21-11-2026, Ω/09:00′
Έρευνα L&O: 408 περιστατικά κακοήθειας στο Πυροσβεστικό Σώμα – Τι δείχνουν οι μελέτες για τον καρκίνο στους πυροσβέστες
Η φωτιά μπορεί να σβήσει, όμως οι συνέπειές της στην υγεία των πυροσβεστών ενδέχεται να παραμείνουν για χρόνια.
Καθημερινά, οι άνθρωποι που επιχειρούν σε πυρκαγιές εκτίθενται σε καπνό, τοξικά αέρια και επικίνδυνες χημικές ουσίες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αστικές πυρκαγιές, όπου καίγονται πλαστικά, μονωτικά και άλλα συνθετικά υλικά.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Υπηρεσίας, τα οποία παραθέτει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Υπαλλήλων Πυροσβεστικού Σώματος (Π.Ο.Ε.Υ.Π.Σ.), από την 1η Ιανουαρίου 2000 έως τις 31 Ιουλίου 2026 καταγράφηκαν 408 περιστατικά κακοήθειας στο προσωπικό του Πυροσβεστικού Σώματος.
Τα στοιχεία επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της επαγγελματικής έκθεσης των πυροσβεστών σε καρκινογόνους παράγοντες και το αίτημα για θεσμική αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής ασθένειας.
Τι ακριβώς εισπνέουν οι πυροσβέστες κατά τη διάρκεια μιας αστικής πυρκαγιάς; Ποιες είναι οι επιπτώσεις της επαναλαμβανόμενης έκθεσης στον οργανισμό και τι μπορούν να δείξουν οι επιστημονικές μελέτες για τον μακροχρόνιο κίνδυνο;
Ο διακεκριμένος παθολόγος-ογκολόγος Μιχάλης Νικολάου, διευθυντής της Α΄ Παθολογικής Ογκολογικής Κλινικής και επιστημονικά υπεύθυνος της Κατ’ οίκον Νοσηλείας και του Προγράμματος «Οίκοθεν» του ΓΑΟΝΑ «Ο Άγιος Σάββας», εξηγεί στο L&O και την Κέλλυ Σαουάχ – Μαραγκουδάκη τι συμβαίνει στην υγεία των πυροσβεστών και ποια μέτρα μπορούν να περιορίσουν την έκθεσή τους.
Τι εισπνέουν οι πυροσβέστες στις αστικές πυρκαγιές
Ο καπνός μιας πυρκαγιάς δεν έχει πάντα την ίδια σύσταση. Όπως εξηγεί ο κ. Νικολάου, αποτελεί ένα μείγμα σωματιδίων και αερίων, το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα με τα υλικά που καίγονται και τις συνθήκες της φωτιάς.
«Ο καπνός είναι ένα μείγμα σωματιδίων και αερίων. Η σύστασή του αλλάζει ανάλογα με το τι καίγεται και υπό ποιες συνθήκες. Σε μια δασική πυρκαγιά καίγεται κυρίως βλάστηση. Όμως σε μια αστική πυρκαγιά μπορεί να καίγονται ταυτόχρονα πλαστικά, μονωτικά υλικά, υφάσματα, έπιπλα και άλλα συνθετικά υλικά. Στον καπνό μπορεί να υπάρχουν ερεθιστικές ουσίες, μονοξείδιο του άνθρακα και άλλα τοξικά αέρια. Τα πολύ λεπτά σωματίδια μπορούν να φτάσουν βαθιά στους πνεύμονες, μέχρι τις κυψελίδες, όπου γίνεται η ανταλλαγή των αερίων», αναφέρει.
Η ποσότητα των ρύπων που εισέρχεται στον οργανισμό εξαρτάται από τη συγκέντρωσή τους, τον χρόνο παραμονής στο σημείο και την αναπνευστική προστασία που χρησιμοποιείται. Κατά την πυρόσβεση, μάλιστα, η έντονη σωματική προσπάθεια αυξάνει τον όγκο του αέρα που αναπνέει ο πυροσβέστης, με αποτέλεσμα να μπορεί να αυξηθεί σημαντικά και η εισπνεόμενη δόση.
