυρούς, ώστε διαπράττουν εγκλήματα κάθε φορά και πιο φρικαλέα. Ετούτοι μοιάζουν με άτομα που, αν και τρώνε συνεχώς, δεν χορταίνουν ποτέ. Εγώ όμως, αν και επιφανειακά φτωχός έχω πολλά υπάρχοντα. Κοιμάμαι, τρώω και πίνω όπως μου αρέσει καλύτερα, κι έχω την εντύπωση ότι ο κόσμος όλος μου ανήκει. Για να κάνω πιο ποθητές τις τροφές απέχω από το φαγητό για λίγο καιρό κι έπειτα από μια και μόνο μέρα νηστείας, οτιδήποτε και να φάω γίνεται εκλεκτό. Όταν ποθώ τον έρωτα, ζευγαρώνω με μια άσχημη γυναίκα, κι εκείνη, επειδή ακριβώς κανείς δεν την ποθεί, με δέχεται με μεγάλη χαρά. Κοντολογίς φίλοι μου, το σημαντικό είναι να μην έχεις ανάγκη από τίποτα».
Για τον Αντισθένη και τους μαθητές του, η Φιλοσοφία είναι καθαρά κοσμική σοφία, χαρακτηριστική είναι μάλιστα η ρήση του πρώτου ότι «τότε οι πόλεις χάνονται, όταν δεν μπορούν να ξεχωρίσουν τους κακούς από τους καλούς», ενώ η Αρετή, αν και εξακολουθεί να παραμένει σκοπός του βίου, είναι κάτι το απολύτως πρακτικό που δεν χρειάζεται ούτε πολλά λόγια, ούτε επίπονη εκπαίδευση. Χλεύαζε και αποστρεφόταν τις γενικεύσεις και οτιδήποτε δεν ήταν χειροπιαστό ως επιχείρημα. «Ότι δίδουν οι αισθήσεις είναι αληθές, συνεπώς αληθές είναι μόνο το επί μέρους». Γενικές ιδέες, ως οντότητες, δεν υπάρχουν. «Ίππον μου ορώ», έλεγε χαρακτηριστικά, «ιππότητα δε ούχ ορώ» Σημασία απέδιδε μόνο στις πράξεις και όχι στα λόγια, ειρωνευόταν έντονα όλες τις θεωρίες και τις συζητήσεις και τις διαφωνίες κι έλεγε ότι όλες προέρχονται από ασυνεννοησία, διακηρύσσοντας ότι κάθε έννοια δηλώνει μόνο ένα πράγμα κι όταν οι άνθρωποι διαφωνούν αυτό σημαίνει ότι δεν μιλούν για το ίδιο πράγμα, έτσι δεν συνεννοούνται καν, επειδή είναι ανόητοι. Πρέσβευε, επίσης, πως η Αρετή, που είναι κάτι το υπαρκτό, μπορεί να διδαχθεί με πολύ απλό τρόπο στον άνθρωπο, αφού η αρχή για τη μάθηση είναι η προσεκτική σπουδή των λέξεων «ΑΡΧΗ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ Η ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ» και αν μάλιστα αυτή (δηλ. η Αρετή) κάποτε κατακτηθεί, είναι παντελώς αδύνατον να απωλεσθεί. Η Αντισθενική αρετή δεν έχει ανάγκη από πολλά, χρειάζεται το έλλογο εγώ που την κάνει πράξη και συμπορεύεται με την ηθική.]Όμορφο είναι το καλό, το κακό είναι άσχημο… το πιο ασφαλές τείχος είναι η φρόνηση… Φτιάξε για τον εαυτό σου ένα τείχος από αλάθητους συλλογισμούς»..
Φίλες και φίλοι, ο Αντισθένης θεωρούσε πως η Αρετή ήταν ανώτερη των νόμων της πολιτείας. Όπως και οι Κυνικοί, κήρυττε μια έμπρακτη ηθική , η οποία δεν θεμελιώνεται σε θεωρίες αλλά σε έργα. Η Αρετή για τον Αντισθένη δεν διδάσκεται, αλλά είναι η φυσική ιδιότητα του ανθρώπου να χαλιναγωγεί τα πάθη και τις ορμές του. Αυτός που δεν υποδουλώνεται στις σωματικές και συναισθηματικές του ανάγκες δεν θα φοβηθεί την πείνα, το κρύο και τη μοναξιά, και δεν θα ποθήσει την εξουσία και τη δόξα. Πρέσβευε, όπως και όλοι οι κυνικοί, ένα πρότυπο ζωής αντίθετο από την πλειονότητα. Η εσωτερική γαλήνη, αυτάρκεια, η καθαρή συμβίωση με τον εαυτό, και η άρνηση του φαίνεσθαι, ήταν για τον Αντισθένη ο ενδεδειγμένος τρόπος ζωής. Όπως για όλους τους κυνικούς, η Ελευθερία ήταν υπέρτατο αγαθό της ψυχής και γινόταν εφικτή μόνο μέσω της αυτάρκειας.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΑΜΑΛΙΑ ΜΕΓΑΠΑΝΟΥ «Πρόσωπα και ΄Αλλα Κύρια Ονόματα», ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας», anatropinews.gr.
