19-06-2025, Ω/19:12′
Η Μεγάλη και η Μικρή Άρκτος, στην οποία θα αναφερθούμε στην παρούσα δημοσίευση, έχουν κοινό μυθικό παρελθόν.
Η Καλλιστώ, «η πιο όμορφη» κόρη του Λυκάονα, ήταν μια Νύμφη, σύντροφος της Άρτεμης, την οποία πόθησε ο Δίας και ενώθηκε μαζί της, όταν όμως η Καλλιστώ έμεινε έγκυος, ο Δίας την μεταμόρφωσε σε αρκούδα για να μην το αντιληφθεί η Ήρα. Παρόλα αυτά, η Έρις, το αποκάλυψε στην Ήρα κι εκείνη με τη σειρά της, έπεισε την Άρτεμη να φροντίσει να σκοτωθεί η Καλλιστώ στη διάρκεια ενός κυνηγιού. Κατ΄ άλλους, είχε η ίδια ανακαλύψει την κατάσταση της ιέρειάς της ενώ έκαναν μπάνιο μαζί, και ήταν η ίδια, επίσης, που την μεταμόρφωσε σε αρκούδα και την σκότωσε.
Κατ΄ άλλους, η εκδίκηση της Ήρας πήρε πολλά χρόνια έως ότου ο Αρκάς, το παιδί από την ένωση, μεγάλωσε. Τότε η Ήρα μετέτρεψε την Καλλιστώ σε αρκούδα και έβαλε το γιο της που ήδη είχε γίνει κυνηγός να την σκοτώσει. Ο Δίας, πρόλαβε έγκαιρα και απέτρεψε τη σφαγή, μετατρέποντας μάνα και γιο στους Αστερισμούς της Μεγάλης και Μικρής Άρκτου. Η Ήρα διαμαρτυρήθηκε στον πατέρα των θεών για την τιμητική διάκριση που έκανε στην Καλλιστώ. Έτσι, η Καλλιστώ – Μεγάλη – και ο γιος της – Μικρή – Άρκτος, δεν αναπαύονται ποτέ, για να μη λούζονται ποτέ στα υγρά βασίλεια του Ωκεανού και να ξεκουράζονται, αλλά να γυρίζουν αιώνια, γύρω από τον Πολικό Αστέρα, ενώ τους καταδιώκει συνεχώς ο Αρκτούρος , ο επικεφαλής των Θηρευτικών Κυνών. Έγιναν δηλαδή αειφανείς αστερισμοί.
Κάποιες φορές την αρκουδοθεά την ταύτιζαν με την Ελίκη.(Σύμφωνα με τον Άρατο, οι δυο Άρκτοι είναι οι νύμφες Ελίκη και Κυνόσουρα, ή κατ΄ άλλους η Αδράστεια και η Ίδη, που έθρεψαν το νεογέννητο Δία με το γάλα της Αμάλθειας. Έτσι, λοιπόν, από ευγνωμοσύνη ο Δίας τις μετέτρεψε στις δυο Άρκτους στον ουρανό, για να είναι αιώνια η δόξα τους). Ο Άξονας της Ελίκης ήταν ο Πολικός Αστέρας, γύρω από τον οποίο περιστρέφονται οι Αστερισμοί της Μεγάλης και Μικρής Άρκτου. Αξίζει να αναφερθεί πως οι πιστοί, πρόσφεραν άσπρο ρύζι και νερό στα επτά Άστρα της Μεγάλης Άρκτου (Ursa Major). Επίσης, κάθονταν μετά άγρυπνοι μέχρι τα μεσάνυχτα. Έφτιαχναν αγαλματίδια αρκούδας από ξύλο, πέτρα ή ασήμι και έλεγαν «Καλλιστώ, απελευθέρωσέ μας και δώσε μας την ικανότητα να ελισσόμαστε. Όποτε έχω μαζί μου αυτό το φυλαχτό, φύλαγέ με από οποιοδήποτε κακό».