«Η δόση που εισπνέει κάποιος εξαρτάται από τη συγκέντρωση των ρύπων, από τον χρόνο παραμονής και από την αναπνευστική προστασία που χρησιμοποιεί. Κατά την πυρόσβεση υπάρχει έντονη σωματική προσπάθεια, με αποτέλεσμα ο πυροσβέστης να αναπνέει περισσότερο αέρα ανά λεπτό. Αν αναπνέει αέρα με καπνό, η εισπνεόμενη δόση μπορεί να αυξηθεί ακόμη και μέσα σε λίγα λεπτά», επισημαίνει ο ογκολόγος.
Οι άμεσες επιπτώσεις και οι κίνδυνοι για τους πνεύμονες
Η έκθεση στον καπνό μπορεί να προκαλέσει από απλό ερεθισμό του αναπνευστικού έως σοβαρή βλάβη, ανάλογα με την ένταση και τις συνθήκες της έκθεσης. Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται βήχας, ερεθισμός στον λαιμό, συριγμός, πόνος στο στήθος και δύσπνοια. Ο καπνός μπορεί επίσης να πυροδοτήσει κρίση άσθματος, ενώ σε κλειστούς χώρους υπάρχει κίνδυνος οιδήματος των αεραγωγών και βαθύτερης βλάβης στους πνεύμονες.
Ο κ. Νικολάου προειδοποιεί ότι η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί ακόμη και ώρες μετά την απομάκρυνση από το σημείο της πυρκαγιάς. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην έκθεση σε μονοξείδιο του άνθρακα, το οποίο δεσμεύεται στην αιμοσφαιρίνη και μειώνει την ποσότητα οξυγόνου που μεταφέρεται στους ιστούς.
«Το μονοξείδιο δεσμεύεται στην αιμοσφαιρίνη και μειώνει έτσι την ποσότητα οξυγόνου που μεταφέρεται στους ιστούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις εμφανίζονται πονοκέφαλος, ζάλη, ναυτία ή σύγχυση. Κάθε δύσπνοια που επιδεινώνεται, εμφάνιση σύγχυσης ή απώλεια συνείδησης μετά από έκθεση σε καπνό χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση», τονίζει.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται σε ένα μεμονωμένο περιστατικό. Η επαναλαμβανόμενη εισπνοή καπνού μπορεί να συνδέεται με φλεγμονή των αεραγωγών, αναπνευστικά συμπτώματα, μειωμένη πνευμονική λειτουργία ή εμφάνιση άσθματος. Ακόμη και μετά από μία ιδιαίτερα έντονη έκθεση μπορεί να παραμείνει υπεραντιδραστικότητα των βρόγχων.
Σύμφωνα με τον κ. Νικολάου, το πόσο θα επηρεαστεί ο κάθε ένας εξαρτάται από τον χρόνο έκθεσης, την προστασία που είχε στη διάθεσή του (στολή) και το ατομικό του ιστορικό.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες
Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει εξετάσει τόσο τις άμεσες όσο και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της επαγγελματικής έκθεσης των πυροσβεστών. Όπως αναφέρει ο κ. Νικολάου, συστηματική ανασκόπηση του 2024 εξέτασε 26 μελέτες σε πυροσβέστες και άλλους εργαζομένους που εκτέθηκαν σε καπνό δασικών πυρκαγιών ή ελεγχόμενων καύσεων. Στις 24 από αυτές καταγράφηκε κάποια δυσμενής αναπνευστική επίπτωση, με ευρήματα που αφορούσαν συμπτώματα, ενδείξεις φλεγμονής και μεταβολές στην πνευμονική λειτουργία.
Για τους επαγγελματίες πυροσβέστες πόλης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συστηματική ανασκόπηση των Slattery και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2018 στο επιστημονικό περιοδικό BMC Pulmonary Medicine και εξέτασε τη μακροχρόνια μεταβολή της πνευμονικής λειτουργίας. Τα ευρήματα των επιμέρους μελετών δεν είναι ομοιόμορφα, υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι οι ιδιαίτερα έντονες εκθέσεις μπορεί να συνδέονται με μεγαλύτερη έκπτωση της αναπνευστικής λειτουργίας.
