13-09-2025, Ω/18:55′
Από την ελληνική μυθολογία ότι το ελάφι ήταν το ιερό ζώο της Άρτεμης, θεάς του κυνηγιού, του φεγγαριού και της παρθενίας. Σύμφωνα με τον Καλλίμαχο και τον Νόννο, υπήρχαν συνολικά πέντε χρυσοκέρατα ελάφια με χάλκινα πόδια. Τα τέσσερα από αυτά έσερναν το άρμα της Άρτεμης. Το πέμπτο έβοσκε ελεύθερο στην Κερύνεια, εκεί που ο βασιλιάς Ευρυσθέας έστειλε τον Ηρακλή για να εκτελέσει τον έκτο από τους άθλους του. Αυτό το ελάφι οδήγησε τον Ηρακλή σε τόπους μακρινούς, πέρα από την Ελλάδα, στη Χώρα των Υπερβορείων, όπου ο Ήλιος έλαμπε μέρα και νύχτα. Κατά μία έννοια δηλαδή, τον οδήγησε σε μια νεραϊδοχώρα. Και όταν τελικά ο ήρωας κουράστηκε να το κυνηγάει, το πλήγωσε με τα βέλη του, συναντώντας έτσι την οργή της θεάς. Πολλά χρόνια αργότερα, παραμονές του Τρωικού Πολέμου, ο βασιλιάς Αγαμέμνονας σκότωσε το ιερό ελάφι της Άρτεμης, με αποτέλεσμα η θεά να ζητήσει τη θυσία της κόρης του, της μικρής Ιφιγένειας. Η θεά όμως λυπήθηκε το κορίτσι, του χάρισε τη ζωή, αλλά το πήρε σε μια άλλη μακρινή χώρα, τη Χώρα των Ταύρων, όπου την έκανε ιέρεια της. Ο κυνηγός Ακταίονας έκανε το λάθος να πλησιάσει την Άρτεμη την ώρα που εκείνη λουζόταν στα νερά της λίμνης. Η θεά τον μεταμόρφωσε σε ελάφι, που τελικά φαγώθηκε από τα ίδια του τα κυνηγόσκυλα. Ο Κυπάρισσος είχε ένα ελάφι για σύντροφο, το οποίο αγαπούσε όσο τίποτα άλλο στον κόσμο. Μια μέρα όμως που κυνηγούσε, το πέρασε για θήραμα και το σκότωσε. Απαρηγόρητος ζήτησε από τον φίλο του, τον θεό Απόλλωνα να τον στείλει στον Άδη για να βρίσκεται για πάντα με το αγαπημένο του ελάφι. Ο Απόλλωνας τον μεταμόρφωσε στο γνωστό σε όλους μας κυπαρίσσι.
Για τους Κέλτες, όπως και για τους Έλληνες και όλους τους λαούς των οποίων η θρησκεία ήταν στην ουσία μια λατρεία της φύσης, το Ελάφι ήταν πλάσμα ιερό, μαζί με το φίδι, τον ταύρο και το άλογο. Ο Cernunnos, ο θεός των δασών και αντίστοιχος του δικού μας Πάνα, είχε κέρατα ελαφιού ενώ σε πολλές αναπαραστάσεις απεικονίζεται από τον λαιμό και πάνω ως ελάφι. Η Flidais, προστάτιδα των κοπαδιών και θεά αντίστοιχη της Άρτεμης και της ρωμαϊκής Diana, εμφανιζόταν στους ανθρώπους με τη μορφή κόκκινου ή λευκού ελαφιού. Ένας δρυΐδης μεταμόρφωσε σε ελαφίνα τη Sadhbh (Saba), τη γυναίκα του ήρωα Finn McCul (Fionn mac Cumhaill), αρχηγού των Ιρλανδών πολεμιστών Fianna. Ο γιος τους πήρε το όνομα Oisin που σήμαινε “μικρό ελάφι” και είχε την τύχη να επισκεφτεί τη νεραϊδοχώρα Tir Na Νου, ταξιδεύοντας με το λευκό άλογο της χρυσόμαλλης Niamh. Παρόμοιο ταξίδι έκανε και ο Pwyll, ο πρίγκιπας