05-11-2026, Ω/17:50′
Τι έδειξαν τα πειράματα σε επαναλαμβανόμενους κύκλους κατάψυξης και απόψυξης.
Το ότι το εμφιαλωμένο νερό μπορεί να περιέχει μικροπλαστικά δεν αποτελεί πλέον άγνωστη επιστημονική διαπίστωση. Νεότερα ερευνητικά δεδομένα, ωστόσο, προσθέτουν μια σημαντική παράμετρο στη συζήτηση: Δεν έχει σημασία μόνο η σύσταση του νερού ή του πλαστικού μπουκαλιού, αλλά και το πώς αποθηκεύεται και μεταφέρεται μέχρι να καταναλωθεί.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Water Research εξετάζει πώς καθημερινές συνθήκες, όπως η παραμονή ενός μπουκαλιού σε ζεστό περιβάλλον και η μηχανική ανακίνηση κατά τη μεταφορά του, μπορούν να επηρεάσουν την απελευθέρωση νανο- και μικροσωματιδίων από τα πλαστικά μπουκάλια νερού. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι ο συνδυασμός υψηλής θερμοκρασίας και ανακίνησης συνδέθηκε με αύξηση έως και 9,29 φορές στις συγκεντρώσεις νανοσωματιδίων. Η έρευνα δεν περιορίστηκε, όμως, στις συνθήκες του καλοκαιριού. Οι επιστήμονες εξέτασαν και την επίδραση της κατάψυξης, των επαναλαμβανόμενων μεταβολών της θερμοκρασίας, ενώ παράλληλα διερεύνησαν κατά πόσο η ενημέρωση των καταναλωτών για τα μικροπλαστικά επηρεάζει τις επιλογές και τις συνήθειές τους
Τι έδειξαν τα πειράματα με τα πλαστικά μπουκάλια
Οι ερευνητές εξέτασαν οκτώ δημοφιλείς μάρκες εμφιαλωμένου νερού στις ΗΠΑ. Όλα τα μπουκάλια ήταν μιας χρήσης, χωρητικότητας 500 ml και κατασκευασμένα από PET, το πλαστικό που χρησιμοποιείται ευρέως στη συσκευασία εμφιαλωμένου νερού. Στο εργαστήριο προσομοίωσαν διαφορετικές συνθήκες στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα μπουκάλι κατά την καθημερινή χρήση. Εξέτασαν την έκθεση σε θερμοκρασία 60°C για 12 ώρες, την ανακίνηση με ταχύτητα 200 στροφών ανά λεπτό για το ίδιο χρονικό διάστημα, καθώς και τον συνδυασμό των δύο συνθηκών. Παράλληλα, εξέτασαν την επίδραση της κατάψυξης στους -12°C για 24 ώρες και τις επαναλαμβανόμενες μεταβολές θερμοκρασίας σε διάστημα 15 ημερών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε όταν η υψηλή θερμοκρασία συνδυάστηκε με τη μηχανική ανακίνηση. Σε αυτή την περίπτωση, οι συγκεντρώσεις νανοσωματιδίων αυξήθηκαν έως και 9,29 φορές σε σχέση με τις αρχικές μετρήσεις. Παράλληλα, καταγράφηκε και στατιστικά σημαντική αύξηση των μικροσωματιδίων. Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι δύο παράγοντες, όταν εξετάστηκαν μεμονωμένα, δεν προκάλεσαν αντίστοιχη στατιστικά σημαντική μεταβολή. Η ανακίνηση σε θερμοκρασία δωματίου δεν αύξησε σημαντικά ούτε τα νανοσωματίδια ούτε τα μικροσωματίδια. Αντίστοιχα, η έκθεση στους 60°C για 12 ώρες προκάλεσε μια τάση αύξησης των νανοσωματιδίων, η οποία όμως δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
Με άλλα λόγια, το εντονότερο αποτέλεσμα δεν προέκυψε απλώς από τη ζέστη ή από την κίνηση, αλλά από τον συνδυασμό θερμικής και μηχανικής καταπόνησης του μπουκαλιού. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιες συνθήκες μπορούν να προσομοιώσουν την παραμονή και τη μεταφορά ενός μπουκαλιού σε όχημα, όπου η θερμοκρασία μπορεί να αυξηθεί σημαντικά και το περιεχόμενο να υφίσταται συνεχείς κραδασμούς.