Σημαντικά είναι και τα ευρήματα μελέτης των Schermer και συνεργατών, η οποία παρακολούθησε για τρία χρόνια 281 πυροσβέστες και 933 άτομα από τον γενικό πληθυσμό. Μεταξύ των πυροσβεστών, η σπάνια χρήση αναπνευστικής προστασίας κατά την αρχική κατάσβεση συνδέθηκε με υψηλότερες πιθανότητες ταχύτερης πτώσης του FEV₁, ενός βασικού δείκτη της πνευμονικής λειτουργίας.
Η έκθεση, μάλιστα, δεν σταματά απαραίτητα όταν σβήσουν οι φλόγες.Μελέτες των Bolstad-Johnson και συνεργατών, αλλά και των Fent και συνεργατών, έχουν εξετάσει τους ρύπους στους οποίους εκτίθενται οι πυροσβέστες κατά τις εργασίες ελέγχου και αναζήτησης κρυφών εστιών μετά την κατάσβεση. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι επικίνδυνα προϊόντα καύσης μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, ακόμη και όταν δεν είναι πλέον ορατές οι φλόγες.
«Οι πυροσβέστες που κατασβήνουν αστικές πυρκαγιές είναι σε μεγαλύτερο κίνδυνο και οι έρευνες δίνουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τον ρυθμό με τον οποίο μπορεί να μειωθεί η πνευμονική λειτουργία στη διάρκεια του εργασιακού βίου. Ένα ενιαίο ποσοστό κινδύνου θα έκρυβε σημαντικές διαφορές», προσθέτει.
Όπως προσθέτει, για την αξιολόγηση ενός συγκεκριμένου περιστατικού χρειάζονται πληροφορίες για τα υλικά που κάηκαν, τις συνθήκες και τη διάρκεια της εργασίας, τα μέσα προστασίας που χρησιμοποιήθηκαν και τις μετρήσεις των ρύπων.
Ο καρκίνος και η επαγγελματική έκθεση των πυροσβεστών
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αξιολόγηση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), ο οποίος έχει κατατάξει τη συνολική επαγγελματική έκθεση των πυροσβεστών στην Ομάδα 1, δηλαδή στις εκθέσεις με τεκμηριωμένη καρκινογόνο δράση στον άνθρωπο.
Ο κ. Νικολάου διευκρινίζει ότι η αξιολόγηση διαπίστωσε επαρκή τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης για δύο νοσήματα: το μεσοθηλίωμα και τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Το μεσοθηλίωμα εμφανίζεται συχνότερα στον υπεζωκότα, τη μεμβράνη που περιβάλλει τους πνεύμονες. Για τον καρκίνο του πνεύμονα, η ίδια αξιολόγηση δεν κατέληξε σε αντίστοιχη τεκμηρίωση αιτιώδους σχέσης.
«Η κατάταξη αφορά το σύνολο των επαγγελματικών εκθέσεων, που μπορεί να περιλαμβάνουν προϊόντα καύσης, καυσαέρια κινητήρων και επαφή με επικίνδυνα οικοδομικά υλικά. Για τον εργαζόμενο, η πρακτική σημασία είναι να περιορίζεται η έκθεση σε κάθε βάρδια και να καταγράφονται τα σημαντικά περιστατικά, ώστε οι γιατροί να έχουν στη διάθεσή τους ένα αξιόπιστο ιστορικό», αναφέρει.
Στο ίδιο πεδίο, μεγάλη μελέτη των Daniels και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2014 στο Occupational and Environmental Medicine, εξέτασε σχεδόν 30.000 επαγγελματίες πυροσβέστες από το Σαν Φρανσίσκο, το Σικάγο και τη Φιλαδέλφεια, για την περίοδο 1950–2009. Η έρευνα κατέγραψε αυξημένη συνολική επίπτωση και θνησιμότητα από καρκίνο σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, καθώς και αυξημένη επίπτωση μεσοθηλιώματος.
