07-08-2025, Ω/13:30′
Νοτιοδυτικά των Ιχθύων βρίσκεται ο ζωδιακός αστερισμός του Υδροχόου. Ο Υδροχόος είναι ο 11ος αστερισμός του ζωδιακού κύκλου. Είναι εκτεταμένος αστερισμός με πάνω από 100 άστρα, αλλά δεν περιέχει κανένα άστρο ιδιαίτερα λαμπρό. Περιβάλλεται από τους αστερισμούς του Πηγάσου του Δελφίνος, του Αετού, του Αιγόκερω, του Νότιου Ιχθύος και του Κήτους. O υδάτινος χαρακτήρας του αστερισμού οφείλεται στο γεγονός ότι ο Ήλιος διέρχεται από το ζώδιο αυτό την εποχή των βροχών. Γι’ αυτό και άλλοι γειτονικοί αστερισμοί, όπως οι Ιχθύες, ο Νότιος Ιχθύς, το Κήτος και ο Ηριδανός, έχουν σχέση με το υγρό στοιχείο.
Ποιος, όμως, ήταν ο Υδροχόος στην παγκόσμια και ελληνική μυθολογία;
Ο υδροχόος παριστάνει τον Γανυμήδη, τον ωραιότερο νέο της αρχαιότητας, που τον άρπαξε ο Δίας για να τον κάνει οινοχόο του, και όχι μόνο, στον Όλυμπο και να παίρνουν από τα χέρια του, αυτός και οι άλλοι θεοί το κρασί και το νέκταρ. Τρία άστρα του αστερισμού παριστάνουν την Υδρία που κρατάει στα χέρια του ο Γανυμήδης. Από το στόμιό της χύνεται νερό προς τον γειτονικό αστερισμό του Νότιου Ιχθύος. Ο Γανυμήδης ήταν γιος του Τρώα και της Καλλιρρόης και ο ωραιότερος άνδρας που γέννησε η φύση. Ο Δίας ζήλεψε την ομορφιά του παλικαριού και με τη μορφή του αετού του, άρπαξε το θνητό Γανυμήδη, για να του χαρίσει την αιώνια ομορφιά και αθανασία. Στον απαρηγόρητο πατέρα του, τον Τρώα, ο Δίας χάρισε τα περίφημα άλογά του, αυτά που στη συνέχεια έγιναν η αιτία να θανατωθεί από τον Ηρακλή ο βασιλιάς της Τροίας, ο πονηρός Λαομέδοντας. Ο Δίας εγκατέστησε τον Γανυμήδη στον Όλυμπο ως οινοχόο των θεών, γεγονός που προκάλεσε τη ζήλια της Ήρας, αλλά και της κόρης της Ήβης, η οποία ήταν μέχρι τότε οινοχόος των θεών. Οι συνεχείς πιέσεις αυτών των δύο γυναικών ανάγκασαν το Δία να μεταμορφώσει το νεαρό ευνοούμενό του στον αστερισμό του Υδροχόου, χαρίζοντάς του την αιώνια αθανασία.
Η σχέση του αστερισμού του Υδροχόου με το υδάτινο στοιχείο αποτελούσε κοινή παραδοχή όλων των ανατολικών λαών. Οι Βαβυλώνιοι παραδεχόμενοι αυτή την εκδοχή, απεικόνιζαν τον αστερισμό αυτό σαν ένα νεαρό χωρίς πρόσωπο που κρατούσε στο αριστερό χέρι ένα προσόψιο Ο νεαρός αυτός άνδρας κρατούσε ένα δοχείο από το οποίο χυνόταν νερό. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι απέδιδαν τις πλημμύρες του Νείλου στο νερό που ξεχυνόταν από το δοχείο του Υδροχόου που εμφανιζόταν την εποχή των πλημμυρών. Σύμφωνα με παλαιότερες ελληνικές εκδοχές το νερό που κυλούσε από την υδρία του Υδροχόου σχημάτιζε το ρεύμα του μυθικού ποταμού Ηριδανού που πήγαζε από την πηγή Ιπποκρύνη. Η πηγή αυτή, σύμφωνα με την παράδοση σχηματίστηκε όταν έσπασε η υδρία του Υδροχόου μετά από μια κλωτσιά του Πήγασου. Ο μεγάλος άραβας αστρονόμος Al Biruni στους αστρολογικούς του χάρτες αναφέρει τον αστερισμό με το όνομα Amphora δηλαδή αμφορέα. Το όνομα αυτό όπως φαίνεται το παρέλαβε από τον ποιητή του 4ου π. Χ. αιώνα Ausonius.