11-08-2026, Ω/19:55′
10 Αυγούστου: Η Ελλάδα αγγίζει για λίγο το όνειρο «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»
Στις 10 Αυγούστου 1920 ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπογράφει τη Συνθήκη των Σεβρών, τη συμφωνία που σηματοδότησε το απόγειο της ελληνικής εδαφικής επέκτασης και της Μεγάλης Ιδέας. Η Ελλάδα αποκτούσε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, ενώ αναλάμβανε τη διοίκηση της Σμύρνης και της γύρω ζώνης. Λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, όμως, ο χάρτης αυτός θα κατέρρεε.
Η ημερομηνία ήταν 28 Ιουλίου 1920 με το παλαιό ημερολόγιο και 10 Αυγούστου με το νέο. Στο δημαρχείο των Σεβρών, προαστίου του Παρισιού, οι νικήτριες δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης με την ηττημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρισκόταν ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος έβλεπε να αποτυπώνεται σε διεθνή συμφωνία μεγάλο μέρος των ελληνικών διεκδικήσεων που είχε προωθήσει στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού.
Για την Ελλάδα, η Συνθήκη των Σεβρών αποτέλεσε το αποκορύφωμα μιας δεκαετίας εντυπωσιακής εδαφικής επέκτασης, που είχε αρχίσει με τους Βαλκανικούς Πολέμους και συνεχίστηκε με τη συμμετοχή της χώρας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.
Η Ελλάδα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»
Με τη νέα διευθέτηση, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραιτούνταν υπέρ της Ελλάδας από την Ανατολική Θράκη, με τα ελληνικά σύνορα να φτάνουν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και από την Ίμβρο και την Τένεδο. Η ελληνική επικράτεια εκτεινόταν πλέον στην Ευρώπη και, μέσω της ζώνης της Σμύρνης, στην Ασία.
Ήταν τότε που καθιερώθηκε η φράση «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», την οποία χρησιμοποιούσαν κυρίως οι υποστηρικτές του Βενιζέλου για να περιγράψουν το μέγεθος της επιτυχίας: οι δύο ήπειροι ήταν η Ευρώπη και η Ασία και οι πέντε θάλασσες η Μεσόγειος, το Αιγαίο, το Ιόνιο, η Θάλασσα του Μαρμαρά και η Μαύρη Θάλασσα.Το “όνειρο της Μεγάλης Ιδέας” για την άρχουσα τάξη έμπαινε στο δρόμο της υλοποίησης.
Στην Αθήνα η είδηση έγινε δεκτή πανηγυρικά. Οι εφημερίδες της εποχής περιέγραφαν κανονιοβολισμούς από τον Λυκαβηττό, το Αστεροσκοπείο και τον Κολωνό, ενώ ακολούθησαν δημόσιοι εορτασμοί για αυτό που θεωρήθηκε μεγάλη διπλωματική νίκη.
Η Σμύρνη δεν είχε ακόμη προσαρτηθεί στην Ελλάδα
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη ιστορική λεπτομέρεια: η Συνθήκη των Σεβρών δεν παραχωρούσε αμέσως τη Σμύρνη στην Ελλάδα.
Η πόλη και η ευρύτερη περιοχή παρέμεναν τυπικά υπό οθωμανική κυριαρχία, αλλά η άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και η διοίκησή τους περνούσαν στην ελληνική κυβέρνηση. Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν ήδη στη Σμύρνη από τον Μάιο του 1919.
Η ίδια η συνθήκη προέβλεπε ότι, μετά την παρέλευση πέντε ετών, το τοπικό κοινοβούλιο θα μπορούσε να ζητήσει από την Κοινωνία των Εθνών την οριστική ένωση της περιοχής με την Ελλάδα. Η Κοινωνία των Εθνών είχε τη δυνατότητα να απαιτήσει προηγουμένως τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Επομένως, η προσάρτηση της Σμύρνης δεν ήταν ούτε άμεση ούτε αυτόματη.