Ακολούθησε το 2015 συμπληρωματική ανάλυση της ίδιας κοόρτης, η οποία εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στις εκτιμώμενες ώρες συμμετοχής σε συμβάντα πυρκαγιάς και σε συγκεκριμένες επιπτώσεις στην υγεία. Οι ερευνητές εντόπισαν θετική συσχέτιση ανάμεσα στις ώρες αυτές και στην επίπτωση και θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα, χρησιμοποιώντας τις ώρες συμμετοχής ως έμμεσο δείκτη επαγγελματικής έκθεσης.
Ποια μέτρα μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο
Η προστασία των πυροσβεστών δεν αφορά μόνο τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούν κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης, αλλά και τις διαδικασίες που ακολουθούνται μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης.
Ο κ. Νικολάου υπογραμμίζει ότι στις πυρκαγιές κτιρίων η αυτόνομη αναπνευστική συσκευή θετικής πίεσης πρέπει να χρησιμοποιείται όσο η ατμόσφαιρα είναι επικίνδυνη ή δεν έχει αξιολογηθεί επαρκώς. Αυτό ισχύει και κατά τον έλεγχο για πιθανές αναζωπυρώσεις, καθώς τα υλικά που σιγοκαίνε μπορεί να συνεχίζουν να απελευθερώνουν ρύπους. «Η υπηρεσία χρειάζεται να εξασφαλίζει επάρκεια και συντήρηση του εξοπλισμού, εκπαίδευση στη χρήση του και έλεγχο ότι η προσωπίδα εφαρμόζει σωστά σε κάθε εργαζόμενο. Η εναλλαγή πληρωμάτων, ο περιορισμός του χρόνου μέσα σε πυκνό καπνό και τα διαλείμματα σε σημεία με καθαρότερο αέρα μειώνουν τη συνολική έκθεση.».
Ο ίδιος διευκρινίζει ότι οι μάσκες με φίλτρο σωματιδίων μπορούν να περιορίσουν την εισπνοή σωματιδίων, εφόσον εφαρμόζουν σωστά, δεν παρέχουν όμως προστασία από αέρια όπως το μονοξείδιο του άνθρακα, τα οποία απαιτούν διαφορετικού τύπου προστασία.
Εξίσου σημαντική είναι η διαχείριση του εξοπλισμού μετά την επιστροφή στον πυροσβεστικό σταθμό. Η αιθάλη και τα κατάλοιπα της καύσης παραμένουν στη στολή, στα γάντια, στο κράνος και στα υπόλοιπα μέσα ατομικής προστασίας. Η ρύπανση αυτή μπορεί να μεταφερθεί στους κοινόχρηστους χώρους του σταθμού ή ακόμη και στο σπίτι του πυροσβέστη.
Μελέτες των Fent και συνεργατών, που δημοσιεύθηκαν το 2017, εξέτασαν τη μόλυνση του ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού και του δέρματος μετά από πυρκαγιές κατοικιών, καθώς και την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών απορρύπανσης.
Αντίστοιχα, η έρευνα των Mayer και συνεργατών το 2019 εξέτασε την αποτελεσματικότητα του πλυσίματος στην απομάκρυνση πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων και επιβραδυντικών φλόγας από τις προστατευτικές κουκούλες.
Μάλιστα, μελέτη των Burgess και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2020, αξιολόγησε συνδυαστικά μέτρα περιορισμού της έκθεσης σε πραγματικές πυρκαγιές κτιρίων. Η ενισχυμένη χρήση αναπνευστικής προστασίας, ο επιτόπιος καθαρισμός και η απομόνωση του ρυπασμένου εξοπλισμού συνδέθηκαν με χαμηλότερα επίπεδα μεταβολιτών πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων στα ούρα ορισμένων ομάδων του πληρώματος.