Τι συμβαίνει όταν το μπουκάλι μπαίνει στην κατάψυξη
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα αποτελέσματα των πειραμάτων με τις χαμηλές θερμοκρασίες. Η απλή έκθεση ενός μπουκαλιού στην κατάψυξη για 24 ώρες δεν προκάλεσε στατιστικά σημαντική αύξηση των νανο- ή μικροσωματιδίων. Διαφορετική ήταν η εικόνα όταν οι ερευνητές εξέτασαν επαναλαμβανόμενους κύκλους κατάψυξης και απόψυξης σε διάστημα 15 ημερών. Σε αυτή την περίπτωση, οι συγκεντρώσεις νανοσωματιδίων αυξήθηκαν κατά 2 έως 4,2 φορές στις τέσσερις μάρκες που εξετάστηκαν, με τη μεταβολή να είναι στατιστικά σημαντική. Αντίθετα, η αύξηση των μικροσωματιδίων δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
Η πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τη διαστολή του νερού κατά την κατάψυξη. Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι ψύξης και απόψυξης ενδέχεται να ασκούν μηχανική πίεση στην εσωτερική επιφάνεια του μπουκαλιού, προκαλώντας σταδιακή φθορά και απελευθέρωση μικρότερων σωματιδίων.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης την επαναλαμβανόμενη έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία. Στο πείραμα των 15 ημερών, με καθημερινή παραμονή στους 60°C και στη συνέχεια σε θερμοκρασία δωματίου, οι συγκεντρώσεις νανοσωματιδίων αυξήθηκαν από 2,1 έως 5,7 φορές στις τέσσερις μάρκες. Ωστόσο, η συνολική μεταβολή δεν έφτασε το συμβατικό όριο στατιστικής σημαντικότητας. Επομένως, το εύρημα αυτό δείχνει μια τάση αύξησης και δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως οριστικά αποδεδειγμένη στατιστική επίδραση.
Από ποια υλικά προέρχονται τα σωματίδια
Για να διερευνήσουν τη σύσταση των σωματιδίων, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν φασματοσκοπία Raman. Στα δείγματα εντοπίστηκαν σωματίδια από PET, πολυπροπυλένιο (PP) και πολυαιθυλένιο (PE). Μετά τον συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και ανακίνησης, το PET αντιστοιχούσε στο 54% των 40 σωματιδίων που αναλύθηκαν, έναντι 17% στα δείγματα αναφοράς. Το πολυπροπυλένιο αντιστοιχούσε στο 28% και το πολυαιθυλένιο στο 8%, ενώ το 10% των σωματιδίων δεν ταυτοποιήθηκε.
Η διαφοροποίηση αυτή υποδεικνύει ότι η καταπόνηση μπορεί να συμβάλλει στην απελευθέρωση υλικού τόσο από το σώμα του μπουκαλιού, που είναι κατασκευασμένο από PET, όσο και από το πώμα, στο οποίο χρησιμοποιούνται άλλα πλαστικά. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν, πάντως, ότι ο αριθμός των σωματιδίων που εξετάστηκαν με τη συγκεκριμένη μέθοδο ήταν μικρός και τα αποτελέσματα αυτά λειτουργούν ως ποιοτική επιβεβαίωση της παρουσίας των πολυμερών, όχι ως πλήρης ποσοτική αποτύπωση όλων των σωματιδίων.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι ότι η αύξηση των σωματιδίων δεν φαίνεται να οφείλεται σε εκτεταμένη αλλοίωση της μάζας του πλαστικού. Οι αναλύσεις των θερμικών ιδιοτήτων του PET έδειξαν ότι οι μεταβολές ήταν περισσότερο συμβατές με επιφανειακή φθορά και μηχανική καταπόνηση παρά με σημαντική αλλαγή στη συνολική δομή του υλικού.
