02-07-2025, Ω/16:55′
Ο Οφιούχος είναι αστερισμός που σημειώθηκε στην αρχαιότητα από τον Πτολεμαίο και ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς που θέσπισε η Διεθνής Αστρονομική Ένωση. Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα.
Από τους 13 ζωδιακούς αστερισμούς (αστερισμοί που περιλαμβάνουν τον Ήλιο στη διάρκεια του έτους), ο Οφιούχος είναι ο μόνος που δεν λογίζεται ως αστρολογικό ζώδιο.
Ο Οφιούχος απεικονίζεται ως ένας άνθρωπος που στηρίζει ένα Φίδι (τον αστερισμό του Φιδιού ή Όφεως)˙ η παρεμβολή του σώματος του διαιρεί το φίδι σε δυο μέρη, το Serpens Caput και το Serpens Cauda, που ωστόσο θεωρούνται ενιαίος αστερισμός. Είναι βόρειος αστερισμός της ισημερινής ζώνης του ουρανού, που κείται βόρεια του Σκορπιού και νότια του Ηρακλή. Το περίφημο άστρο του Μπάνταρντ είναι το πιο κοντινό σε μας άστρο μετά το α του Κενταύρου.
Ποιος όμως ήταν κατά τη μυθολογία ο Οφιούχος;
Η λέξη σημαίνει ο άνθρωπος που κρατάει φίδια και αυτός ήταν ο Λαοκόοντας, γιος του Αντήνορα και ιερέας του Απόλλωνα στην Τροία. Αυτός είπε το περίφημο «Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας» εννοώντας το Δούρειο Ίππο, γιατί μάταια προσπαθούσε να πείσει τους συμπατριώτες του Τρώες να μην τον σύρουν μέσα στην Τροία. Για να τους δείξει τον κίνδυνο, έμπηξε το δόρυ του στα πλευρά του ξύλινου τάματος της Αθηνάς, αλλά οι Τρώες δεν άκουσαν τις συμβουλές του.
Όταν ο Λαοκόοντας, βοηθούμενος από τους δυο γιους του, ετοιμαζόταν να θυσιάσει στους θεούς, δυο τρομερά θαλάσσια φίδια Πόρκης και Χαρίβοια, βγήκαν από τη θάλασσα, σταλμένα από τον Ποσειδώνα εναντίον τους. Τους περιτύλιξαν και τους έσφιξαν μέχρι θανάτου. Τα δυο φίδια μπήκαν μετά μέσα στο ναό, και έγιναν ο αστερισμός του Όφη. Ο Λαοκόοντας βρήκε τραγικό θάνατο είτε για την ασέβειά του να μπήξει το δόρυ στο Δούρειο Ίππο που ήταν αφιερωμένος στην Αθηνά, είτε γιατί παρά το ότι ήταν ιερέας και παρά τη θέληση του Απόλλωνα δεν παρέμεινε άγαμος, είτε γιατί ο Ποσειδώνας, εχθρός των Τρώων, όπως και η Αθηνά, έδειξε με το φοβερό θάνατο του Λαοκόωντα την τρομερή μοίρα της ήττας που τους επιφύλασσε.
Σε άλλη εκδοχή, ο Οφιούχος είναι ο θεός της Ιατρικής Ασκληπιός που ως σύμβολό του είχε το ιερό φίδι. Ο Ασκληπιός μαθήτευσε την ιατρική κοντά στον Κένταυρο Χείρωνα, είχε πάρει μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία και είχε θεραπεύσει πολλούς άρρωστους συντρόφους του. Ο Ασκληπιός είχε πάρει σαν δώρο από την Αθηνά το αίμα της Γοργόνας Μέδουσας. Με αυτό ανάστησε πολλούς νεκρούς ήρωες όπως τον Ιππόλυτο, γιο του Θησέα, και το Γλαύκο, γιο του Μίνωα. Ακόμα, με τα βότανά του και τις επεμβάσεις του θεράπευε πολλούς αρρώστους στα Ασκληπιεία του. Οι άνθρωποι γιατρεύονταν και ο Πλούτωνας θεός του Άδη παραπονέθηκε στο Δία για τις αναδουλειές του κι ο Δίας τον πρόσταξε να σταματήσει τις πολλές θεραπείες του, αλλά ο Ασκληπιός τον παράκουσε.