Η ιατρική παρακολούθηση αποτελεί επίσης βασικό μέρος της πρόληψης. Όπως εξηγεί ο κ. Νικολάου, η συχνότητα των ελέγχων πρέπει να εξατομικεύεται, με βάση το ιστορικό, τις συνθήκες εργασίας και τυχόν συμπτώματα. Μετά από σημαντική εισπνοή καπνού απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση και καταγραφή του περιστατικού. «Είναι χρέος μας να φροντίζουμε αυτούς που μας φροντίζουν», καταλήγει.
Ν. Λαβράνος: «Η αναγνώριση του καρκίνου δεν αποτελεί προνόμιο»
Από την πλευρά της Π.Ο.Ε.Υ.Π.Σ., το αίτημα για αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής ασθένειας αποτελεί ζήτημα δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και ουσιαστικής προστασίας των πυροσβεστών.
Ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας, Νίκος Λαβράνος, υπογραμμίζει ότι οι πυροσβέστες εκτίθενται καθημερινά σε χημικές, μεταλλαξιογόνες, τοξικές για την αναπαραγωγή και καρκινογόνες ουσίες, αναλαμβάνοντας κινδύνους που δεν εξαφανίζονται με τη λήξη της υπηρεσίας τους.
«Η αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής ασθένειας του Πυροσβέστη δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά ζήτημα δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και αναγνώρισης της προσφοράς μας», αναφέρει χαρακτηριστικά στο L&O και προσθέτει: «Η προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της δικής του υγείας».
Ο κ. Λαβράνος επισημαίνει ότι το επικίνδυνο και ανθυγιεινό της εργασίας δεν μπορεί να αναγνωρίζεται μόνο στα λόγια ή αποκλειστικά μέσα από την καταβολή ενός επιδόματος. Όπως τονίζει, πρέπει να αποτυπώνεται ουσιαστικά στη θεσμική προστασία της υγείας των πυροσβεστών, με μέτρα πρόληψης και αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής ασθένειας.
Η Ομοσπονδία ζητά, επομένως, άμεση και ουσιαστική αναγνώριση, πρόληψη και προστασία τόσο για τους εν ενεργεία όσο και για τους απόστρατους πυροσβέστες.
Η διεκδίκηση μεταφέρεται στις Βρυξέλλες
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, εκπρόσωποι της Π.Ο.Ε.Υ.Π.Σ. βρέθηκαν στις Βρυξέλλες, συμμετέχοντας σε κοινές δράσεις με Ευρωπαίους πυροσβέστες και πραγματοποιώντας επαφές με Έλληνες ευρωβουλευτές.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν τέσσερα βασικά αιτήματα: η αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής νόσου, η αναγνώριση του επαγγέλματος ως επικίνδυνου και ανθυγιεινού, οι προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, καθώς και η αύξηση των εθνικών και ευρωπαϊκών προϋπολογισμών.
Σχέδιο-πρότασης-νομοθετικής-ρύθμισης-καρκίνου-ως-επαγγελματική-ασθένεια-19-8-2026
Η Ομοσπονδία επιδιώκει κοινή ευρωπαϊκή δράση, καθώς οι κίνδυνοι από την έκθεση στα προϊόντα καύσης δεν αφορούν μόνο τους Έλληνες πυροσβέστες, αλλά αποτελούν ζήτημα που απασχολεί το σύνολο του ευρωπαϊκού πυροσβεστικού προσωπικού.
Τα 408 περιστατικά κακοήθειας που καταγράφονται στα στοιχεία της Υπηρεσίας, οι επιστημονικές μελέτες για τις επιπτώσεις της επαγγελματικής έκθεσης και οι διεκδικήσεις των πυροσβεστών αναδεικνύουν την ανάγκη για συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Η πρόληψη, η καταγραφή της έκθεσης, η ιατρική παρακολούθηση και η θεσμική προστασία δεν μπορούν να αποτελούν αποσπασματικά μέτρα. Πρέπει να γίνουν αναπόσπαστο μέρος της ασφάλειας των ανθρώπων που καθημερινά επιχειρούν για να σώσουν ζωές.