του Dyfed, όταν παρασύρθηκε από ένα ελάφι με αποτέλεσμα να περάσει τα σύνορα του Αλλόκοσμου και να γνωρίσει τον φοβερό βασιλιά του, τον Arawn, με τον οποίον άλλαξαν μορφές για έναν χρόνο και μία μέρα. Ο Pwyll αναγκάστηκε να μείνει στον Άλλο Κόσμο στεκούμενος στο ένα του πόδι. Μια άλλη ιστορία από την Ουαλία μιλάει για τον Lleu Llaw Gyffes, που παντρεύτηκε την Blodeuwedd, μια γυναίκα φτιαγμένη από τα άνθη της βελανιδιάς. Μια μέρα, καθώς τη συνόδευε στο δάσος, είδε ένα πληγωμένο ελάφι, το οποίο δεν ήταν άλλο από την ίδια του την ψυχή, που θα την έστελνε στον Άλλο Κόσμο ο Gronw Pebr, ο εραστής της άπιστης συζύγου. Πράγματι ο Gronw αιφνιδίασε τον Lleu σκοτώνοντας τον με τον ακόντιο του. Αργότερα ο Lleu επέστρεψε ως αετός για να πάρει την εκδίκηση του.
Στη σκανδιναβική μυθολογία ο κόσμος είναι κομμάτι του Δέντρου της Ζωής, του Yggdrasill. Τέσσερα μεγάλα ελάφια τρώνε τα φύλλα του δέντρου, ένα σε κάθε κατεύθυνση του ορίζοντα. Αυτά τα ελάφια είναι ο Dainn, ο Dvalinn, ο και ο Durathror και συμβολίζουν τους τέσσερις ανέμους, τις τέσσερις φάσεις του φεγγαριού και τις τέσσερις εποχές. Τα ελάφια αυτά κατεβαίνουν μέχρι το πηγάδι του Urd που το προστατεύουν οι τρεις Norns, οι αντίστοιχες των δικών μας Μοιρών, για να ξεδιψάσουν και να αφήσουν το μελίτωμα που στάζει από τα κέρατα τους. Στη Valhalla, τη γη των θεών, βρίσκεται ένα ακόμα ελάφι με παρόμοια ικανότητα. Αυτός είναι ο Eikpyrnir (Eikthyrnir) και από τα δικά του κέρατα χύνεται το νερό που σχηματίζει δώδεκα ποτάμια.
Σε παραδόσεις της Βουλγαρίας, οι Samodivas (Vilas) είναι νύμφες που ιππεύουν ελάφια. Έχουν όλα τα γνωστά χαρακτηριστικά των νεράιδων, από την ομορφιά μέχρι την αποξένωση. Αν κάποιος σκοτώσει τα ελάφια τους, τον τυφλώνουν ή τον καταριούνται για μια ζωή. Καταραμένοι να μην αγαπηθούν από καμιά γυναίκα είναι επίσης οι κυνηγοί που θα σκοτώσουν ελαφίνες στη Γαλλία, γιατί τα πλάσματα αυτά είναι νεράιδες μεταμορφωμένες. Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε στην Ιρλανδία, όπου οι μάγισσες του Beare μεταμορφώνονταν σε ελάφια για να ξεφύγουν από τους διώκτες τους. Στην Γαλλία επίσης έζησε ο ελληνικής καταγωγής Άγιος Ζιλ ο Ερημίτης (Giles the Hermit). Εκείνος είχε για συντροφιά του ελάφια που του έδιναν να πίνει από το γάλα τους. Παρόμοια ιστορία υπάρχει στην Τουρκία, με τον Γέροντα των Ελαφιών. Ένας ακόμα άγιος που σχετίζεται με τα ελάφια, είναι ο δικός μας Άγιος Ευστάθιος, ο προστάτης των κυνηγών, ενώ η ιστορία του είναι ίδια με του καθολικού Αγίου Ουμβέρτου (Saint Hubertus).