Στον Ρωμαϊκό ζωδιακό κύκλο, ο Υδροχόος παριστάνετο σαν παγώνι ή Χήνα. Τα πτηνά αυτά ήταν αφιερωμένα στη θεά Ήρα, όπως και ο μήνας Γαμηλιών κατά τον οποίο ο Ήλιος αστρολογικά διέτρεχε τον αστερισμό. Οι χριστιανοί κατά τη διάρκεια του 16ου και του 17ου αιώνα θεωρούσαν ότι ο Υδροχόος στον ουρανό παριστά τον Ιωάννη τον Βαπτιστή ή τον απόστολο Ιούδα τον Θαδδαίο ή τον Μωϋσή διαχωρίζοντα τα θαλάσσια ύδατα. Ο Αππιανός, ιστορικός του 2ου μ. Χ. αιώνα, τον ονόμαζε Hydridurus. Το όνομα αυτό εμφανίζεται στην Αλμαγέστη (1515) ως Idrudurus και Hauritor δηλαδή αντλητής γήινων υδάτων. Ο μεγάλος Έλληνας λυρικός ποιητής Πίνδαρος αναφέρει ότι ο Υδροχόος συμβολίζει το πνεύμα των πηγών του Νείλου. Στα Βαβυλωνιακά αρχεία ο αστερισμός ταυτιζόταν με τον 11ο μήνα Shabata, της βροχερής περιόδου, και αναφερόταν στο 110 βιβλίο του Έπους της Δημιουργίας που περιέγραφε τον μεγάλο κατακλυσμό. Άλλες ονομασίες του Υδροχόου ήταν «Monius» από το Αιγυπτιακό muau ή Μω, που σημαίνει «ύδωρ» και Brachium benefictum, δηλαδή «ευεργετικό βραχίονα». Όπως πίστευαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, η δύση του Αστερισμού του Υδροχόου προκαλεί την ανύψωση των νερών του Νείλου, λόγω του ότι ο Υδροχόος βυθίζει το τεράστιο δοχείο του στον ποταμό για να το γεμίσει. Το σύμβολο του ζωδίου του Υδροχόου, αποτελούμενο από δύο παράλληλες κυματοειδείς γραμμές, παριστά τα κύματα της θάλασσας. Πιθανότατα ο συμβολισμός αυτός προέρχεται από το ιερογλυφικό ιδεόγραμμα του ύδατος στις περιοχές του Νείλου. Στις περιοχές αυτές χρησιμοποιούσαν μιαν ράβδο για την μέτρηση του ύψους της στάθμης των ποτάμιων υδάτων. Για τον λόγο αυτό πολλές φορές απεικονιζόταν μια μετρητική ράβδο στα χέρια του Υδροχόου.
Είναι το ενδέκατο ζωδιακό σύμβολο. Η αλληγορική αναπαράσταση το δείχνει σαν την εικόνα ενός ανθρώπου που χύνει νερό με έναν αμφορέα. Στο αιγυπτιακό ζώδιο του Ντεντερά, ο άνθρωπος του Υδροχόου φέρει δυο αμφορείς, αλλαγή που εξηγεί τη διπλή μετάδοση των δυνάμεων, στην ενεργητική και παθητική, συνελικτική και ανελικτική τους μορφή, μια δυϊκότητα που βρίσκεται στο μεγάλο σύμβολο των Διδύμων. Όλοι οι ανατολικοί και δυτικοί πολιτισμοί σχετίζουν αυτό το αρχέτυπο με τον συμβολικό κατακλυσμό που σημαίνει το κλείσιμο οποιουδήποτε κύκλου, με την καταστροφή της δύναμης συνοχής που κρατούσε ενωμένα τα διάφορα μέρη που το αποτελούσαν.
Φίλες και φίλοι, η αστρολογική πίστη, κυρίως κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο και το Μεσαίωνα, κλονίστηκε μόνο από την επιστημονική παρατήρηση του ουρανού, με τον Κοπέρνικο αλλά και τον Γαλιλαίο. Στους μύθους των άστρων, ωστόσο, κρύβεται αρχέγονη σοφία και μελετώντας τους καταλήγουμε στο ότι μύθοι και ποίηση είναι οι κατεξοχήν δημιουργικές δυνάμεις των λαών, αφού πρόκειται για συλλογική δημιουργία.
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: Σ. Θεοδοσίου, Μ. Δανέζης: «Τα άστρα και οι Μύθοι τους» Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 1991. Σ. Πλακίδης: «Η Μυθολογία η ονοματολογία και τα αξιοπερίεργα των αστερισμών», Juan Eduardo Cirlot «Το Λεξικό των Συμβόλων».