lawandorder.gr /Κέλλυ Σαουάχ-Μαραγκουδάκη
Υ.Γ. Υπάρχουν βάσιμες αντιρρήσεις ως προς την πρόταση της ΠΟΕΥΠΣ για την αναγνώριση του καρκίνου ως επαγγελματικής ασθένειας ότι δηλαδή είναι αποσπασματική και αφήνει εκτός το μεγαλύτερο μέρος των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι πυροσβέστες. Συγκεκριμένα (*) :
1) η πρόταση της Ομοσπονδίας περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμός μορφών καρκίνου. Η προτεινόμενη ρύθμιση περιορίζει την αναγνώριση σε μόλις 6 μορφές καρκίνου, τη στιγμή που ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) έχει κατατάξει το επάγγελμα στην υψηλότερη κατηγορία καρκινογένεσης, αναφέροντας 11 μορφές και αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο προσθήκης κι άλλων.
(2) Θέτει ως προϋπόθεση συγκεκριμένα έτη υπηρεσίας καθώς και χρονικά όρια μετά την αποστρατεία, αγνοώντας το επιστημονικό δεδομένο ότι ο καρκίνος λόγω συσσωρευτικής έκθεσης σε τοξικές ουσίες μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή στη ζωή του εργαζομένου. Έννοια – κλειδί για τις βλάβες στην υγεία των πυροσβεστών είναι η «συσσώρευση»: Η περιστασιακή έκθεση στον καπνό και τους λοιπούς βλαβερούς παράγοντες μπορεί να μην προξενήσει άμεσα σημαντικές ζημιές, όμως η επαναλαμβανόμενη σε βάθος του εργασιακού βίου έκθεση στις συνθήκες αυτές είναι πλέον απολύτως βέβαιο ότι θα οδηγήσει (μεταξύ άλλων) σε σοβαρά μυοσκελετικά προβλήματα, καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκινογενέσεις. Οι αποδεδειγμένοι, πλέον, παράγοντες αυτοί είναι που οδήγησαν το 2022 τον Διεθνή Οργανισμό για την Ερευνα του Καρκίνου (IARC), στην απόφαση να κατηγοριοποιήσει την επαγγελματική έκθεση των πυροσβεστών σε «αποδεδειγμένα καρκινογόνα για τους ανθρώπους». Σύμφωνα με όλες τις έρευνες, στους πυροσβέστες παρατηρούνται σημαντικά αυξημένοι θάνατοι (σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό) από καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνους, ενώ επιπλέον παρατηρούνται υψηλές συχνότητες διαζυγίων, οικογενειακών και κοινωνικών προβλημάτων.
(3) Εξαιρεί συμβασιούχους και εθελοντές. Έτσι, δεν διασφαλίζεται η ανανέωση της σύμβασης ή η προστασία των πυροσβεστών με ελαστικές σχέσεις εργασίας (Εποχικοί, ΕΜΟΔΕ, ΠΠΥ) σε περίπτωση νόσησης, ούτε προβλέπεται μέριμνα για τους εθελοντές πυροσβέστες.
(4) Η πρόταση εστιάζει κυρίως σε μέτρα μετά το θάνατο του υπαλλήλου και δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την πρόληψη (δεύτερα σετ στολών, επαγγελματικά πλυντήρια, διαδικασίες απολύμανσης στο πεδίο, ιατρούς εργασίας, υποχρεωτική 12ωρη ανάπαυση), ούτε καλύπτει άλλες σοβαρές επαγγελματικές παθήσεις (καρδιαγγειακά, μυοσκελετικά, διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) κλπ). Η συστηματική απώλεια ύπνου ή οι ακανόνιστοι ρυθμοί του επηρεάζουν τον κιρκάδιο κύκλο και οδηγούν σε σειρά προβλημάτων υγείας, ψυχοπνευματικά, καρδιαγγειακά κ.ά.