Επιστρέφοντας στην ελληνική μυθολογία και στο περιστατικό του Ακταίονα, αξίζει να αναφέρουμε το έθιμο του “Ελαφοβασιλιά”. Ο Robert Graves μας λέει ότι στο όρος Λύκιο της Αρκαδίας υπήρχε μια τελετή αντίστοιχη με εκείνες του Διονύσου, που περιελάμβανε το να ντύνουν έναν άντρα με γούνα και κέρατα ελαφιού σε ανάμνηση της μεταμόρφωσης του Ακταίονα. Η τελετή αυτή διαδόθηκε στη Σικελία και αργότερα στη Βρετανική Νήσο, ενώ αργότερα έδωσε τη θέση της στην Πρωτομαγιάτικη γιορτή των ελαφιών, όπου οι άνθρωποι φορούσαν αντίστοιχες μάσκες. Σύμφωνα με τον Graves, ο Ελαφοβασιλιάς συμβόλιζε τον απατημένο σύζυγο, για αυτό και παρέμεινε μέχρι σήμερα η έννοια “κερατάς” για τους άντρες που δεν έχουν πιστό ταίρι. Συμβολική επίσης είναι και η φράση “του φόρεσε τα κέρατα” που παραπέμπει στη Γυναίκα-Άρτεμη που μεταμόρφωσε τον Άντρα-Ακταίονα σε ελάφι.
Το συμβολικό νόημα του ελαφιού είναι συνδεδεμένο με το «Δέντρο της Ζωής» , από την κερατική ομοιότητά του με τα κλαδιά του δέντρου. Είναι επίσης σύμβολο της ανανέωσης και της κυκλικής αναπτυξιακής προόδου. Σε διάφορους ασιατικούς και αμερικανικούς (προκολομβιανούς πολιτισμούς), το ελάφι είναι σύμβολο της αναγέννησης από τη βλάστηση των κεράτων του. Όπως ο αετός και το λιοντάρι, είναι αμείλικτος εχθρός των φιδιών, κάτι που δηλώνει και τον ευοίωνο χαρακτήρα του. Σχετίζεται με τον ουρανό και το φως σε αντίθεση με το φίδι που εξαρτάται από τη νύχτα και την υποχθόνια ζωή. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι προσέδιδαν ορισμένα «μυστικιστικά» χαρακτηριστικά στο ελάφι. Ανάμεσα σε αυτά υπάρχει και η απόδοση ενστικτώδους γνώσης στο ελάφι ως προς το να επιλέγει τα ιαματικά βότανα.
Φίλες και φίλοι, τότε που οι άνθρωποι θεωρούσαν πως ήταν ένα με τα φυτά και τα ζώα, τότε που πίστευαν στο μάνα, την ενιαία ζωτική ενέργεια που διαπερνούσε τα πάντα, τα ζώα ήταν τόσο ιερά, ώστε ήταν αυτά που προσέδιδαν στους θεούς την ιερότητά τους και όχι το αντίστροφο. Πολλοί από τους μύθους και τους θρύλους που συνοδεύουν το ελάφι, οφείλεται στα φυσικά χαρακτηριστικά του, στην ομορφιά, τη χάρη, την ευκινησία του. Μια ομίχλη μαγείας και μυστηρίου συνοδεύουν την εμφάνισή του. . Οι άνθρωποι δεν το έβλεπαν πάντα σαν θήραμα, αλλά και σαν κάτι παραπάνω, ένα πλάσμα περηφάνιας, ιερότητας και σεβασμού. Δεκάδες φορές το ελάφι μετατράπηκε σε έμβλημα, ήδη από την εποχή των σπηλαίων, πόσο μάλλον αργότερα, στον Μεσαίωνα, όταν κοσμούσε θυρεούς ιπποτών και βασιλιάδων. Αμέτρητοι θρύλοι γεννήθηκαν μέσα από κυνήγια, δίνοντας στο Ελάφι μια ξεχωριστή θέση στις καρδιές των ανθρώπων που το έντυσαν με μύθους και εξωπραγματικές καταστάσεις.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: JANE ELLEN HARISSON «Η γέννεση της αρχαιοελληνικής θρησκείας», JUAN EDUARDO CIRLOT\ «Το Λεξικό των Συμβόλων», willowisps.gr
