02-11-2025, Ω/17:30′
Ο Οδυσσέας Ελύτης, (πραγματικό όνομα: Οδυσσέας Αλεπουδέλης) γεννήθηκε σαν σήμερα στο Ηράκλειο της Κρήτης, 2 Νοεμβρίου 1911. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30. Βραβεύτηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος και τελευταίος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ.
Έζησε στην Αθήνα όπου και σπούδασε νομικά. Η καταγωγή του ήταν από τη Λέσβο ενώ τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων περνούσε στις Σπέτσες κι αργότερα σε διάφορα νησιά του Αιγαίου, γεγονός που συνέβαλε στη διαμόρφωση της νησιωτικής του συνείδησης.
Ο Ελύτης θήτευσε στο σχολείο της φύσης, αν όχι σαν απλός θεατής αλλά σαν προνομιακός αναγνώστης, σαν ένα αναπόσπαστο μέρος της. Ο ρόχθος της θάλασσας, ο ίσκιος της ελιάς, η λευκότητα του ασβέστη, οι απλές γραμμές «πόχουν τα ξοχόσπιτα κι οι περιστριώνες», το βότσαλο και το φύλλο της συκιάς, οι αύρες του βασιλικού γίνονται τα σταθερά στοιχεία της αλφαβήτας του, τα ανώτερα μαθηματικά του, οι κώδικες, τα κλειδιά με τα οποία μπορεί ν’ αποκρυπτογραφήσει το ακατάβλητο μυστήριο της ζωής, το θαύμα του φωτός, το παντοτινά αναπάντητο ερώτημα του θανάτου.
Ας τον ακούσουμε να μιλά και να δονεί την ψυχή μας:
«Δυστυχώς η ανθρωπότητα παράγει πολύ αίσθημα και ολίγο πνεύμα. Και το πολύ τρώει το λίγο. Το λέω με λύπη. Επειδή το πολύ σπαταλιέται και συσσωρεύεται σε τόσο μεγάλε ποσότητες που καταντά να αποκλείει κάθε προσέγγιση προς το Ουσιώδες. Και το δάκρυ, το πιο ιερό πράγμα, με το να θολώνει τα μάτια (και το νου) γίνεται η αιτία που συγχέουμε στην τέχνη την ομιλία σε πρώτο πρόσωπο με την ιδιωτική περίπτωση του δημιουργού. Έτσι, μοναδικό μας κριτήριο απέναντι σε κάθε δημιούργημα έφτασε νάναι η «συγκίνηση» και μόνον. Είναι όμως έτσι; Αυτό είναι το σωστό;
Προσωπικά, δεν θυμάμαι ποτέ να δοκίμασα συγκίνηση απέναντι στον Παρθενώνα ή την Ιλιάδα, στις ψηφιδογραφίες της Ραβέννας ή τον Σολωμό. Δόνηση, ναι. Δέος, ναι. Αν όχι και απορία: πώς γίνεται, πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος τόσο από τη φύση του υπό, να φτάνει σ΄ ένα τέτοιο υπέρ. Να ευθειάσει ή να καμπυλώσει τις γραμμές στο μάρμαρο, στη γλώσσα, στους ήχους, με τόση ακρίβεια που να υπακούουν και να μας παραδίδονται τα στοιχεία του κόσμου όπως θα θέλαμε να είναι, όπως τα ζητά η ψυχή μας και όπως όλες οι πιθανότητες δείχνουν ότι θα μπορούσαν να είναι. Αλλά το ίδιο, υπό τον όρο της υψηλής ποιότητας, παρατηρούμε σε πιο μικρή κλίμακα: στα αρχαϊκά ειδώλια και τον Αρχίλοχο, στις λαϊκές Βαϊφόρους και τον Θεόφιλο, στην Παραπορτιανή και το Ρόδον το Αμάραντον».
Πνεύμα που για να το εισδεχθείς πρέπει να κάνεις άλμα πάνω από τη συγκίνηση. Και νάχεις την ψυχή σου στα δάχτυλα, στα μάτια, στα ρουθούνια, στα χείλη. Από κει μιλάει ο κόσμος. Από κει βρίσκεις την ιδιωτική σου οδό. Πιο καλά θάλλουν τα λουλούδια στον Επιτάφιο. Μυρίζει έρωτα η εκκλησία. Η ζωή μένει και δεν τελειώνει. Εδώ»
Βάσω Δενδροπούλου
ΠΗΓΕΣ: ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ «Οδυσσέας Ελύτης – …εν λόγω ελληνικώ», ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ «Ιδιωτική Οδός».
(*) Τα σημαντικότερα έργα του Οδυσσέα Ελύτη:
Προσανατολισμοί (1939), «Ήλιος ο Πρώτος» (1943), « ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας» (1945),), «Άξιον Εστί» (1959), «Έξι και μια τύψεις για τον ουρανό» (1960),το «Μονόγραμμα» (1971), «Το φωτόδενδρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά» (1971), «Ήλιος ο ηλιάτορας» (1971),«Τα Ρω του έρωτα» (1972), «Τα ετεροθαλή» (1973 -1987), «Ανοιχτά χαρτιά» (1974) – [δοκίμιο], «Μαρία Νεφέλη» (1978) – [σκηνικό ποίημα], «Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας» (1982), «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου» (1984), «Ο μικρός ναυτίλος» (1985),«Τα ελεγεία της οξώπετρας » (1991), «Εν Λευκώ» (1992) – [δοκίμιο], «Δυτικά της λύπης» (1995), «Εκ του πλησίον» (1998, δυο χρόνια μετά το θάνατό του).