Για την πραγματική αντιμετώπιση όλων των όψεων του επαγγελματικού κινδύνου που είναι δεμένος με τις πυροσβεστικές δραστηριότητες απαιτούνται παρεμβάσεις που σχετίζονται με:
Μέσα: Ειδικά οχήματα απολύμανσης, συχνή αλλαγή Μέσων Ατομικής Προστασίας, ειδικές εγκαταστάσεις με διαθέσιμα πλυντήρια, ντους, χώρους αξιοπρεπούς ανάπαυσης τόσο στα συμβάντα όσο και στην υπηρεσία.
Χρόνο: Αυστηρός προγραμματισμός χρόνου εργασίας και ανάπαυσης τόσο κατά την αντιμετώπιση των συμβάντων όσο και στην υπηρεσία.
Προσωπικό: Ο σταθερός προγραμματισμός του χρόνου απαιτεί προσωπικό που θα εναλλάσσεται σε καθήκοντα και ανάπαυση. Το ζήτημα των κενών θέσεων στο προσωπικό του Πυροσβεστικού Σώματος αφορά στο πόσοι επιπλέον με μόνιμη και σταθερή σχέση εργασίας πυροσβέστες χρειάζονται, ώστε όλοι να εργάζονται καθορισμένο χρόνο με στόχο να μειώνεται η έκθεσή τους στους επαγγελματικούς κινδύνους. Η έλλειψη προσωπικού υπονομεύει τις δυνατότητες πρόληψης και προστασίας από επαγγελματικές ασθένειες και εργατικά ατυχήματα.
Ιατρικές Παροχές: Στελέχωση των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών με τον απαραίτητο αριθμό ιατρών εργασίας για την καταγραφή, αναγνώριση και μελέτη των επαγγελματικών ασθενειών ως κομβικά στοιχεία για την πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου. Για στοχευμένους προληπτικούς υγειονομικούς ελέγχους, ευρύτερη ιατρική αντιμετώπιση, που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την έγκαιρη διάγνωση που θα οδηγήσει στην κατάλληλη και έγκαιρη θεραπεία του καρκίνου και των άλλων επαγγελματικών ασθενειών. Ετήσιοι, πλήρεις προληπτικοί ιατρικοί έλεγχοι και διατήρηση πλήρους ατομικού ιστορικού, υπό την επίβλεψη ειδικών ιατρών με εξατομικευμένες παρεμβάσεις για κάθε υπάλληλο.
Εκπαίδευση: Συστηματική εκπαίδευση και επανεκπαίδευση του προσωπικού, κάτι που δεν μπορεί να εξασφαλιστεί ειδικά για το προσωπικό με ελαστικές σχέσεις εργασίας.
Εργασιακά / συνταξιοδοτικά δικαιώματα: Λόγω του φθοροποιού, ανθυγιεινού και επικίνδυνου επαγγέλματος του πυροσβέστη, η συνταξιοδότηση για τους άντρες πρέπει να είναι στα 55 έτη και στις γυναίκες στα 50. Η αναγνώριση αυτού του χαρακτήρα καθιστά αναγκαία, πέρα από εξειδικευμένα προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση του επαγγελματικού κινδύνου, διασφάλιση μειωμένης έκθεσης με χαμηλότερα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, ημερήσιο εργάσιμο χρόνο, άδειες μέσα στο έτος κ.λπ.
Πλήρη Ασφαλιστική Κάλυψη και Αποζημίωση των θυμάτων από όλες τις επαγγελματικές ασθένειες και τα εργατικά ατυχήματα: Διασφάλιση δωρεάν και με ευθύνη του κράτους του συνόλου των θεραπευτικών παρεμβάσεων που μπορεί να κριθούν απαραίτητες. Αποζημίωση και διασφάλιση των θυμάτων του επαγγελματικού κινδύνου (επαγγελματικών ασθενειών, εργατικά ατυχήματα, χρόνιες αναπηρίες).