Η Μικρή Άρκτος, το μύθο της οποίας προαναφέραμε, οφείλει την ονομασία της στο Θαλή το Μιλήσιο.
Πως διακρίνεται, όμως, αυτός ο αστερισμός μέσα από το μεγάλο τηλεσκοπικό μάτι;
Τα περισσότερα άστρα της είναι αμυδρά. Περιλαμβάνει 23 άστρα. Εμείς βλέπουμε μόνο τα επτά λαμπρότερα, που σχηματίζουν ενώνοντάς τα με νοητές ευθείες ένα σχήμα παρόμοιο με της Μεγάλης Άρκτου, αλλά μικρότερο και σε αντίστροφη θέση. Μοιάζει και αυτό με μεγάλη κατσαρόλα, που φαίνεται να χύνει το νερό της στη μεγαλύτερη κατσαρόλα της Μεγάλης Άρκτου.
Ο Πολικός, το α της Μικρής Άρκτου είναι δεύτερου μεγέθους και βρίσκεται κοντά στον Βόρειο Πόλο. Μας δείχνει πάντα το Βορρά. Είναι ο βορειότερος από όλους τους αστερισμούς. Όσα άστρα, λοιπόν, είναι κοντά στον Πολικό δεν ανατέλλουν και δεν δύουν. Δηλαδή δεν κατεβαίνουν ποτέ κάτω από τον ορίζονται και επειδή φαίνονται πάντα ονομάζονται, όπως αναφέραμε ήδη, αειφανείς.
Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την Μικρή Άρκτο Φοινίκη και Κυνόσουρα, όνομα που έφερε και μόνος του ο Πολικός, του οποίου οι λαϊκές ονομασίες είναι: Άστρο της Τραμουντάνας και Άστρο της Κλαδευτήρας. Οι νεότεροι την ονομάζουν Μικρή Άμαξα.
Κατ΄ άλλους, η Μικρή Άρκτος, εκτός από τον Αρκάδα, παριστάνει τον κύνα της Καλλιστώς ή της Αρτέμιδας. Από αυτό προέρχεται και η αρχαϊκή ονομασία του «Κυνός – ουρά».
Φίλες και φίλοι, «το Σύμπαν δεν είναι μια μηχανή. Είναι σκέψη και νόηση. Είναι μια ατέρμονη μετουσίωση του ορατού σε αόρατο, του κενού σε πλήρες, του αδύνατου σε δυνατό και τανάπαλιν. Είναι ένα νοητικό παιχνίδισμα συνεχών μεταμορφώσεων του χώρου και του χρόνου, σε ύλη και κίνηση», μας λένε οι σπουδαίοι αστροφυσικοί Δανέζης και Θεοδοσίου. Και πριν πολλά πολλά χρόνια, «ούτε να πείθεται κανείς από τους μύθους, αλλά ούτε και να μην τους πιστεύει καθόλου, γιατί λέγουν σωστά πράγματα και κατά κάποια θεία συγκυρία αγγίζουν την αλήθεια», μας λέει ο Πλούταρχος.
Το Σύμπαν συμπεριλαμβάνει τα πάντα κι οι θεοί όλων των εποχών, κι όλων των λαών, αποτελούν φυσικά αναπόσπαστο μέρος του. Κυρίαρχοι του ουρανού μας θωρούν από εκείνη την ασφαλή απόσταση που τους επιτρέπει να διασφαλίζουν τις αιώνιες αλήθειες. Αλήθειες ανεξάρτητες από την δική μας ερμηνεία…
Η Καλλιστώ με το γιο της, πέρασαν στην αιωνιότητα κι η ιστορία τους έμεινε αλώβητη από το χρόνο. Τώρα που πατάμε, περισσότερο από ποτέ, γερά στη γη, δεν έχουμε παρά να στρέφουμε πιο συχνά τα μάτια μας στον ουρανό.
Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα!
ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ: «Τα Άστρα και οι Μύθοι τους», ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ, «Μυθολογικό Λεξικό», ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΝΤΗΣ, «η Κοσμολογία της Νόησης», ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ-ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ
