06-11-2024, Ω/17:30′
Οι σκαραβαίοι, οι περισσότεροι το ξέρουμε, βρίσκουν τις κοπριές των ζώων και αρχίζουν να τις τεμαχίζουν με τις πριονωτές μουσούδες και τα «χέρια» τους. Σε λίγα λεπτά σχηματίζουν από το φρέσκο υλικό τους μια μπάλα. Ανεβαίνουν επάνω της και χορεύουν σαν θριαμβευτές και έπειτα μισοκατεβαίνουν και αρχίζουν να τη σπρώχνουν με «όπισθεν» προς άγνωστη για εμάς κατεύθυνση. Ο τελικός τους προορισμός – αν επιμείνεις να τα παρακολουθήσεις – μπορεί να είναι και 150 μέτρα μακριά, σε κάποια τρύπα που θα σκάψουν. Στο μεταξύ, όλο και κάποιος διεκδικητής μπορεί να προκύψει από το υπόλοιπο σμήνος, οπότε μπορεί να δεις σκηνές «τζούντο» να εκτυλίσσονται, με τον έναν από τους διεκδικητές να πετιέται μακριά με… τούμπες στον αέρα. Εκείνο που δεν θα δεις είναι το τι κάνουν οι σκαραβαίοι με όλες αυτές τις μπάλες κοπριάς που μαζεύουν καθημερινά: από αυτές που θάβουν, οι περισσότερες δεν είναι για «φαγητό του χειμώνα» αλλά για «θερμοκοιτίδα» των απογόνων τους.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έβλεπαν και αυτοί το ποδόσφαιρο των σκαραβαίων και το συνδύασαν με το καθημερινό αγώγι του θεού Χεπρί: Οπως εκείνος μετέφερε κάθε μέρα τον Ήλιο, από την Ανατολή ως τη Δύση στον ουρανό, έτσι και ο σκαραβαίος κουβαλούσε την μπάλα του. Κι έπειτα, όταν τα μωρά του σκαραβαίου ξεμύτιζαν κάποτε μόνα τους από την μπάλα, οι Αιγύπτιοι έβλεπαν μια επανάληψη της «ανάστασης» του θεού τους. Γι’ αυτό, λοιπόν, αναγόρευσαν τον σκαραβαίο σε ιερό κι έφτιαχναν φυλαχτά και κοσμήματα με τη μορφή του και την έβαζαν ακόμη και στις μούμιες των Φαραώ τους, πάνω από την καρδιά. Αλλά και στην Κρήτη των Μινωιτών περίπου τα ίδια πίστευαν. Ψάχνοντας στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Άρθουρ Έβανς, να βρει τα ίχνη της Κνωσού, που ο ίδιος ανάσκαψε λίγο αργότερα, άκουσε από γυναίκες της περιοχής του Ηρακλείου, μια ιστορία για κάποιες «γαλατόπετρες», που ήταν τότε περιζήτητες από τις λεχώνες, γιατί όπως πίστευαν, τις έκαναν να έχουν γάλα για να ταΐσουν τα μωρά τους. Ζήτησε να δει αυτές τις πέτρες και ενδιαφέρθηκε να αγοράσει μερικές από αυτές. Όταν τις είδε, διαπίστωσε ότι ήταν σκαραβαίοι, φτιαγμένοι από πέτρα ή από πηλό. Τον ίδιο, δεν τον ενδιέφερε αν αυτοί οι πέτρινοι σκαραβαίοι γέμιζαν με γάλα τους μαστούς των λεχώνων, ωστόσο, ήταν γι’ αυτόν, ένα σημαντικό στοιχείο, ένα ίχνος από αυτά που έψαχνε, για να βρει την Κνωσό και τους Μινωίτες. Στα χέρια του Έβανς, αυτοί οι σκαραβαίοι, ήταν ένα σημαντικό κεφάλαιο στο «βιβλίο», που επρόκειτο να ανοίξει ο ίδιος, λίγο αργότερα, φέρνοντας στο φως, ανασκαφικά, την πρώτη μεγάλη απόδειξη, για την ύπαρξη ενός λαμπερού πολιτισμού, που περνούσε ,έτσι, με την ανακάλυψη της Κνωσού, από τη σφαίρα του μύθου, στην ιστορική αλήθεια. Πολλοί Αιγυπτιακοί σκαραβαίοι, με Αιγυπτιακή Ιερογλυφική γραφή στην κάτω τους επιφάνεια, έχουν βρεθεί σε πολλές ανασκαφές στην Κρήτη. Όμως, εκτός από αυτούς τους εισηγμένους από τη Φαραωνική Αίγυπτο σκαραβαίους, έχουν έρθει στο φως και άλλοι, που προέρχονται από Κρητικά Μινωικά εργαστήρια και ορισμένοι από αυτούς είναι απομίμηση των Αιγυπτιακών σκαραβαίων, όπως βεβαιώνει η τεχνική της κατασκευής τους.