Φυσικά, όλα αυτά αποτελούν κόστος για το κράτος, που συνειδητά επιλέγει να μην αναλάβει, όπως κάνει σε μια σειρά άλλων εργασιακών κλάδων του δημοσίου τομέα (εργαζόμενοι στην καθαριότητα, στην Υγεία κ.λπ.). Είναι ενδεικτικό ότι μέσα στα 2 δισ. ευρώ που δίνει η κυβέρνηση μέσω του ΑΙΓΙΣ για εξοπλισμό της Πολιτικής Προστασίας, περιλαμβάνονται μόνο λίγες χιλιάδες στολές που δεν καλύπτουν ούτε την απαραίτητη ανανέωσή τους από το σημερινό προσωπικό!
Συμπερασματικά, η πρόταση που κατέθεσε η κυβερνητική παράταξη της ΔΑΚΥΠΣ στο υπουργείο Εργασίας για την αναγνώριση μορφών καρκίνου ως επαγγελματική ασθένεια πρέπει να συναντήσει την αντίδραση των πυροσβεστών αφού:
- Περιορίζει την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών αποκλειστικά σε ορισμένες μορφές καρκίνου.
- Δεν κάνει την παραμικρή αναφορά σε δυνατότητες και μέτρα πρόληψης που δεν αξιοποιούνται σήμερα!
- Θέτει απαράδεκτα κριτήρια, περιορίζοντας τις μορφές καρκίνου που θα τύχουν μέριμνας σε μόνο 6, ενώ ο IARC του ΠΟΥ αναφέρει 11 αφήνοντας ανοιχτό η επιστημονική έρευνα να αναδείξει και άλλες.
- Θέτει ως προϋπόθεση συγκεκριμένα χρόνια υπηρεσίας και όρια για μετά τη λήξη της ενεργού υπηρεσίας, ενώ ο IARC επισημαίνει ότι η εμφάνιση καρκίνου μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή στον βίο του εργαζομένου που έχει εμπλακεί σε πυρόσβεση.
Η συνολική λογική της πρότασης, που αφορά μέτρα μόνο μετά τον θάνατο του συναδέλφου, δεν εξασφαλίζει την ανανέωση της σύμβασης των πυροσβεστών με ελαστικές μορφές απασχόλησης (εποχικοί, ΕΜΟΔΕ, ΠΕΘ) αν εμφανίσουν καρκίνο ή άλλη επαγγελματική ασθένεια. Δεν προτείνεται κανένα μέτρο διασφάλισης των εθελοντών πυροσβεστών.
Η αντιμετώπιση του επαγγελματικού καρκίνου, ο οποίος σχετίζεται κυρίως με τη δερματική απορρόφηση των καρκινογόνων ουσιών που περιέχει ο καπνός των πυρκαγιών, σύμφωνα με τις διεθνείς μελέτες απαιτεί προληπτικά κατ’ ελάχιστο μια σειρά Μέσων Ατομικής Προστασίας, υποδομών και διαδικασιών όπως αναλώσιμα, δεύτερα σετ στολών, επαγγελματικά πλυντήρια, διαδικασίες απολύμανσης στο πεδίο, διαχωρισμός «ζωνών υγιεινής» στις πυροσβεστικές εγκαταστάσεις, υποχρεωτική ελάχιστη ανάπαυση 12 ωρών.
Οι πυροσβέστες δεν ξεχνούν ότι έχουν αναλάβει μια σημαντική και δύσκολη αποστολή, όμως αυτό δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την Πολιτεία, που πρέπει να παρέχει όλα τα απαραίτητα μέσα για να διασφαλίσει τη μείωση των συνεπειών αυτής της ιδιαίτερης και υψηλής κοινωνικής αποστολής που πολλοί πυροσβέστες (στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως) έχουν πληρώσει με τη ζωή τους.
Στον 21ο αιώνα δεν μπορεί να θεωρείται ο θάνατος των πυροσβεστών αναπόφευκτος, ούτε η καθημερινή έκθεσή τους σε επαγγελματικές ασθένειες! Υπάρχουν όλα τα επιστημονικά και τεχνικά εργαλεία, για να προληφθούν οι βλαβερές συνέπειες της εργασίας μας. Χρειάζεται όμως συνολική αντιμετώπιση και έγκαιρη δράση.
(*) Προτάσεις της Ε.Α.Κ.Π