Η συνθήκη που δεν πρόλαβε να γίνει πραγματικότητα
Η εντυπωσιακή διπλωματική επιτυχία έκρυβε ένα θεμελιώδες πρόβλημα: η Συνθήκη των Σεβρών δεν έγινε αποδεκτή από το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ, το οποίο είχε ήδη συγκροτήσει αντίπαλο κέντρο εξουσίας στην Άγκυρα και πολεμούσε για την ανατροπή της μεταπολεμικής διευθέτησης.
Την ίδια ώρα, η Ελλάδα παρέμενε βαθιά διχασμένη από τον Εθνικό Διχασμό. Οι αντιθέσεις ανάμεσα στην άρχουσα τάξη οξύνονται πολιτικά ανάμεσα στο φιλελεύθερο κόμμα του Βενιζέλου και την αντιβενιζελική παράταξη. Αξιοποιείται στο έπακρο η μεγάλη δυσαρέσκεια του λαού από τους συνεχείς πολέμους υπό την κυβέρνηση Βενιζέλου και στις εκλογές του Νοέμβρη, στα 1920, η αντιβενιζελική παράταξη είναι νικήτρια. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επανέρχεται και οι “σύμμαχοι”, με πρόσχημα την παλινόρθωση του γερμανόφιλου βασιλιά, ανακοινώνουν ότι απελευθερώνονται από τις υποσχέσεις προς την Ελλάδα, που ουσιαστικά αφορούσαν τα “οφέλη” από τη Συνθήκη των Σεβρών. Η νέα κυβέρνηση του Γούναρη αναλαμβάνει να αντιμετωπίσει δυναμικά την υπόθεση της μικρασιατικής εμπλοκής, στοχεύοντας στη συντριβή των κεμαλικών δυνάμεων. Βεβαίως, με τη Συνθήκη των Σεβρών, οι ιμπεριαλιστές “σύμμαχοι” στόχευαν στη συντριβή του κεμαλικού καθεστώτος και την υποδούλωση του τούρκικου λαού και για την υλοποίηση αυτών των επιδιώξεων ενέπλεξαν το υπό τον Βενιζέλο ελληνικό κράτος. Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν ήδη στο έδαφος της Μικράς Ασίας.
Ο πόλεμος στη Μικρά Ασία συνεχίστηκε και το καλοκαίρι του 1922. Η συνέχεια είναι γνωστή. Επήλθε στρατιωτική συντριβή από τις δυνάμεις του Κεμάλ. Ακολούθησαν η υποχώρηση, η καταστροφή της Σμύρνης και ο ξεριζωμός των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Οι ιμπεριαλιστές που είχαν σπρώξει την αστική τάξη σ’ αυτόν τον τυχοδιωκτισμό αλλάζουν τακτική για να ικανοποιήσουν τα συμφέροντά τους και αφού το καθεστώς του Κεμάλ βγαίνει νικητής, με τη στάση τους, συμβάλλουν στη Μικρασιατική Καταστροφή μ’ όλες τις γνωστές για το λαό συνέπειες.
Η Συνθήκη των Σεβρών έμεινε τελικά ανεφάρμοστη. Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 χάραξε έναν εντελώς διαφορετικό χάρτη: η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος παρέμειναν στην Τουρκία, ενώ η ελληνική παρουσία στη Σμύρνη είχε τερματιστεί.
Έτσι, η 10η Αυγούστου 1920 έμεινε στην ελληνική ιστορία ως η στιγμή κατά την οποία η Μεγάλη Ιδέα φάνηκε να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην πραγματοποίησή της — αλλά και ως η αρχή μιας σύντομης περιόδου ανάμεσα στον διπλωματικό θρίαμβο και τη Μικρασιατική Καταστροφή.
newsbeast.gr., Ριζοσπάστης