Η ενημέρωση για τα μικροπλαστικά αλλάζει τη συμπεριφορά των καταναλωτών
Η μελέτη δεν περιορίστηκε στα εργαστηριακά πειράματα. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν και έρευνα σε 1.673 κατοίκους της πολιτείας της Νεμπράσκα στις ΗΠΑ, προκειμένου να εξετάσουν τις συνήθειες κατανάλωσης εμφιαλωμένου νερού και τις πρακτικές αποθήκευσής του. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γνώση για τα μικροπλαστικά συνδέεται με χαμηλότερη κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού. Όσοι γνώριζαν για την παρουσία μικροπλαστικών ήταν πιθανότερο να ανήκουν στις κατηγορίες χαμηλότερης κατανάλωσης. Αντίστοιχα, η υψηλότερη εκπαιδευτική βαθμίδα συνδέθηκε επίσης με μικρότερη κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού.
Η ενημέρωση φάνηκε να σχετίζεται και με τον τρόπο αποθήκευσης. Το 72% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν εκθέτει ποτέ τα μπουκάλια νερού σε υψηλές θερμοκρασίες, ενώ το 28% ανέφερε ότι αυτό συμβαίνει με κάποια συχνότητα. Όσοι γνώριζαν για τα μικροπλαστικά ήταν λιγότερο πιθανό να εκθέτουν το εμφιαλωμένο νερό σε θερμότητα.
Αντίθετα, το εισόδημα και η πυκνότητα πληθυσμού δεν εμφάνισαν ουσιαστική στατιστική συσχέτιση με την κατανάλωση ή τις πρακτικές έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η ενημέρωση και η εκπαίδευση φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη σχέση με αυτές τις συμπεριφορές από ό,τι ορισμένοι ευρύτεροι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους καταναλωτές
Η νέα έρευνα προσθέτει μια διάσταση στην ήδη εκτενή επιστημονική συζήτηση για τα μικροπλαστικά στο εμφιαλωμένο νερό. Δεν εξετάζει μόνο εάν υπάρχουν πλαστικά σωματίδια στο νερό, αλλά και πώς οι συνθήκες μεταφοράς και αποθήκευσης μπορούν να επηρεάσουν την απελευθέρωσή τους από τη συσκευασία.
Οι ερευνητές προτείνουν να αποφεύγεται η παραμονή πλαστικών μπουκαλιών σε σταθμευμένα αυτοκίνητα, σε άμεση ηλιακή ακτινοβολία ή σε άλλα περιβάλλοντα με υψηλές θερμοκρασίες. Ως εναλλακτικές για περιπτώσεις όπου απαιτείται επαναχρησιμοποιούμενο δοχείο, αναφέρουν τα μπουκάλια από γυαλί ή ανοξείδωτο χάλυβα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μελέτη αποδεικνύει πως η κατανάλωση νερού από ένα μπουκάλι που έχει παραμείνει σε ζεστό αυτοκίνητο προκαλεί συγκεκριμένη ασθένεια. Η έρευνα μέτρησε την απελευθέρωση σωματιδίων υπό ελεγχόμενες συνθήκες και δεν αξιολόγησε επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Επιπλέον, τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε οκτώ μάρκες εμφιαλωμένου νερού της αμερικανικής αγοράς και δεν αποτελούν έλεγχο των ελληνικών προϊόντων.
Είναι επίσης σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η μέθοδος καταμέτρησης των νανοσωματιδίων δεν ταυτοποιεί από μόνη της τη χημική σύσταση κάθε σωματιδίου. Η φασματοσκοπία Raman επιβεβαίωσε την παρουσία συγκεκριμένων πλαστικών πολυμερών σε ένα περιορισμένο δείγμα σωματιδίων, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε σωματίδιο που καταμετρήθηκε ήταν πλαστικό.
Επιστημονική πηγή: Hussain KA et al., Everyday storage and handling of PET bottled water increase human exposure to nano- and microplastics: Influence of socio-economic factors, Water Research, 2026.
cibum.gr / Πέπη Οικονομάκη
