23-08-2025, Ω/14:30′
“Το κεφάλαιον διέρχεται κρίσιν και πρέπει να ενισχυθεί, οι εργάται ή θα σπάσουν τα μούτρα των ή θα παραιτηθώ” (Χατζηκυριάκος, βιομήχανος, υπουργ.οικονομίας)
Σαν σήμερα, 23 Αυγούστου 1923, αστυνομία/στρατός χτυπούν απεργούς στο Πασαλιμάνι. Δολοφονούν 11 εργάτες, τραυματίζουν 100.
Το καλοκαίρι του 1923, κυβέρνηση είναι η λεγόμενη “Επαναστατική Κυβέρνησις” των Πλαστήρα-Γονατά. Με πρωθυπουργό τον δεύτερο. Παρά τις όποιες διακηρύξεις περί “δημοκρατισμού”, αστικού εκσυγχρονισμού κ.α στην πράξη πρόκειται για στρατιωτική κυβέρνηση, μια κοινή χούντα, με όλα τα ανάλογα χαρακτηριστικά.
Υπουργός Οικονομικών της”Επανάστασης” και υπεύθυνος για ζητήματα εργατικής πολιτικής ήταν ο μεγαλοβιομήχανος Ανδρέας Χατζηκυριάκος, φανατικός εχθρός κάθε συνδικαλιστικής και πολιτικής δραστηριότητας των εργαζομένων.
Οι μεγαλοστομίες περί “πατριωτικού καθήκοντος”, οι φανφαρονισμοί περί “εθνικής προσπάθειας για την οικονομική ανόρθωση του τόπου” μετά τα γεγονότα που ακολούθησαν στην Μικρά Ασία, απλά έκρυβαν την βασική επιδίωξη των καπιταλιστών. Όπως είχαν βάλει τον εργατόκοσμο να πληρώσει τους πολέμους τους (και με την ζωή του) , τώρα ήθελαν να τον βάλουν να ξαναπληρώσει την”εθνική προσπάθεια” της “ανόρθωσης” για να συνεχίσουν την αύξηση της κερδοφορίας τους.
Είδαν ευκαιρία στους χιλιάδες άστεγους και εξαντλημένους πρόσφυγες απο την Μικρά Ασία, που οι ίδιοι δημιούργησαν και προσπάθησαν να τους εκμεταλλευτούν για να να πάρουν πίσω τις αυξήσεις των ημερομισθίων που έδωσαν στους Ελλαδίτες εργάτες, μετά την πρώτη επιτυχημένη πανελλαδική απεργία της ΓΣΕΕ, πριν από τέσσερα χρόνια.
Η αφορμή δεν θα αργήσει να δοθεί. Μετά από κάποια κερδοσκοπικά παιχνίδια στα χρηματιστήρια του εξωτερικού, η συναλλαγματική ισοτιμία της δραχμής με την αγγλική λίρα άλλαξε, με μεγάλη άνοδο της δραχμής. Τα Ελληνικά προϊόντα γίνονταν ακριβότερα και δημιουργούνται προβλήματα στην κερδοφορία της Ελληνικής βιομηχανίας.
Όπως γίνεται πάντα όταν επηρεάζονται τα κέρδη της αστικής τάξης ξεσηκώθηκε μια μεγάλη εκστρατεία διαμόρφωσης της κοινής γνώμης με πρωτοπόρο τον αστικό τύπο της εποχής για την “πατρίδα που κινδυνεύει”.
Εκδηλώθηκαν φόβοι για επικείμενη ανεπανόρθωτη καταστροφή και για ενδεχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας. Πανικός για μελλοντική και μη αναστρέψιμη ύφεση της οικονομίας “μας”. Δημοσιογράφοι, οικονομικοί αναλυτές, κυβερνητικά στελέχη, διανοούμενοι που υπηρετούσαν τους βιομηχάνους επιστρατεύθηκαν για την αντιμετώπιση του νέου “εθνικού κινδύνου”.
Αναλύσεις, μελέτες, πορίσματα, διαβήματα προς τον βιομήχανο Υπουργό της Οικονομίας, συσκέψεις ατελείωτες, κατέληγαν όλα σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα, σε μια μόνο λύση για να “σωθεί η πατρίδα”: Το εργατικό κόστος πρέπει να μειωθεί ώστε να γίνει πιο φτηνά τα εξαγώγιμα προϊόντα. Έπρεπε να γίνουν δραματικές περικοπές των ημερομισθίων ώστε να ξαναγίνουμε ανταγωνιστικοί, για να ξαναβρούμε την χαμένη μας κερδοφορία.
