03-04-226, Ω/22:45′
Το “έπος των Ελλήνων” για να ανοίξει η διώρυγα του Σουέζ. Γιατί οι Κασιώτες πρωταγωνίστησαν στο έργο που άλλαξε την παγκόσμια οικονομία
Η Διώρυγα του Σουέζ ήταν ένα από τα σημαντικά έργα που έγιναν τον 19ο αιώνα με επιρροή στην παγκόσμια οικονομία. Μεγάλο μέρος της κατασκευής της οφείλεται στους Κασιώτες, οι οποίοι αποφάσισαν να φύγουν από την πατρίδα τους για την Αίγυπτο, προκειμένου να βρουν δουλειά.
Η Κάσος, ένα μικρό νησί στα Δωδεκάνησα, βρισκόταν σε άθλια οικονομική κατάσταση τον 19ο αιώνα. Το 1824, είχε καταστραφεί από τον αιγυπτιακό στόλο, επειδή συμμετείχε στην Ελληνική Επανάσταση. Υπέστη σφαγές και λεηλασίες, περιουσίες χάθηκαν και το νησί δεν κατάφερε να επανέλθει πλήρως.
Στο μεταξύ, η οικονομία της Κάσου βασιζόταν στη ναυτιλία με ιστιοφόρα. Όταν, όμως, εμφανίστηκαν τα ατμόπλοια, οι Κασιώτες δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν την εξέλιξη κι έχασαν το βασικό τους εισόδημα. Το νησί ήταν φτωχό, άνυδρο και δεν μπορούσε να συντηρήσει τον πληθυσμό του. Η ανάγκη για επιβίωση ήταν μεγάλη.
Εργάτες στο Σουέζ
Η ευκαιρία για δουλειά και οι κίνδυνοι
Η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ ξεκίνησε επίσημα στις 25 Απριλίου 1859. Στην αρχή, το έργο βασίστηκε κυρίως σε Αιγύπτιους εργάτες που δούλευαν αναγκαστικά, σχεδόν σαν σκλάβοι. Κάθε μέρα δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, έναντι μικρής αμοιβής και με ελάχιστη τροφή, χωρίς τεχνικές γνώσεις και μεράκι, βασανίζονταν και ταυτόχρονα το έργο δεν προχωρούσε.
Οι συνθήκες ήταν αντίξοες και η απόδοση χαμηλή. Έτσι, ο επικεφαλής του έργου Φερντινάν ντε Λεσέψ, αναγκάστηκε να φέρει εργάτες από άλλες χώρες. Όμως έπρεπε να αντέχουν τη ζέστη και τη χειρωνακτική εργασία.
Πολλοί Κασιώτες το είδαν ως ευκαιρία. Ήθελαν να δουλέψουν, είχαν εμπειρία στη θάλασσα και ήταν μαθημένοι στη σκληρή εργασία. Επιπλέον, είχαν ήδη εμπορικές σχέσεις με την Αίγυπτο.
Στην αρχή ταξίδεψαν λίγοι, αλλά μετά όλο και περισσότεροι. Υπολογίζεται ότι συνολικά 2.000 έως 5.000 Κασιώτες βρέθηκαν στο Σουέζ. Πολλοί πήγαν πρώτα μόνοι τους και αργότερα έφεραν και τις οικογένειές τους. Η μαζική μετανάστευση έκανε το νησί να ερημώσει, αλλά οι άνθρωποί του δεν το ξέχασαν ποτέ. Έστελναν χρήματα και τραγουδούσαν για την επιθυμία τους να επιστρέψουν.
Εργασίες κατά τη διάρκεια της διάνοιξης της διώρυγας του Σουέζ.
Όταν έφτασαν στη διώρυγα, οι συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες. Στην αρχή, η δουλειά γινόταν με τα χέρια, μέσα στην έρημο. Οι θερμοκρασίες ήταν ακραίες, καθώς τη μέρα μπορούσαν να φτάσουν τους 40 ή και 50 βαθμούς, ενώ τη νύχτα έπεφταν πολύ χαμηλά. Οι εργάτες δούλευαν μέσα στην άμμο και τη λάσπη, με ελάχιστα μέσα. Υπήρχαν και πολλοί κίνδυνοι. Αρρώστιες, όπως η ελονοσία και η χολέρα, θέριζαν. Το 1865, ξέσπασε επιδημία με εκατοντάδες κρούσματα κάθε μέρα. Πολλοί Κασιώτες έχασαν τη ζωή τους. Επιπλέον, υπήρχαν επιθέσεις από ληστές που έκλεβαν ό,τι είχαν οι εργάτες.
Γιατί ξεχώρισαν οι Κασιώτες;
Παρά τις δυσκολίες, οι Κασιώτες ξεχώρισαν. Δούλευαν σκληρά και απέκτησαν γρήγορα εμπειρία. Πολλοί ανέλαβαν σημαντικούς ρόλους, ιδιαίτερα στις βυθοκόρους, τα μηχανήματα που έσκαβαν το έδαφος κάτω από το νερό. Εκεί, οι περισσότεροι χειριστές ήταν Έλληνες και κυρίως Κασιώτες. Με τον καιρό, έγιναν απαραίτητοι για το έργο. Αν και δεν τους δόθηκαν υψηλές διοικητικές θέσεις, η συμβολή τους ήταν καθοριστική. Λέγεται ότι ο πρώτος πλοηγός που πέρασε τη διώρυγα ήταν ο Κασιώτης Χρήστος Κοντός.
Συνολικά, έως και 60.000 Αιγύπτιοι εργάτες συμμετείχαν στο έργο, ενώ αργότερα ήρθαν Ευρωπαίοι, ανάμεσά τους πολλοί Έλληνες από τα Δωδεκάνησα, Ιταλοί, Γάλλοι και Άγγλοι.