Οι Αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως οι σκαραβαίοι ήταν μόνο αρσενικοί, κι ότι αναπαράγονταν ρίχνοντας το σπέρμα τους στο σβόλο της κοπριάς, όπως ο ήλιος που εμφανίζεται ανανεωμένος σαν από το πουθενά κάθε πρωί. Κι έπειτα, όταν τα μωρά του σκαραβαίου ξεμύτιζαν μόνα τους από την μπάλα, οι Αιγύπτιοι έβλεπαν μια επανάληψη της «ανάστασης» του θεού τους. Άλλωστε ο Σκαραβαίος της αρχαίας Αιγύπτου συμβολίζει την Ανάσταση και την εκ νέου γέννηση, τη μέλλουσα αιώνια ζωή των ενδόξων νεκρών και είναι φυλαχτό και γούρι! Γι’ αυτό, λοιπόν, αναγόρευσαν τον σκαραβαίο σε ιερό κι έφτιαχναν φυλαχτά και κοσμήματα με τη μορφή του και την έβαζαν ακόμη και στις μούμιες των Φαραώ τους, πάνω από την καρδιά. Κατά την αιγυπτιακή θρησκεία, μετά τη δύση του ηλίου ο ήλιος πήγαινε να φωτίσει τον κόσμο των νεκρών, και κάθε πρωί ανανεωνόταν από τον Χεπρί. Η έξοδος των προνυμφών από την κοπριά (νεκροί) στο φως ήταν ακόμα μια νήξη προς την ιδιότητα του Χεπρί.
Λόγω αυτής της σύνδεσης, ο σκαραβαίος είχε συμβολική σημασία και στη λατρεία του θανάτου και των τάφων. Φυλακτά σκαραβαίου τοποθετούνταν στο νεκρό, ενώ κάποτε και πάνω στην περιοχή της καρδιάς της μούμιας όπως στην περίπτωση του φαραώ Τουταγχαμόν, ως σύμβολα αναγέννησης και ανάστασης. Ο σκαραβαίος στην καρδιά είχε σκοπό επίσης να μην επιτρέψει την καρδιά να ψευδομαρτυρήσει κατά του κατόχου της στη τη δίκη της ψυχής.
Όπως προαναφέραμε, κατά τους αρχαίους Αιγύπτιους, ο ήλιος μετά τη δύση του φώτιζε τους νεκρούς. Η έξοδος των προνυμφών από την κοπριά (οι οποίοι συμβόλιζαν τους νεκρούς) στην ύπαρξη, συνεπικουρούσε στον συσχετισμό αυτό. Λόγω αυτής της σύνδεσης, ο σκαραβαίος είχε συμβολική σημασία και στη λατρεία του θανάτου και των τάφων. Φυλακτά σκαραβαίου τοποθετούνταν στο νεκρό, ενώ κάποτε και πάνω στην περιοχή της καρδιάς της μούμιας.
Ο σκαραβαίος για αυτό τον λόγο συμβολίζει την Ανάσταση και την εκ νέου γέννηση, τη μέλλουσα αιώνια ζωή των ενδόξων νεκρών και είναι φυλαχτό και γούρι! Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι οι Αιγύπτιοι πολεμιστές φορούσαν σκαραβαίο για φυλακτό, και για να τους δίνει δύναμη στην μάχη. Οι γυναίκες το φορούσαν για να τους χαρίζει γονιμότητα.
Ο σκαραβαίος στο επίπεδο του νεόφυτου των μυστηρίων, συμβολίζει την σκληρή δουλειά του νεόφυτου – μύστη, ο οποίος περνάει από διαφορετικά στάδια (αυγό – έως σκαραβαίος) έχοντας σε κάθε στάδιο ένα συγκεκριμένο έργο το οποίο πρέπει να αναλάβει και επιτύχει περνώντας από δοκιμασίες, υπερβαίνοντας τα γνωστά, αποκτώντας την απαραίτητη ενέργεια και εμπειρίες ώστε να αναγεννηθεί σε ένα νέο επίπεδο συνειδητότητας.
Ο χορός του σκαραβαίου πάνω στην μπάλα κοπριάς, αμέσως μόλις τη φτιάξει αλλά και κατά διαστήματα όταν την σπρώχνει, ήταν ανέκαθεν ένα μυστήριο για τους επιστήμονες. Ο καθηγητής Βιολογίας Jochen Smolka, του σουηδικού Πανεπιστημίου Lund, χρησιμοποιώντας θερμογραφία και συμπεριφορικά πειράματα, διαπίστωσε ότι ο σκαραβαίος απλά ανεβαίνει για να… δροσίσει τα πόδια του από το περπάτημα πάνω στο ηλιοπυρωμένο έδαφος. Μάλιστα, κατά καιρούς σαλιώνει τα πόδια του, επίσης για να τα δροσίσει. Την επόμενη χρονιά ο Smolka παρατήρησε έκπληκτος μία ακόμη παραξενιά των σκαραβαίων: τρία είδη της οικογενείας τους προτιμούν να τρέχουν σαν… λαγοί, τινάζοντας τα δυο μπροστινά πόδια τους μαζί και μετά τα δύο μεσαία, ενώ τα δύο πίσω απλά τα σέρνουν.
Αυτές οι συμπεριφορές ήταν ήδη πρωτοφανούς εξυπνάδας για έντομα, αλλά δεν ήταν τίποτε μπροστά σε εκείνα που βρήκε τις επόμενες δύο χρονιές ο σουηδός καθηγητής: Οι σκαραβαίοι, όταν πρωτοανεβαίνουν στην μπάλα τους, στριφογυρνούν κοιτάζοντας προς τον ουρανό επειδή… τον φωτογραφίζουν! Διαπιστώθηκε ότι καταγράφουν στον εγκέφαλό τους τη θέση του Ήλιου, της Σελήνης, των άστρων και του Γαλαξία και τα χρησιμοποιούν ως GPS για να συνεχίσουν απαρέγκλιτα το κύλημα της μπάλας προς τη φωλιά τους, είτε είναι μέρα είτε νύχτα.
Φίλες και φίλοι, όπως προαναφέραμε, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι συσχετίζουν την γέννηση των σκαθαριών με την καθημερινή ανατολή του ήλιου. Αυτή η σύνδεση προέκυψε από τον θεό Κέπρη, μια θεότητα που σχετίζεται με τον ήλιο, και έχει πρόσωπο που θυμίζει σκαθάρι. Μέχρι και σήμερα, τα σκαθάρια είναι σύμβολο της αναγέννησης και του μετασχηματισμού αλλά και της προστασίας από το κακό.
Το σκαθάρι, κάθε αυγή οδηγεί εδώ και χιλιάδες χρόνια ακούραστα τον ήλιο, προστατεύοντάς τον από το σκοτάδι, για να φέρει την αυγή. Από την αρχαία Αίγυπτο ως τη Μινωϊκή Κρήτη, το σκαθάρι φέρνει μαζί του τη νέα μέρα, την ελπίδα, και την πρόσβαση στην αιωνιότητα.
Βάσω Δενδροπούλου
ΠΗΓΕΣ: https://www.tovima.gr, Μυσταγωγία – Μυθαγωγία.