Οι εργάτες έπρεπε να θυσιαστούν, να στερηθούν, να πεινάσουν και άλλο ώστε να σωθεί το “Έθνος” (δηλαδή η κερδοφορία των βιομήχανων). Το μεροκάματο μπορούσε να πέσει 30%, 40%, γιατί όχι και 50%! Αν οι εργάτες αντιδρούσαν, μπορούσαν να φύγουν από τα εργοστάσια. Δυνατότητες αντικατάστασής τους υπήρχαν. Να είναι καλά οι πρόσφυγες.
Απο τις αρχές Ιουνίου του 1923 με τις πλάτες της “Επαναστατικής Κυβέρνησης” των Πλαστήρα-Γονατά αρχίζει μεγάλη επίθεση της εργοδοσίας σε πολλούς κλάδους, με εκβιασμούς για μείωση ημερομισθίων τουλάχιστον 30% και μαζικές απολύσεις. Τα Συνδικάτα κατεβαίνουν σε απεργίες και κινητοποιήσεις.
9 Αυγούστου, οι μυλεργάτες του Πειραιά πυροδοτούν γενική απεργία απαιτώντας από τους αλευροβιομήχανους: Να μην ισχύσει η μείωση 35% στα εισοδήματα τους. Να πληρωθούν τα περικομμένα ημερομίσθια. Να επαναπροσληφθούν οι απολυμένοι συνάδελφοί τους. Να αποζημιωθούν οι τυχόν μη επανερχόμενοι.
Η απεργία επεκτείνεται. Ομοσπονδία και Σωματεία επισιτισμού στις υπόλοιπες πόλεις προχωρούν σε απεργία. Το Εργατικό Κέντρο Πειραιά και η ΓΣΕΕ καλούν σε υλική συμπαράσταση στους απεργούς.
17 Αυγούστου, οι ναυτεργάτες παίρνουν τη σκυτάλη της απεργίας. Το λιμάνι παραλύει.Το απόγευμα, οι φορτοεκφορτωτές μπαίνουν στην απεργία.
18 Αυγούστου, η απεργία έχει αρχίσει να απλώνεται σε όλη την Ελλάδα.
Την Κυριακή 19 Αυγούστου στην Αθήνα γίνεται συγκέντρωση στο θέατρο “Αλάμπρα”. Παντού στους δρόμους κυκλοφορούν ομάδες αστυνομικών. Οι περίπολοι στον Πειραιά πιάνουν ναυτεργάτες και τους μεταφέρουν με τη βία στα πλοία. Την ίδια μέρα συλλαμβάνονται μέλη της διοίκησης της Ναυτεργατικής Ομοσπονδίας.
20 Αυγούστου απεργούν ηλεκτροτεχνίτες, σιδηροδρομικοί του ηλεκτρικού, τροχιοδρομικοί, καπνεργάτες, εργάτες Τύπου, εργάτες του Τελωνείου.
Η κυβέρνηση καλεί απεργοσπάστες απ’ το στρατό και την αστυνομία. Όλα τα αστυνομικά τμήματα και οι φυλακές γεμίζουν με απεργούς. Περίπολοι του Πολεμικού Ναυτικού συλλαμβάνουν 200 ναυτοθερμαστές για να τους βάλουν να δουλέψουν υποχρεωτικά. Τα πληρώματα πλοίων με ξένη σημαία που καταπλέουν στον Πειραιά δηλώνουν υποστήριξή στην απεργία.
Την ίδια μέρα η κυβέρνηση αποφασίζει διάλυση των αναγνωρισμένων εργατικών σωματείων!
Η ΓΣΕΕ δηλώνει ότι επεκτείνει τις απεργίες σ’ ολόκληρη τη χώρα ενώ στον Πειραιά πραγματοποιείται σύσκεψη του Εργατικού Κέντρου Πειραιά, της Ναυτικής Ομοσπονδίας και των Ομοσπονδιών Σιδηροδρομικών, Ηλεκτροκινήσεως, Επισιτισμού και της ΓΣΕΕ.