Εργασίες στο Σουέζ.
Η “Νέα Κάσος”
Η παρουσία των Ελλήνων δεν περιορίστηκε στη δουλειά. Δημιούργησαν κοινότητες, συμμετείχαν στην κοινωνική ζωή και άφησαν το αποτύπωμά τους στην περιοχή. Μάλιστα, η κοινότητα που δημιουργήθηκε είχε πρόεδρο έναν Έλληνα. Ο ντε Λεσέψ εκτίμησε ιδιαίτερα τους Κασιώτες. Τους θαύμαζε για την εργατικότητά τους και τους αποκαλούσε «οι Έλληνες εργάτες μου». Τους έδωσε γη, ώστε να καλλιεργούν, και τους τίμησε με μετάλλια. Από τα επτά μετάλλια που δόθηκαν σε Έλληνες, τα τέσσερα πήγαν σε Κασιώτες. Όταν ολοκληρώθηκε η διώρυγα, τους ρώτησε τι ήθελαν ως ανταμοιβή. Εκείνοι ζήτησαν κάτι συμβολικό: να ονομαστεί η πόλη στην είσοδο της διώρυγας «Νέα Κάσος». Εκείνος, όμως, δεν μπόρεσε να το κάνει, γιατί είχε ήδη αποφασιστεί το όνομα Πορτ Σάιντ, από το όνομα του Αιγύπτιου ηγεμόνα.
Η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ.
Η διώρυγα ολοκληρώθηκε σε περίπου 10 χρόνια. Τα εγκαίνια έγιναν στις 17 Νοεμβρίου 1869, με μεγάλη πολυτέλεια. Παρευρέθηκαν σημαντικές προσωπικότητες από την Ευρώπη, στήθηκαν εκατοντάδες σκηνές και οργανώθηκαν μεγάλα γεύματα. Με αφορμή τα εγκαίνια, ο νέος αντιβασιλέας της Αιγύπτου, Ισμαήλ θέλησε να δώσει πολιτιστικό κύρος στην εκδήλωση. Ζήτησε να δημιουργηθεί μια όπερα με αιγυπτιακό θέμα και, έτσι, προέκυψε η περίφημη “Αΐντα”. Παρά τη μεγάλη συμμετοχή των Ελλήνων στο έργο, ο Έλληνας βασιλιάς δεν έδωσε το “παρών” στα εγκαίνια για οικονομικούς λόγους. Ωστόσο, ο ντε Λεσέψ τίμησε τους Έλληνες υψώνοντας την ελληνική σημαία δίπλα στη γαλλική. Μετά την αποπεράτωση του έργου, οι Βρετανοί, που αρχικά ήταν αντίθετοι, βρήκαν τρόπο να εμπλακούν και, τελικά, απέκτησαν σημαντικό έλεγχο της διώρυγας, ιδιαίτερα όταν η Αίγυπτος αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα. Το 1882, η Βρετανία ουσιαστικά κατέλαβε την Αίγυπτο και έλεγχε την διώρυγα, αν και δεν είχε ρισκάρει τίποτε οικονομικά.
Πριν και μετά τη Διώρυγα του Σουέζ
Πριν κατασκευαστεί η διώρυγα του Σουέζ, τα πλοία που ήθελαν να ταξιδέψουν από τη Μεσόγειο προς τον Ινδικό Ωκεανό έπρεπε να κάνουν ολόκληρο τον γύρο της Αφρικής. Με τη διώρυγα, η διαδρομή μειώθηκε πολύ. Σε πολλές περιπτώσεις εξοικονομούνταν τουλάχιστον το 30% του χρόνου, ενώ υπήρχαν ταξίδια που από 10 ημέρες γίνονταν 5. Αυτό σήμαινε τεράστια οικονομία σε χρόνο και χρήμα. Επιπλέον, τα ταξίδια έγιναν πιο ασφαλή, αφού αποφεύγονταν περιοχές όπου υπήρχαν πειρατές, κυρίως στις δυτικές ακτές της Αφρικής. Το έργο αυτό έφερε επανάσταση στις μεταφορές. Μείωσε το κόστος, έκανε τα ταξίδια πιο γρήγορα και πιο ασφαλή και βοήθησε πολύ το εμπόριο. Την ίδια περίοδο, τα ατμόπλοια άρχισαν να αντικαθιστούν τα ιστιοφόρα. Τα ατμόπλοια μπορούσαν να περάσουν πιο εύκολα μέσα από μια στενή διώρυγα, σε αντίθεση με τα ιστιοφόρα που δυσκολεύονταν λόγω των ανέμων. Έτσι, η διώρυγα και τα ατμόπλοια μαζί έκαναν τα ταξίδια ακόμα πιο αποδοτικά.
Η ιδέα να ενωθεί η Μεσόγειος με την Ερυθρά Θάλασσα δεν ήταν καινούργια. Ήδη από την αρχαιότητα, ο Ηρόδοτος ανέφερε ότι οι Φαραώ είχαν προσπαθήσει να ανοίξουν ένα τέτοιο πέρασμα. Αργότερα, τον 19ο αιώνα, μηχανικοί του Ναπολέοντα προσπάθησαν να το υλοποιήσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν λόγω τεχνικών δυσκολιών. Τελικά, το 1854, ένας Γάλλος διπλωμάτης και μηχανικός, ο ντε Λεσέψ, κατάφερε να πείσει τον αντιβασιλέα της Αιγύπτου, Σαΐντ, να προχωρήσουν στο έργο.
Το παρόν κείμενο είναι αποτέλεσμα της μεγάλης έρευνας της “Μηχανής του Χρόνου” για την εκπομπή “Οι Κασιώτες στη διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ.
mixanitouxronou.gr