Προσπάθησε να θεραπεύσει ακόμα και το γίγαντα Ωρίωνα, που πέθανε κατά μια εκδοχή, όπως αναφέραμε σε προηγούμενη δημοσίευση, από τα βέλη της θεάς. Τότε ο Δίας θυμωμένος κατακεραύνωσε και σκότωσε τον ανυπάκουο Ασκληπιό. Του έκανε όμως τη μεγάλη τιμή να τον τοποθετήσει στον ουρανό, μετά από απαίτηση του Απόλλωνα, ο οποίος εκδικήθηκε το θάνατο του γιου του, σκοτώνοντας τους Κύκλωπες που κατασκεύασαν τον κεραυνό.
Έτσι σχηματίσθηκε ο αστερισμός του Οφιούχου, που βρίσκεται στο μέσο ακριβώς του Όφη. Στις διάφορες παραστάσεις της Υγείας παρουσιάζεται πάντα να κρατάει τη ράβδο του με το ιερό ερπετό, (όπως άλλωστε και το κηρύκειο του Ερμή), τυλιγμένο σ΄ αυτή. Αυτό οφείλεται, είτε στο ότι ο Ασκληπιός ήταν ο ειδικός να γιατρεύει τα δαγκώματα των φιδιών, είτε στο χάρισμα που είχε να μεταμορφώνεται σε φίδι. Με αυτή τη μορφή λατρευόταν σε πολλούς αρχαίους ναούς στη Ρώμη.
Φίλες και φίλοι, στην σχετική με τον αστερισμό του Όφη δημοσίευση της προηγούμενης Δευτέρας, αναφερθήκαμε στο συμβολισμό του φιδιού. Στους περισσότερους πολιτισμούς του αποδίδεται θετική ερμηνεία. Στην Ινδία, ακόμα και το πιο δηλητηριώδες φίδι, η κόμπρα, είναι ιερό ζώο και ο μυθικός βασιλιάς Φίδι (ας θυμηθούμε την ανθρώπινη και φιδίσια φύση του Κέκροπα), είναι ο αμέσως κατώτερος του Βούδα. Το φίδι αντιπροσωπεύει τη δύναμη της ζωής η οποία εμπλέκεται στο πεδίο του χρόνου και του θανάτου, αλλά παραμένει αιωνίως ζωντανή.
Το φίδι, τιμούσαν επίσης στις παραδόσεις των Ινδιάνων. Για τη σημαντική του δύναμη επιδίωκαν τη φιλία του. Στα πουέμπλος των Χόπι, τελείται και σήμερα ο χορός του φιδιού, όπου βάζουν τα φίδια στο στόμα τους και γίνονται φίλοι τους και μετά τα στέλνουν πίσω στους λόφους. Τα φίδια στέλνονται πίσω για να μεταφέρουν το ανθρώπινο μήνυμα στους λόφους, ενώ τα ίδια είχαν φέρει μήνυμα από τους λόφους προς τους ανθρώπους. Η αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης απεικονίζεται σε τούτη τη σχέση με το φίδι.
Στη χριστιανική θρησκεία το φίδι είναι ο διαφθορέας. Αυτό ισοδυναμεί με μια άρνηση επιβεβαίωσης της ζωής. Στη βιβλική παράδοση που έχουμε κληρονομήσει, η ζωή είναι διεφθαρμένη, ακόμα και η φυσική ορμή είναι αμαρτωλή, εκτός αν έχει προηγηθεί περιτομή ή βάπτισμα. Επίσης, η γυναίκα ήταν εκείνη που έδωσε το μήλο στον άντρα. Η ταύτιση της γυναίκας με την αμαρτία, του φιδιού με την αμαρτία και συνεπώς της ζωής με την αμαρτία, είναι η διαστρέβλωση της όλης ιστορίας στο βιβλικό μύθο και το δόγμα της Πτώσης.
Και στη χριστιανική θρησκεία, ωστόσο, τα φίδια βρήκαν τρόπο να επιβιώσουν και να συνδεθούν με τη γυναικεία θεότητα. Ας θυμηθούμε τα φιδάκια της Παναγίας το Δεκαπενταύγουστο στην Κεφαλονιά.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥΣ, (Στράτος Θεοδοσίου – Μάνος Δανέζης), Ελληνική Αστρονομική Ένωση, Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ JOSEPH CAMPBELL.