Τα κύρια αιτήματα της απεργίας είναι: Σταθεροποίηση των ημερομισθίων με βάση τον τιμάριθμο. Μέτρα κατά της ακρίβειας και της αισχροκέρδειας. Απόλυση κρατούμενων απεργών. Κατάργηση της λογοκρισίας επί των εργατικών ζητημάτων κ.α. Απ’ όλη την Ελλάδα φτάνουν τηλεγραφήματα για συμμετοχή στην απεργία της ΓΣΕΕ.
21 Αυγούστου εφημερίδες δεν βγαίνουν. Σε επιτροπή εργατών, ο Πλαστήρας δηλώνει πως δε δέχεται συζήτηση με απεργούς. Ο Πειραιάς μπλοκάρεται με στρατό και μηχανοκίνητα. Τα αρχεία των εργατικών σωματείων κατάσχονται. Ομάδες εργατών καταδιώκονται στους δρόμους των συνοικιών του Πειραιά απο αστυνομικές περιπόλους. Προσπαθούν να συγκεντρωθούν στην πλατεία του Δημοτικού Θεάτρου. Οι ναυτεργάτες έχουν ορίσει συγκέντρωση στα γραφεία της Ναυτικής Ομοσπονδίας.
Αποσπάσματα του Α΄ Σώματος Στρατού παίρνουν θέσεις μάχης. Βγαίνουν στους δρόμους τανκς και αντλίες νερού της Πυροσβεστικής. Ακούγονται πυροβολισμοί.
Ο Γ. Παπανδρέου, Υπ.Εσωτερικών,δήλωνε σε εκπροσώπους εργατών που τον επισκέφθηκαν,λίγο πριν την καταστολή: “Κύριοι,η εβδομάδα αυτή είναι εβδομάδα των Παθών για σας. Γενική Απεργία ίσον Επανάστασις! Και η Επανάστασις καταστέλλεται διά της βίας”.
22 Αυγούστου, οι απεργοί σπάζουν τις στρατιωτικές ζώνες και ξεχύνονται στο Πασαλιμάνι. “Κάτω η κυβέρνηση των εργοδοτών!”. Σφυρίζουν οι σφαίρες ανάμεσα στους εργάτες. Σκοτώνονται τρεις.
23 Αυγούστου, στην πλατεία Πασαλιμανιού, πραγματοποιείται μεγάλη πανεργατική συγκέντρωση από τη ΓΣΕΕ και το ΕΚ Πειραιά. Η κυβέρνηση, έντρομη, δίνει εντολή να χτυπηθούν οι απεργοί. Στρατός και αστυνομία επιτίθενται στους συγκεντρωμένους.
Απολογισμός: 11 νεκροί εργάτες, 100 τραυματίες,500 περίπου συλληφθέντες. Την επόμενη μέρα τάνκς περιπολούν στους δρόμους.
Ο αστικός τύπος δημοσιεύει πανηγυρισμούς για την σφαγή των εργατών απο τους “δημοκράτες” Πλαστήρα-Γονατά. Πχ το “Ελεύθερο Βήμα” της 25.8.1923 εκτιμά: “Ολόκληρος η χώρα κατά του Εργατικού Κινήματος”.
Παρά την καταστολή της απεργίας τα γεγονότα βοήθησαν στην ταξική συνειδητοποίηση μεγάλου μέρους του προλεταριάτου, ανάμεσά τους μεγάλη μάζα εξαθλιωμένων προσφύγων που η απελπισία τους ανάγκαζε να δουλεύουν με οποιουσδήποτε όρους και χρησιμοποιήθηκαν σαν πηγή απεργοσπαστών. Πρόσφυγες που γρήγορα αφυπνίστηκαν και βρέθηκαν στη πρώτη γραμμή των εργατικών και λαϊκών αγώνων.
ΥΓ Ο βιομήχανος Ανδρέας Χατζηκυριάκος, τότε ταυτόχρονα πρόεδρος του ΣΕΒ, ιδιοκτήτης της τσιμεντοβιομηχανίας “ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ”, Υπουργός Οικονομικών και υπεύθυνος εργατικής πολιτικής, ανέλαβε το Υπουργείο Οικονομικών και στην φασιστική δικτατορία του Μεταξά το 1936-37.
Πηγή:fb/Praxis review
